ANS-Online

Met zijn beleidsplan Het hoogste goed werkte Plasterk in 2007 de vrijemarktgedachte in het onderwijs verder uit. Binnenkort zullen zijn ideeën een papieren vorm krijgen in de nieuwe Wet op het hoger onderwijs (WHW). Momenteel worden de verschillende onderdelen van de wet besproken in de Tweede Kamer. ANS-Online geeft je voor de vakantiestop een update over de huidige stand van zaken.

De laatste tijd is er veel veranderd in het hoger onderwijs. Verdere bezuinigingen zijn doorgevoerd, waardoor opleidingen grotendeels afhankelijk zijn geworden van de tweede geldstroom, studenten moeten mogelijk het instellingscollegegeld voor hun tweede opleiding gaan betalen en de restitutie van collegegeld in de vorm van de ‘niet goed, geld terug’ bepaling is met de grond gelijk gemaakt. Daarnaast wordt Plasterks credo ‘excellentie’ steeds meer geadopteerd in de universitaire gemeenschap. In Nijmegen heerst volgens rector magnificus Bas Kortmann nog een gezond academisch klimaat, maar wie aan de Universiteit Maastricht gaat studeren kan zich voorbereiden op een portie reallife evolutietheorie.
Al deze veranderingen hebben het onderwijsklimaat flink beïnvloed. En wanneer de koers dusdanig wijzigt, wordt het tijd voor een nieuwe wet.

Schijndemocratie
Met de nieuwe wet moet onder andere de medezeggenschap worden verbeterd. De aanleiding voor de wijziging is een motie die op 10 december 2007 door diverse kamerleden is ingediend. Plasterk heeft deze omgezet in de doelstelling om de adviesrechten van de student te verbeteren. ‘De bedoeling van Plasterk is om de cultuur in de medezeggenschap te verbeteren. Concreet heeft dit opgeleverd dat de medezeggenschap meer adviesrecht krijgt, wat niet zoveel voorstelt. Veel gaat er dus niet veranderen met het huidige voorstel.’ Aldus Lisa Westerveld, voorzitter van de Landelijke Studentenvakbond (LSVb).
Wel zullen de centrale medezeggenschapsraad en de Raad van Toezicht gaan overleggen, waardoor ze meer controle op het College van Bestuur (CvB) krijgen. Maar controle houdt ook in dit geval niet meer in dan schreeuwen tegen de wil van het CvB. De invoering van deze aanpassing in de wetgeving is gepland op september 2010.

Rechtsbescherming
Een positief punt aan de nieuwe WHW is dat de rechtsbescherming van de studenten zal worden verbeterd. De regelgeving wordt aangepast en er zal een centraal loket komen waar studenten met klachten naartoe kunnen gaan. Voor de rest is nog niets concreet deze nieuwe regeling, behalve dat ook deze aanpassing gepland is op september 2010.
Inmiddels is wel duidelijk dat de financiële tegemoetkoming voor gedepudeerde studenten – de ‘niet goed, geld terug’ bepaling – onvoldoende draagvlak heeft in de Tweede Kamer. Met deze bepaling wil Marianne Besselink (PvdA) dat studenten collegegeld kunnen terugvorderen wanneer deze studievertraging oplopen door wanbeleid van de betreffende instelling. Het merendeel van de kamer voelt weinig voor de filosofie van ‘de student als klant’, dit zou haaks staan op de gedachte van een academische gemeenschap en zal in de huidige vorm de nieuwe wet waarschijnlijk niet halen.
Daarnaast zal in de nieuwe WHW zal een judicium abeundi worden opgenomen. Aanleiding is het incident met de Nijmeegse student Norbert de Jonge. Een instelling kan door de clausule studenten uitsluiten van onderwijs omdat ze niet geschikt zijn voor toekomstige beroepsuitoefening of omdat ze ernstige overlast veroorzaakt hebben. In de conceptversie van het voorstel wordt de beslissing echter nog genomen door de instelling zelf en niet door een externe rechter. Daardoor is de regeling erg gevoelig voor censuur. ‘Wat als studenten een gebouw bezetten uit protest? Kunnen ze dan verwijderd worden?’ Westerveld vervolgd: ‘We zouden graag zien dat een externe rechter het besluit neemt, maar waarschijnlijk gaat de kamer daar niet mee akkoord.’

Tweede studie
In februari berichtte we over het idee van Plasterk om studenten in de toekomst het instellingscollegegeld in rekening te brengen voor hun tweede bachelor- en masteropleiding. Deze regeling is onderdeel van de collegegeldbepaling, die in zijn geheel deel uitmaakt van de nieuwe WHW. Dat een tweede opleiding volgen ook een vorm van excellentie is, lijkt de minister niet te deren.
Ondanks de duidelijke tegengeluiden is een kamermeerderheid voor het nieuwe beleid. Er lijkt geen ontkomen aan de regeling. Ook mildere varianten die de LSVb en de Nederlandse Verenining van Universiteiten voorstellen – zoals een tweede masteropleiding uitsluiten van de regeling – lijken het niet te gaan halen in de Tweede Kamer. Westerveld: ‘De kans is klein dat de regeling in de huidige vorm niet doorgaat.’ Wie nog een tweede studie wil volgen moet snel zijn, want in 2011 moet dit gedeelte van de nieuwe wet van kracht worden. Over een overgangsregeling voor studenten die op dat moment nog een tweede studie volgen is nog niets bekend.

Met het argument dat de ‘niet goed, geld terug’ bepaling het idee van een academische gemeenschap bedreigt, is niets mis. Maar dit argument moet wel algemeen geldig zijn. De academische gemeenschap die de meerderheid van de Tweede Kamer voor ogen heeft, is niet veel meer dan excellentie en concurrentie. Daar bovenop wordt het verbreden van kennis door middel van een tweede studie tegengewerkt door het belachelijk hoge collegegeld dat daarvoor moet worden betaald. Met deze eenzijdige visie ondermijnt de kamer juist het idee van de academische gemeenschap. Want wanneer ’streven om de beste te worden in je eigen discipline’ het credo wordt, is er alleen nog maar sprake van tunnelvisie. Zeker wanneer intellectuele verbreding daarbij wordt tegengewerkt door het instellingscollegegeld van 8000 euro per jaar te rekenen.
De verbetering omtrent de rechtspositie van de student is wel een positief punt aan de nieuwe WHW, maar mist op dit moment concrete uitwerking om daar verdere uitspraak over te doen. De beloofde verbetering van de studenteninspraak stelt in de praktijk weinig voor: de aanpassing van de cultuur waar Plasterk over sprak is niet afdwingbaar. En wanneer de cultuur in de politiek bezuinigingen, excellentie en concurrentie is, blijft het dweilen met de kraan open.

Foto: Roel Wijnants (licentie)