ANS-Online » Andy Leenen

Videoreportage StuKaFest 2010

Andy Leenen — Tue, 09 Feb 2010 15:27:17 +0000

StuKaFest vierde dit jaar haar tienjarig bestaan. ANS was er ook dit jaar weer bij en bezocht de optredens van de Amsterdamse band Go Back to the Zoo, Elle-columnist Oscar Kocken, het instant vj-team van The Pagan Powerride en Klaske Oenema.

Go Back to the Zoo timmert momenteel flink aan de weg. Zo werden ze laatst getekend door Universal, dat hun nieuwe single ‘Beam me up’ uitbrengt, en krijgt de eerdere single ‘Electric’ ook veel airplay op de Nederlandse radiozenders. Op dit moment werkt het viertal aan hun debuutalbum. Oscar Kocken las verhalen voor die hij voor het tijdschrift Elle schreef, en vertelde daarnaast ook over zijn nieuwe project Bejaarden en begeerte. Voor deze theatervoorstelling bezocht hij samen met regisseur Lucas de Man vele bejaarde mannen en vrouwen, om te praten over erotiek en liefde op hogere leeftijd.
The Pagan Powerride wist het publiek het meest te verrassen met hun prachtige, zelfgeknutselde visuals. Twee dj’s zorgden voor gelikte housebeats, terwijl een drietal professors aan de slag ging met oud kinderspeelgoed, een camera en een beamer. Het resultaat kun je het beste zelf bekijken in de onderstaande video. Klaske Oenema wist de avond een bijzonder slot te geven met haar intieme voorstelling. Al zingend vertelde ze verhalen door papieren vormen op een overhead-projector te leggen. Het publiek hing vanaf de eerste klanken aan haar lippen en ontwaakte pas uit haar trance toen de laatste klanken van haar show uitstierven.

Camera en montage: Andy Leenen

Schipper, mag ik mee varen? [Videoreportage deel 2]

Andy Leenen — Mon, 29 Jun 2009 08:05:53 +0000

Videoreportage bootliften, deel 2

Camera: Andy Leenen en Joost Nellen
Montage: Andy Leenen

Videoreportage bootliften, deel 1

Camera: Andy Leenen en Joost Nellen
Montage: Andy Leenen

Het is goedkoop, comfortabel en het uitzicht is prachtig. Bootliften is de ideale manier om door Europa te reizen. ANS voer gratis van Nijmegen naar Antwerpen.

Wandelen is voor pelgrims, fietsvakanties zijn voor je ouders en liftwedstrijden per auto worden zelfs door AEGEE georganiseerd. Hoog tijd voor een originelere manier van reizen. De tocht begint in Nijmegen bij de containerterminal achter de Vasim. Hier meren dagelijks schepen aan en krijgen we moeiteloos contactgegevens van enkele schippers. Al na één telefoontje is het raak: we mogen mee naar Rotterdam met de Cheyenne. Diezelfde avond stappen we aan boord van het 90 meter lange vrachtschip. Schipper Pius Yoni (26) vertelt niet bekend te zijn met het fenomeen bootliften. We zijn de eerste vreemden die hij aan boord toelaat. Hij toont de kajuit aan de voorkant van het schip waar we tijdens de reis mogen slapen. Het vertrek, voorzien van keuken en badkamer, doet niet onder voor het gemiddelde studentenonderkomen.
We brengen het eerste deel van de reis door in de stuurmanshut. Hier vertelt Pius over zijn leven als schipper: ‘Ik ben een maand geleden voor mezelf begonnen. Door de economische crisis liggen veel schepen stil. Ik vaar soms 36 uur non-stop door, in de hoop een goede reputatie op te bouwen.’ De Vlaming komt uit een echte schippersfamilie. Hij legt uit waarom zijn vader hem dit weekend uit de brand helpt. ‘Ik heb zojuist mijn stuurman ontslagen omdat hij had gedronken. Aan boord wil ik geen druppel alcohol zien!’ Enigszins verwonderd zien we even later hoe zijn vader het roer overneemt met een glas Jupiler in de hand. Tegen middernacht leggen we echter heelhuids aan in het Limburgse Wanssum, waar een gedeelte van de lading wordt gelost. Tevreden met deze voortvarende start zoeken we onze kajuit op.

