ANS-Online

Tom Barman, frontman van de Vlaamse band dEUS, filmmaker en feestbeest, moet altijd iets om handen hebben. Zijn haastige drang tot produceren neigt naar het neurotische. ‘Het leven is kort, negentig procent van wat je bedenkt kun je niet uitvoeren. Die overige tien procent, daar moet je je voor uitsloven.’

Alsof de duivel hem op de hielen zit, zo leeft Tom Barman (36), muzikant en regisseur. Na een intensieve tour met zijn band dEUS heeft hij twee weken vakantie, maar stilzitten kan Barman geen moment. ‘Bewust niets doen is niks voor mij. Ik voel me dan nutteloos en volstrekt overbodig op deze aardbol. Ik ben nou eenmaal opgegroeid in de sterke, christelijke “jij moet presteren”-sfeer.’
Werkelijk knettergek wordt hij van de rust. Daarom is hij ook in zijn vakantie hele dagen bezig; als dj en als lid van het danceduo Magnus. Daarnaast overdenkt hij zijn plannen voor nieuwe films. Onder het genot van Belgisch bier en een fiks aantal sigaretten vertelt hij wat film zo mooi maakt en waarom het muzikantenbestaan misschien nog mooier is. ‘Muziek is geweldig, ook omdat je er de wereld mee ziet. En om de vrouwen natuurlijk. Op tour wordt alles door anderen geregeld. Zelfs de overhemden worden gestreken en je wordt rondgereden als een clubje bejaarden.’

Taxi naar Antwerpen
dEUS bestaat bijna twintig jaar en de bandleden feesten er nog stevig op los. ‘Meestal worden we op sleeptouw genomen. We zijn net terug uit Italië, Portugal en Spanje, en eigenlijk ben ik non-stop uitgeweest. Dat is verschrikkelijk voor mijn stem maar belangrijk om de sfeer erin te houden.’ Barman illustreert dit met een anekdote over hun optreden op Lowlands afgelopen zomer. ‘Na het concert ging ik het terrein op om de hele nacht te feesten. Rond zeven uur ’s ochtends had ik het wel gezien en wilde ik naar huis, maar de tourbus was al weg. Ik ben toen naar een taxi gelopen met de mededeling: “Je gaat dit niet geloven, maar ik moet naar Antwerpen.” Onderweg begon de chauffeur voorzichtig over drugs te praten. Ik dacht dat hij in de veronderstelling was dat ik drugs had gebruikt, maar uiteindelijk bleek dat hij me cocaïne wilde verkopen. Ik riep uit: “Waarom vertel je me dat nu pas? Ik duik over een halfuur mijn bed in!”’
‘Ook optreden zelf is prachtig, het is communicatie. Mensen zijn niet graag alleen. Kijk eens naar foto’s van oude schrijvers, die zien er allemaal miserabel uit. Kijk dan eens naar foto’s van oude regisseurs en muzikanten, die stralen. Waarom? Omdat ze blijven optrekken met jonge mensen. Ze sluiten zich niet op voor hun werk.’

Levensgenieter
Barman is duidelijk een levensgenieter. Met grootse gebaren weidt hij uit over film en muziek. Ook op het podium straalt hij plezier uit. ‘Ik wil het publiek gelukkig maken, maar aan de andere kant: ik ben niet hun slaaf. Mensen moeten dansen of huilen bij onze muziek. Dat is het fijne aan pop: het werkt zo direct. Het is de viering van het moment.’
Zijn liefde voor kunst stamt uit zijn kindertijd, vertelt hij lachend, zich bewust van het cliché. ‘Ik ben thuis opgegroeid met ontzettend veel kunst, zonder heel high profile te zijn. Mijn vader zat niet met een pijp naar een schilderij te kijken. En ik ben natuurlijk een kind van de jaren tachtig, de tijd dat video populair werd. Ik keek ontzettend veel films.’
Barman woont al zijn hele leven in Antwerpen. Dat hij vaker op reis is dan thuis, stoort hem niet. ‘Ik ben graag weg, dat zit in mijn bloed. Mijn vader was een Noor, mijn grootmoeder was Hongaars. Beide zijn van oorsprong reizigersvolken. Bovendien gebeurt er niet zo gek veel als je thuis bent. Niet dat touren een aaneenschakeling van opwindende momenten is, maar de kans dat er iets aparts gebeurt is wel groter.’

