ANS-Online

Bram van Rijen, oftewel Nozzman, bekend van onder andere nrc.next en de Veronica-gids behoort tot een nieuwe generatie cartoonisten. Hoewel hij pas sinds 2001 de tekenpen hanteert, is zijn populariteit zowel op internet als in de gedrukte pers snel gestegen. Hij is jong, workaholic en niet bang voor relativering. ’Cartoons zijn bittergarnituur, lekker maar geen haute cuisine.’ Deze maand ontwierp hij de middenpagina van ANS.

Wij ontmoeten Nozzman in een trendy espressobar in Rotterdam en praten onder het genot van Elvis’ favoriete tosti – pindakaas en banaan – over hoge en lage kunst, internetexhibitionisme en snackcartoons. Nadat Nozzman eerst een jaar de kunstacademie in Breda had gevolgd, koos hij voor de commerciële opleiding Communicatie Creatief in Rotterdam. Hoewel hij het tekenwerk jarenlang had afgezworen, stak na 9/11 de creatiedrang weer de kop op. Hij begon door middel van tekeningen te verslaan wat hij zag op televisie. Zijn tekenhanden zijn sindsdien niet gestopt met jeuken.

Waar komt de naam Nozzman eigenlijk vandaan?
‘Die stamt nog uit de tijd dat iedereen op internet een nickname aannam. Ik heb een grote neus en de dubbele Z was hip, vandaar Nozzman. Zoals wel vaker in de kunst gebeurt, heb ik er later een extra betekenis aan gegeven. No-sleep-man, omdat ik periodes ken van chronisch slaapgebrek.’

Maken deadlines je een No-sleep-man?
‘Absoluut, tegenwoordig moet ik iedere week minstens vier cartoons afleveren. Ik probeer vooruit te werken voor de momenten dat ik droogsta. Tijdens momenten van inspiratie schrijf ik alvast grappen in een notitieboekje. Als het Technisch Weekblad mij bijvoorbeeld een aantal artikelen stuurt waar ik niet veel mee kan, is zo’n boekje handig. Ik heb dan altijd ideeën en als ik er om kan lachen vind ik het goed. Wat anderen er van vinden is van later zorg.’

Hoe combineer je een reguliere baan met het kunstenaarschap?
‘Mijn werk als webontwerper is oorspronkelijk een fulltime baan. Langzamerhand ben ik meer Nozzman illustraties gaan maken en een dag minder gaan werken. Met het illustreren vul ik ook mijn weekenden en de vrije uurtjes. Mijn baan als webontwerper en het illustreren probeer ik gescheiden te houden, maar soms loopt het in elkaar over. Als ik een idee bedenk voor mijn werk kan ik daar net zo goed zelf een tekening bij maken. Toch ben ik in principe tijdens mijn werk als webontwerper gewoon Bram en in mijn vrije tijd Nozzman.’

Je werk is behoorlijk bizar. Ben je geïnspireerd door absurdistische tekenaars?
‘Ik ben altijd een grote fan geweest van de slordige tekenstijl van Hein de Kort, maar ook het absurdisme van Gummbah vormt een inspiratiebron. Zijn strips en fotocollages vind ik hilarisch. Hij laat zien dat overal humor te vinden is. Op die manier verkrijg je een enorme vrijheid. Bovendien was die absurde tekenstijl een leerschool voor me. Anatomisch gezien klopt er nog steeds niet veel van mijn poppetjes, maar in het begin hadden mijn figuren soms zelfs armen op de plaats van de oren. Tegenwoordig heb ik mijn eigen stijl ontwikkeld en teken ik meer lompe, naïeve sukkels.’