Gestrand in Dordrecht
Om 8 uur ’s ochtends worden we gewekt door de ronkende motoren van de Cheyenne. We vertrekken naar Rotterdam, waar een nieuwe lading klaarstaat. Wanneer onze rammelende magen het geluid van de machine overstemmen, stuiten we op de eerste tegenslag. We hebben geen eten meegenomen en moeten met de staart tussen de benen bij onze schipper aankloppen voor een ontbijtje. Na enkele broodjes en een stevige kop koffie wordt duidelijk wat bootliften zo bijzonder maakt: met 15 kilometer per uur varen we over de Waal door een adembenemend landschap. De zon en een bescheiden briesje doen ons op het voordek in een diepe slaap dommelen.
Als de Cheyenne tegen de avond Dordrecht nadert, maakt Pius ons wakker met de boodschap dat hij ons hier aan wal zet. In de haven van Rotterdam is het volgens hem onmogelijk eten te krijgen of een slaapplek te vinden. We gaan aan land bij de bunkerboot, waar geregeld schepen aanleggen om te tanken en proviand in te slaan. Omdat het niet lukt dezelfde avond nog een lift richting het zuiden te vinden, zijn we genoodzaakt in de stad te blijven slapen. We kloppen aan bij een huis pal naast het water en overnachten bij de vriendelijke ex-kraker Erix (39).

Rolls Royce van de binnenvaart
De volgende dag gaan we in Dordrecht weer vroeg op pad. Urenlang wachten we zonder resultaat bij de bunkerboot en de handelskade. Er varen amper schepen voorbij omdat in het weekend de binnenvaart nagenoeg stilligt. Pas tegen het einde van de middag vinden we een schip dat ons wil meenemen naar Antwerpen. ‘Jullie vallen met de neus in de boter’, verzekert de schipper van de Caronia ons. ‘Dit is de Rolls Royce van de binnenvaart.’ Hier blijkt geen woord van gelogen: het 135 meter lange schip is een drijvend hotel. De badkamer is zelfs uitgerust met vloerverwarming. We brengen de avond door in de luxe kajuit van de Bulgaarse stuurman Theodor (42), die vertelt dat de boot elf miljoen euro heeft gekost. De Caronia vertrekt die nacht nog richting België. Inmiddels is ook matroos Leon (18) gearriveerd, die een mooie anekdote opdist: ‘Soms belt de politie of ze een oefening mogen doen. Enkele momenten later zijn ze al met een helikopter en rubberbootjes bij het schip. Dan sta je te schrobben met oordopjes in en staat er ineens een agent naast je die je onder schot houdt.’

320 ton energiedrank
De volgende ochtend worden we uitgenodigd in de stuurhut. Daar zitten de broers Alexander (24) en Vincent Heuvelman (20) achter het roer van de kolossale schuit. Beiden hebben tot hun zestiende op een schippersinternaat gezeten. Na hun opleiding zijn ze fulltime aan de slag gegaan voor het familiebedrijf. Ze werken zes dagen per week en zijn bijna nooit aan wal. Schippers leven voor hun werk; Vincent heeft zelfs geen vast woonadres. Zijn verloofde zal na de bruiloft ook op het schip komen wonen.
Alexander vertelt dat de waarde van de lading vaak in de tientallen miljoenen loopt. ‘We hebben nu onder andere 320 ton Red Bull aan boord. Dat zijn zo’n drie miljoen blikjes energiedrank.’ In totaal kan het schip 435 containers vervoeren. Eén volle container weegt gemiddeld 25 ton.
De logistieke wereld zit apart in elkaar, verklaart Vincent. ‘We vervoeren vaak containers papier vanuit Duitsland. Die gaan via Rotterdam per zeeschip naar Zuid-Afrika, waar het papier op A4-formaat wordt gesneden. Daarna gaan de containers weer terug naar Antwerpen en vervolgens naar Duitsland, waar de velletjes worden verkocht als printpapier. Het klinkt absurd dat het 12.000 kilometer wordt vervoerd om het te laten snijden, maar dat is blijkbaar het goedkoopst.’
In de haven van Antwerpen gaan we weer aan wal. Een dergelijk grote haven blijkt geen prettige plek om te vertoeven: het terrein is enorm en zover het zicht reikt is er industrie. Constant denderen vrachtwagens voorbij. Gelukkig stopt er vrij snel een die bereid is ons in het centrum af te zetten. Aldaar vieren we met een paar pintjes dat we onze bestemming hebben bereikt.

Voor studenten met veel tijd is bootliften een leuke en ontspannen manier om te reizen. De tocht zelf is al een belevenis. Het vinden van een lift vergt echter enig doorzettingsvermogen. Veel schippers hebben nog nooit een lifter meegenomen en zijn daarom niet al te happig op verstekelingen. Wees niet te kieskeurig in je bestemmingen en zie waar het schip strandt.

