ANS-Online

De Eindhovense kunstenaar Jeroen leidt onder het pseudoniem Erosie een dubbelleven: overdag tekent hij ‘mooie plaatjes’ om zijn geld te verdienen, ‘s nachts trekt hij er op uit om met zijn kunst te strijden tegen zinloosheid. Deze maand maakte hij de middenpagina voor ANS.

De eerste stappen in het kunstenaarschap zette Jeroen (32), alias Erosie, rond zijn zestiende, toen hij oud genoeg was om ongemerkt ‘s nachts op pad te gaan. Gewapend met goedkope bussen graffiti, met spuitstukken van zijn moeders haarlak, klom hij ’s nachts uit het raam om zijn ego te etaleren in de openbare ruimte van Eindhoven. ‘In feite draait graffiti schrijven om getting up: het zoveel mogelijk verspreiden van je naam. Je bent een soort bedrijf met je eigen tag, een logo waarmee je jezelf een positie aanmeet ten opzichte van andere graffitischrijvers in de grauwe en anonieme stad. Binnen de scene moet je aan strenge regels voldoen, wil je stijgen in de onderlinge hiërarchie. Voor andere mensen is het gewoon ruis.’

Vergankelijk
Vanaf zijn opleiding Illustratie aan de Willem de Kooning Academie te Rotterdam begint het werk van Erosie te veranderen. Hij breidt zijn arsenaal uit met stickers, posters en illustratievere vormen van graffiti. ‘Door mijn opleiding werd ik geprikkeld om te formuleren wat ik wilde met kunst. Dat was het begin van het einde voor de graffiti. De strenge regels die daarvoor gelden hebben een soort militaire logica, die heel beperkend werkt. Dat is tegenstrijdig met de vrijheid die je zelf neemt om op straat te werken. Doordat ik daar buiten stapte, werd het ook interessant voor mensen die graffiti niet waarderen. Een voorbeeld is mijn piratenproject. Ik plakte gezeefdrukte piraten op in de stad, die gezamenlijk een verhaal vormden. Als je daar oog voor had, vielen ze op. Zoiets is veel zinvoller dan overal heel groot je naam achterlaten.’
Kenmerkend voor de nieuwe aanpak van Erosie is het wijzigen van zijn voormalige artiestennaam Eros, die ongewenste connotaties met liefde met zich mee bracht. ‘Voorheen had ik niet stilgestaan bij de betekenis van het woord, ik had de naam gekozen vanwege de mooie vorm van de letters. Op de academie heb ik mijn pseudoniem veranderd in Erosie. Het zegt iets over mijn vrije werk, dat in de buitenlucht uiteindelijk aan erosie ten onder gaat. En anders wel door mensen die geïrriteerd aan mijn stickers staan te krabben.’
Niet iedereen waardeert het werk vrije werk van Erosie in de openbare ruimte. Voor hem is dat echter geen reden om een stap terug te doen. ‘Ik hoor weleens: “Hoe kun jij nou bepalen dat dat daar moet zitten?” Kijk om je heen, hoe kunnen mensen bepalen waar een kantoorgebouw komt te staan of waar reclame moet hangen? Mijn kunstuitingen verschillen niet wezenlijk van een projectontwikkelaar die een gebouw aan de stad toevoegt. Ook hij drukt zijn stempel op de de stad. Overigens worden niet al mijn ingrepen in de openbare ruimte negatief gewaardeerd. Ik heb in Rotterdam eens graffiti op een elektriciteitskastje gespoten. Het resultaat zag er blijkbaar zo netjes uit dat de reinigingsdienst dacht dat het erop hoorde. Het werk lijkt te zijn geadopteerd, want later geplaatste tags worden wel verwijderd. Volgend jaar zit de tag er tien jaar op, ik denk dat ik die dan ga restaureren.’

Tegenbeeld
De tijd die Erosie aan de academie doorbracht bestond uit hard werken, artistieke ontwikkeling en het eerste contact met opdrachtgevers. Hier begon de tweedeling in zijn werk: aan de ene kant de betaalde illustratie-opdrachten, aan de andere kant het vrije werk waarmee hij nauwelijks geld verdient. Hij wil deze werelden zo goed als mogelijk van elkaar gescheiden houden. ‘Als je die twee door elkaar gooit, wordt het één grote soep. Dan ga ik mijn eigen visie vermengen met de bedoeling van de opdrachtgever. Dat resulteert meestal in heel lullige dingen. Mijn graffiti-achtergrond mag geen rol spelen bij illustratie-opdrachten, waarbij je wordt ingehuurd om een product te leveren. Daar draait het vooral om het maken van mooie plaatjes. Dat is niet vervelend om te doen, maar ik wil niet alleen maar betekenisloze tekeningetjes maken.

Zijn eigen werk is niet duidelijk bij een stijl onder te brengen. Wel is het thema zinloosheid vaak terug te vinden. ‘In mijn vrije werk zet ik me regelmatig af tegen de onzin en rotzooi die ik zie. Het hijgerige van de reclame-industrie, die alles wat origineel is wil inzetten voor de verkoop, raakt me bijvoorbeeld. Maar de streetart is ook elementen van de reclame gaan overnemen. Vanaf eind jaren negentig gaat het er op straat hoofdzakelijk om de aandacht op te eisen. Het gaat er dan niet meer om wat je communiceert, maar dat je communiceert. Ik reageer daar bijvoorbeeld op door een sticker met “You have one new message” over een poster te plakken. Zo hoop ik dat mensen gaan nadenken over de zinloosheid van sommige dingen die op straat om je aandacht schreeuwen. Ik krijg een klap in m’n gezicht en besluit iets terug te doen.’

Liever honger
Zowel het illustratieve als het vrije werk van Erosie wordt bepaald door een principiële houding. ‘Ik word regelmatig benaderd door bedrijven voor een goed betaalde opdracht. Zo kwam Samsonite met het aanbod mij een reeks koffers te laten decoreren. Financieel heel interessant, maar ik wil zulke dingen wel op mijn eigen manier invullen. Door die instelling is die opdracht niet doorgegaan. Als je wel mee gaat met de commercie, kun je veel geld verdienen. De Londense graffiti-kunstenaar Banksy speelde bijvoorbeeld heel goed in op de hype die rondom hem ontstond. Hij is in korte tijd multimiljonair geworden. In 2003 exposeerde ik nog met hem en andere kunstenaars in Berlijn. Toen hij aan het werk was aan zijn expositie ben ik naar hem toe gegaan om te vragen hoe hij met alle media-aandacht omging. Hij ontkende natuurlijk dat hij Banksy zelf was, ook al stond hij voor mijn neus te werken. Het mysterie rondom hem is onderdeel van zijn succesvolle act, het is zijn manier om zich te onderscheiden. Mijn act is waarschijnlijk dat ik geen act heb: ik houd me graag met veel verschillende dingen bezig, waardoor het moeilijk wordt me op één vlak optimaal te profileren. Maar ik kies liever voor diversiteit dan voor commercieel succes. Als ik daardoor sterf van de honger, sterf ik in ieder geval namens mijn eigen principes.’

Tekst: Luuk Heezen en Dave Willems
Foto’s: Archief Erosie