Ben je een kunstenaar of cartoonist?
‘Kunstenaar vind ik een zwaar woord, misschien ben ik een illustrator die af en toe een grapje maakt. Het illustreerwerk dat ik maak is heel gevarieerd. Naast mijn cartoons houd ik me bezig met autonome kunst. Bovendien probeer ik ieder jaar een schetsboek vol te tekenen. In dit werk zit niet echt humor, in tegenstelling tot mijn cartoons waarvoor ik als een ware lolbroek grapjes bedenk. Dat zijn twee gescheiden werelden.
Tijdens mijn jaar aan de kunstacademie in Breda lag de nadruk veelal op de hogere kunsten. Ik wil hoge en lage kunst juist combineren en niet enkel de autonome, zwevende kunstenaar zijn, maar ook niet alleen die lolbroek. Ik wil worden gerespecteerd om mijn werk, maar niet vervallen in een soort Amsterdamse dikdoenerij rond kunst. Iets is mooi of lelijk, het kan je ontroeren of tegenstaan, maar that’s it. Ik vond het een eer om geëxposeerd te worden rond het thema strip en kunst, maar erkenning als kunstenaar is zeker niet mijn doel.’

Je bent doorgebroken via internet. Is dat je favoriete medium?
‘Oudere striptekenaars stonden aanvankelijk kritisch tegenover “mijn” generatie die haar werk op internet publiceert zonder angst voor diefstal. Verspreiding via het internet houd je niet tegen en bovendien levert het nieuwe opdrachten en publiek op. Ik zie mijn cartoons als digitale flyers en ik moedig het stelen en verspreiden van dit werk aan. Gedrukte illustraties en online-cartoons zijn mijn publicaties, mijn stripalbums zijn slechts naslagwerken. De filosofie om alles te delen zie je terug op mijn Flickr-account. Daar plaats ik alles: tussenstapjes in tekeningen, vakantiefoto’s, elk schetsje op papier, eigenlijk mijn hele leven. ‘Bovendien probeer ik mijn cartoons interactief te maken. In de rubriek Nozzmanderen mogen mensen me bijvoorbeeld een grap sturen en daar maak ik vervolgens een tekening bij, of ik de grap nu snap of niet. Dat is heel leuk, mijn mailbox loopt er vol mee.

Je lijkt je maar al te zeer bewust van de vluchtigheid van de cartoonvorm. Hoe ga je hier mee om?
‘In een tekening verwees ik eens naar cartoons als het bittergarnituur van de stripwereld: lekker, maar geen haute cuisine. Ik realiseer me dat het wegwerpspul is en niet zo duurzaam als een graphic novel. Maar wanneer ik een cartoon of illustratie maak die scherp is en wordt opgepikt, geeft dit voldoening. Ik probeer zoveel mogelijk van dit soort momenten te creëren. Langere verhalen zou ik best willen tekenen, maar daar heb ik het geduld niet voor. Na enkele pagina’s ben ik de personages zat en stort ik me weer op iets anders.’

Tot waar reiken je ambities?
‘Ik ben misschien een lafaard, omdat ik mijn vaste baan aanhoud om mijn hypotheek af te dragen en een pensioen op te bouwen. Soms denk ik: moet ik niet de stoute schoenen aantrekken en fulltime de artiest uithangen? Eigenlijk sta ik nu op een T-splitsing, ga ik door met de mix van werken en tekenen of stort ik me volledig op het illustreren? Ik ben bang dat ik als fulltime tekenaar wegkwijn in mijn studio, geïsoleerd van de buitenwereld. Daarnaast vind ik mijn baan ook heel leuk, maar het is mogelijk dat ik over twintig jaar denk: als ik er honderd procent voor was gegaan, had ik misschien een hoger niveau bereikt. Wat mijn keuze ook wordt, ik streef er naar om mensen kennis te laten maken met mooie dingen. Verder hoop ik meer te publiceren in grote tijdschriften als Monocle en Wallpaper. Het hoogst haalbare voor illustratoren, en dus ook mijn ambitie, is het prijken op de cover van de New Yorker. Als ik dat bereik, mag ik zeggen dat ik groot ben.’

Tekst: Rob Ramaker en Ateke Willemse
Foto en illustraties: Archief Nozzman

De middenpagina van de ANS december 2008