Duizendpoot
Behalve als frontman maakt Barman ook furore als regisseur. Hij volgde een opleiding aan de Antwerpse filmschool Sint Lukas, maar verkoos al snel muziek boven film. Alleen voor videoclips en een korte film verwisselde hij zijn gitaar voor de camera. Tot 2003, toen hij alsnog een oude droom verwezenlijkte: het maken van een speelfilm. Any Way The Wind Blows is een fragmentarische film geworden, beseft Barman: ‘Ik ben heel slecht met verhalen vertellen, maar wilde toch mijn eerste film zo persoonlijk mogelijk houden. Daarom heb ik het verhaal aangepast aan wat ik wél kan.’ Vaak schreef hij dialogen nog op de set zelf. ‘Dan vergat ik dat de acteurs de tekst nog moesten leren, en riep ik “actie!” voordat ze het script überhaupt onder ogen hadden gekregen.’
Ondanks de drukte spookt cinema nog steeds door zijn hoofd. ‘Ik ben weer aan het schrijven en mensen aan het zoeken. Hoewel het een uitdaging is, ga ik het verhaal niet zelf schrijven. Iemand die wél talent en inzicht in opbouw heeft, doet er hoogstens drie maanden over. Ik zou er zes jaar over doen.’ En zo veel tijd heeft Barman niet. Na een nieuwe sigaret opgestoken te hebben: ‘Ik wil drie films achter elkaar draaien binnen vier, vijf jaar. Dat lijkt me interessant, niet alleen om kosten te drukken, maar ook om de stiel te leren en om in de vibe te blijven.’

Het is het manneke
De combinatie van voorbereiding en improvisatie is wat film zo mooi maakt, net als muziek. In de studio werkt dEUS ook zo, maar live niet meer. ‘Buiten enkele magische optredens, heeft het te veel slechte gigs opgeleverd. Waar een intermezzo op plaat een zwangere pauze kan zijn voor een prachtig emotioneel nummer, gaat een rockconcert vooral om entertainment.’
Barman is niet bang dat dit gebrek aan improvisatie ten koste gaat van muzikale vernieuwing. Hij vervolgt serieus: ‘Vernieuwing is ontzettend belangrijk. Daar mag dEUS toch wel een beetje krediet voor krijgen, dat ze niet te veel in herhaling valt.’ Na zichzelf te voorzien van een nieuw glas speciaalbier komt Barman hierop terug: ‘Vernieuwing is een illusie. En als er al zoiets bestaat, moet je dat niet zoeken in het instrumentarium. Je kan ouderwets klinken met de nieuwste laptop en je kan kraaknieuw klinken met een akoestische gitaar. Of zoals mijn oude squashinstructeur me ooit zei toen ik mijn racket kapot wilde smijten: “Het is niet het racketje, het is het manneke.” Dat is toch de meest wijze les die er is?’

Plaagstoot
Na het uitbrengen van de langspeler The Ideal Crash valt dEUS in 1999 in een groot gat, omdat de oude bandleden niet meer tegen Barmans ego op willen boksen. Zij verlaten de band en maken plaats voor onder andere Mauro Pawlowski, gitarist en Vlaams sekssymbool, en Stéphane Misseghers, voorheen drummer van Soulwax. Wanneer zij uiteindelijk in 2004 aan Pocket Revolution beginnen, bleek dat vernieuwingsdrang ook kan tegenwerken. ‘Dat was gewoon een rotperiode. De natuurlijke reactie van de band was met dEUS te stoppen, daarom is het zo’n introverte plaat geworden. Voor het eerst – en laatst – in mijn leven had ik een writer’s block. Ik legde mezelf te veel regels op. Omdat ik wilde vernieuwen, liep ik vast. De hele groep bleef me steunen, zo hebben we het gered. Zo is een band, er is heel veel ziel aan de ene kant en veel wrijving aan de andere kant. Het is per definitie een explosieve, zelfdestructieve entiteit.’
Conflicten kent dEUS nog steeds, maar ze zijn niet meer zo haatdragend als vroeger. Verklarend is niet alleen leeftijd en ervaring, maar ook dat de band wat is uitgedund door natuurlijke selectie. ‘De lont is nog altijd kort, maar minder kort dan vroeger.’ Dat dit wankele evenwicht ook aan zijn gedrag te wijten is, heeft Barman allang geaccepteerd. ‘Het is de aard van het beestje, ik ben een provocateur, een plaagstoot. Daar jaag ik mensen soms mee op de duinen, maar ik hou ze ook alert. En ach, in de groep is men steeds netjes weggegaan wanneer men mij niet meer kon uitstaan.’

Tekst: Andy Leenen en Timo Pisart
Foto’s: Boy van Dijk