Tips voor verstekelingen

- Blijf aan wal in de weekenden, dan ligt de binnenvaart zo goed als stil.
- Neem genoeg eten mee. Je bent de hele dag aan boord, dus even snel een hapje eten scoren zit er niet in. In de havens is het ook lastig om voedsel te vinden.
- Neem niet teveel bagage mee, dit is lastig met opstappen. Vaak kunnen schepen alleen via ladders worden bereikt.
- Hotspots om te liften:

Bunkerboot Dordrecht, vlakbij het drukstbevaren punt van Europa.
Handelskade Dordrecht. Hier leggen veel schepen aan om personeel te wisselen.
Containerterminals. Mijd grote havens. In de kleinere terminals is het vaak gemakkelijk om telefoonnummers te bemachtigen.

Tekst: Andy Leenen en Joost Nellen
Illustratie: Loes van Woezik

Juni-ANS in de bakken!

Andy Leenen — Thu, 04 Jun 2009 07:00:29 +0000

Het jaar is voorbijgevlogen: de laatste ANS voor de zomervakantie ligt vanaf vandaag in de bakken. In je favoriete maandblad vind je onder andere interviews met de schrijfster Anna Enquist, bekend van haar debuutroman Het meesterstuk en genomineerd voor de Libris literatuurprijs met haar meest recente boek Contrapunt, en de radicale Duitse denker Peter Sloterdijk. Laatstgenoemde was een week in Nederland, en deed tijdens zijn verblijf onder meer de RU aan. ANS interviewde hem in de trein, omdat zijn drukke schema geen enkel ander gaatje kende.

Je wilt graag op vakantie, maar hebt nog geen idee hoe? Ga bootliften! Het is goedkoop, comfortabel en je vaart continu door een adembenemend landschap. ANS pakte zelf de knapzak in en voer gratis van Nijmegen naar Antwerpen. De videoreportage van deze tocht is hier te bekijken. Voor veel studentbesturen is het echter nog geen vakantie, zolang ze geen opvolgers vinden. Onlangs schreven 57 Nijmeegs studentenorganisaties een brandbrief aan minister Plasterk, omdat studenten steeds minder voor activiteiten naast hun studie zouden kiezen. Maar is de situatie echt zo schrijnend? ANS hield een enquête onder zo’n tachtig studentbesturen om dit uit te zoeken.

De uitkomst van dit onderzoek en meer lees je in de juni-ANS, die vanaf vandaag in de gele bakken op de campus ligt. De digitale versie is hier te bekijken, of hier als PDF.

Anna Enquist – De Enquistvariaties

Andy Leenen — Wed, 03 Jun 2009 17:32:48 +0000

‘Het balanceert tussen ongeduld en uiterste discipline, tussen woede en zelfbeheersing’. met die woorden werd Anna Enquist genomineerd voor de Libris Literatuurprijs. ‘Contrapunt’ verhaalt over haar gestorven dochter, in de veelgeprezen structuur weerklinken de Goldbergvariaties van Bach. Een openhartig gesprek over verlies, muziek en literatuur.

Ondanks haar soms ontwapenende lach is schrijfster Anna Enquist (64) – pseudoniem van Christa Widlund Broer – somber en melancholisch, net als haar gehele oeuvre. Na een carrière als psychoanalytica en, naar eigen zeggen, gemiddeld pianiste publiceerde ze op 46-jarige leeftijd haar eerste dichtbundel. Drie jaar later verscheen haar eerste roman, Het Meesterstuk, geschreven op het stramien van de opera Don Giovanni van Mozart. Muziek vormt een terugkerend thema in het werk van Enquist. Ook een groot aantal gedichten is geïnspireerd op verschillende pianostukken.
Nadat haar dochter Margit in 2001 stierf, raakte Enquist in een diep dal. Drie jaar later publiceerde ze de dichtbundel De Tussentijd, over de tijd tussen haar eigen dood en die van haar dochter. Deze van verdriet doordrongen gedichten werden gemengd ontvangen, zo bestempelde de Volkskrant het als ‘schaamteloos sentiment’.
Nu, acht jaar na het overlijden van haar dochter, zit er een vrouw aan tafel die naar eigen zeggen ‘simpelweg doorleefde’. Niet omdat ze dat wilde, ze had geen keus. In haar laatste roman Contrapunt verwerkt ze opnieuw de dood van haar dochter, ditmaal zo afstandelijk mogelijk op het schema van Bach’s Goldbergvariaties. ‘Ik wilde geen autobiografie schrijven, het moest een zekere abstractie hebben’, vertelt Enquist in het statige pand van de Arbeiderspers aan de Herengracht.
De roman verhaalt over een moeder die haar dochter heeft verloren en zich stort op de ingewikkelde Goldbergvariaties. Door het instuderen komen de herinneringen aan haar dochter boven en houdt ze haar dicht bij zich. ‘Het was moeilijk om te schrijven, dat maakte de nominatie voor de Librisprijs nog specialer. Het is toch ook een portretje van mijn dochter. Het is nu net alsof zij een prijs krijgt.’

