ANS-Online

Nagenoeg aan de Waal ligt in Nijmegen-West de Vasim, een voormalige fabriek die tegenwoordig dienst doet als culturele broedplaats. Tussen de theatermakers, beeldhouwers, muzikanten en circusartiesten zit de werkplaats van Versch. Dit kunstenaarsduo bestaat uit Joris Budel (24), derdejaars School of Media & Design aan de Willem de Kooning Academie in Rotterdam, en Yorick de Vries (23), derdejaars Grafisch Ontwerp aan de Rietveld Academie in Amsterdam. In een met zwarte doeken afgeschermde hoek van de grote fabriekshal maken ze foto’s en ontwerpen ze posters, websites, illustraties en t-shirts. De heren zijn dik ingepakt, want verwarmd is het gigantische vertrek niet. ‘Het is hier verdomd koud. Vooral ’s nachts, wanneer we na onze schoolopdrachten eindelijk tijd hebben om voor onszelf te werken.’ Toch voelen de ontwerpers zich uitstekend thuis in deze industriële omgeving. ‘Van kinds af aan zijn we geobsedeerd door de vormen van fabrieken.’

In jullie werk zitten veel industriële elementen, is dat een bewuste keuze?
Yorick: ‘Ja, zolang ik me kan herinneren heb ik een fascinatie voor grote fabrieken. Ik heb geen idee waarom, maar ik vind het grootse karakter en de constructies van industriële gebouwen heel interessant.’
Joris: ‘Een fabriek bestaat puur uit lijnen en vlakken. Eigenlijk is het een ultiem grafisch beeld.’
Yorick: ‘Ik maak van zo’n gebouw veel foto’s, vanuit allerlei hoeken. Dan deconstrueer ik het en maak ik met de losse onderdelen een nieuw gebouw. Zo maak ik er mijn eigen wereldje van.’

Begrijpt de ander dan nog steeds waar je mee bezig bent?
Joris: ‘Zonder veel te hoeven zeggen, begrijpen we van elkaar wat we aan het doen zijn. Maar we communiceren op een manier waar de buitenwereld niets van begrijpt.’
Yorick: ‘Eigenlijk zijn we twee autisten. En omdat we allebei vreemd zijn, worden we samen nog vreemder.’
Joris: ‘We hebben wel een taakverdeling. Ik ben meestal bezig met de plaatjes en Yorick met de letters. Hij denkt heel tweedimensionaal, terwijl ik juist de ruimte opzoek.’
Yorick: ‘Joris heeft de neiging om een ontwerp steeds voller en drukker te maken, terwijl ik minimalistischer te werk ga. Ergens in het midden ontstaat dan het Versch-ontwerp.’

Wanneer is zo’n Versch-ontwerp geslaagd?
Joris, na een lange stilte: ‘Dat is echt een moeilijke vraag. We hebben geen concept waar meteen een identiteit aan vastzit. We houden van spontane ontwikkeling. Het zit ergens in het gebied tussen kunst en ontwerp, dat is ons werkveld.’
Yorick: ‘Veel ontwerpers hebben eerst een concept en gaan dat precies op die manier uitwerken. Bij ons is het proces zelf het belangrijkste. We proberen allerlei dingen uit, met verschillende materialen. Uit de toevalligheden die je dan tegenkomt ontstaan mooie dingen. Op die manier blijf je jezelf ontwikkelen. We hebben nooit het idee dat iets klaar is. Sommige mensen zullen dat zien als een zwakte, wij vinden het juist onze kracht.’

Jullie hebben een kunstwerk gemaakt in de Lastpost, het gekraakte voormalig TPG-gebouw bij het station. Zijn jullie verder actief in het kraakcircuit?
Joris: ‘We bewegen ons nauwelijks in dat milieu, hoewel het rebelse en de vrijheid ervan me wel aanspreken. Wel willen we de gekraakte ruimte dan mooier maken, zoals we toen in de Lastpost deden.’
Yorick: ‘Een vriend bood ons de mogelijkheid om ons uit te leven. Alles mocht kapot gaan en vies worden, zolang het eindresultaat er maar tof uit zou zien.’
Joris: ‘We werken vooral op esthetische gronden. Vorm is heel belangrijk, daar kun je heel duidelijk mee communiceren. Zelfs letters, die geregeld in ons werk terugkomen, kun je puur als vorm beschouwen. We gebruiken ze in ieder geval nooit voor een tekstuele boodschap.’

Kunnen jullie rondkomen van het ontwerpen?
Yorick: ‘Zeker niet. We worden altijd genaaid.’
Joris: ‘Nou, genaaid?’
Yorick: ‘Dat vind ik wel. Laatst kregen we een opdracht waar we veel mee dachten te verdienen. Uiteindelijk hielden we er niets aan over.’
Joris: ‘Daar hadden we twee weken dag en nacht aan gewerkt. Het probleem is dat we te afwachtend zijn. Het budget voor materialen ligt van tevoren vast, daarnaast moeten we ook onze eigen beloning opeisen. Daarin zijn we nog niet daadkrachtig genoeg.’
Yorick: ‘Eigenlijk hebben we echt een manager nodig.’
Joris: ‘We hebben nog nooit een opdracht geweigerd. Behalve als vrienden vragen of we even een flyer kunnen maken. Over creatief werk wordt vaak heel makkelijk gedacht.’
Yorick: ‘We hebben een ondergewaardeerd vak. Dan horen we: “Je vindt het leuk om te doen, dus kan het ook wel gratis.” Een automonteur die plezier heeft in het sleutelen aan auto’s doet dat toch ook niet gratis?’

Zijn jullie ontwerpen te vergelijken met simpele gebruiksvoorwerpen?
Joris: ‘Nee, een ontwerp is voor ons meer dan een product dat na gebruik zijn waarde verliest. Omdat we heel gemotiveerd zijn, stoppen we veel van onszelf in het ontwerp. Laatst hebben we posters gemaakt voor een feest. Daar waren we erg trots op en we zouden ze graag nog eens gebruiken. Maar de opdrachtgever heeft ze na afloop allemaal in de prullenbak gegooid.’
Yorick: ‘Er zat zoveel werk in die letters! Ik kan er niet tegen dat mensen respectloos met ons werk omgaan.’

Waar werken jullie momenteel aan?
Joris: ‘We zijn bezig met de vormgeving voor de campagne van een nieuw gezondheidsproduct. Die opdracht komt van een Nijmeegs bedrijf dat een speciaal soort alg uit India haalt en het tot voedsel verwerkt. Daarbij steunt het bedrijf ook de lokale bevolking. Voor zo’n goed doel zijn we extra gemotiveerd om iets moois te maken.’
Yorick: ‘Bovendien is het een internationale opdracht, dus goed voor onze carrière.’

Hoe ziet die carrière er over vijf jaar uit?
Joris: ‘We willen toe naar de situatie dat opdrachtgevers ons benaderen, omdat ze weten dat bij ons het creatieve proces het belangrijkst is.’
Yorick: ‘Uiteindelijk moet het een bedrijf worden. Het zal moeilijk zijn, maar ik denk dat het zal lukken. Nu al krijgen we aanvragen voor stages van kunstacademiestudenten die net als wij ook in het derde jaar zitten. Het is bizar dat het zo goed gaat.’
Joris: ‘Ik hoef ook niet meteen een topverdiener te zijn.’
Yorick: ‘Onze ontwerpen moeten vooral plezier blijven uitstralen, want we werken echt vanuit onze eigen emoties. We varen blind op onze eigen intuïtie.’
Joris: ‘Er is geen lijn die we willen volgen, alles wat je in het leven tegenkomt is super interessant. Ik hoef over vijf jaar niet per se een bureau met een plant en een computer.’
Yorick: ‘Duidelijk is dat we geen commercieel reclamebureau willen worden. Onze eigen interesse moet de belangrijkste drijfveer blijven. We willen geen marionetten van de maatschappij zijn. Misschien gaan we wel werken op een boot, of rondtrekken in een gele camper. Eigenlijk zou ik uit Nederland weg willen. Alles is hier plat en uitgedacht. In Polen is bijvoorbeeld nog ongerepte wildernis. Daar plannen ze de omgeving nauwelijks.’
Joris: ‘We zien wel wat er komt. Als je de wereld maar om je heen hebt, dat is volgens mij het belangrijkste.’

Je kunt de heren en hun projecten volgen op www.versch.nl

Tekst: Luuk Heezen en Renée Raeven
Foto’s: Sjors Overman en Versch