Ondanks uw succes noemde u zichzelf lange tijd geen schrijver.
‘Nee, ik nam mezelf helemaal niet serieus. Het duurde een lange tijd voor ik mezelf zo kon zien. Nog steeds is het niet mijn sterkste kant. Van literatuur heb ik sowieso geen verstand, behalve dat ik mijn hele leven al praat en lees. Dat is zo verwonderlijk aan schrijven. Ik ben er helemaal niet in geschoold, in tegenstelling tot muziek en psychoanalyse. Toch gaat het vanzelf.’

Is dat geen valse bescheidenheid? U bent immers genomineerd voor de grootste literaire prijs van Nederland.
‘Ach, ik heb zelf ook in dat soort jury’s gezeten, je weet hoe dat gaat.’

Nee, hoe gaat dat?
‘Alle juryleden hebben een andere mening. Ze willen allemaal hun zin krijgen, dus ontstaat een allegaartje van boeken. Meestal is er een kamp voor het ene boek, een kamp voor een ander, en dan wordt als compromis voor het derde boek gekozen zodat niemand ruzie krijgt. Ik vind zo’n nominatie geen criterium voor kwaliteit. Ik hecht meer waarde aan literaire prijzen zoals de Van der Hoogtprijs van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde.’

Bach componeerde de Goldbergvariaties na het overlijden van zijn zoon. Verwerkte u daarom dit stuk in uw roman?
‘Aanvankelijk wist ik dat helemaal niet. Mij was slechts bekend dat het een opdracht was voor een graaf die last had van slapeloosheid. De jonge klavecinist Goldberg moest ‘s nachts met deze stukken de graaf in slaap spelen. Toen ik op driekwart van Contrapunt was, heb ik de chronologie van het leven van Bach op een rij gezet. Het viel me op dat zijn zoon in 1739 stierf, in precies datzelfde jaar begon hij met het componeren van de Goldbergvariaties. Daar ben ik flink van geschrokken. Tegelijkertijd dacht ik: ‘‘Dit is een fantastisch aanknopingspunt.’’ Op deze manier kon ik al het verdriet bij de componist leggen en konden de gevoelens van de vrouw heel summier worden verteld. Het was een gouden greep.’

Heeft u het gevoel dat Bach het verdriet over zijn overleden zoon in de Goldbergvariaties heeft verwerkt?
‘Ik vind het wel merkwaardig dat herhaaldelijk in de geschiedenis het verlies van een kind in verband wordt gebracht met deze compositie, zowel in film, muziek als andere kunstvormen. Zo gaat de klassieke film Don’t look now over een echtpaar dat een jong kind verliest. In de beginscènes, waarin het meisje verdrinkt, klinken de tonen van de Goldbergvariaties. Ik ben kennelijk niet de enige die dit verband heeft gelegd. Maar het blijft natuurlijk mijn fantasie dat Bach het verlies van die jongen in de compositie heeft verwerkt. We weten slechts dat hij op dat moment het stuk componeerde.
‘Dat is met de muziek van Bach zo aardig, je kunt er alles in horen wat je erin wil horen. Je zou de stukken ook kunnen spelen als heel opgewekte stukken. Maar als je andere stemmen benadrukt, andere akkoorden gewicht geeft, kan het heel melancholisch worden. Er staat niets bij. Het zijn alleen maar noten.
‘Het was altijd al het lievelingsstuk van mijn dochter. Met het schrijven van het boek studeerde ik de muziek opnieuw in en projecteerde er mijn eigen gevoelens op. Ik zag het als een stuk waarin door die opgewektheid heen toch veel verdriet schemerde, en zo speelde ik het ook.’

In Contrapunt zwoegt de hoofdpersoon op het werk van Bach om de herinnering aan haar dochter levend te houden. Was muziek ook voor u een manier om uw dochter niet kwijt te raken?
‘Toen mijn dochter stierf kon ik niet meer schrijven. Muziek was het enige waarmee ik bezig kon zijn. Een vriend van me suggereerde om de Goldbergvariaties in te studeren. Het zijn heel lastige en technische stukken die veel concentratie vergen. Door me op muziek te storten, creëerde ik momenten waarop ik even geen verdriet meer had. Het was voor mij meer een manier om mijn verdriet te ontvluchten.’

U studeerde piano aan het Haags conservatorium. Waarom bent u niet in de muziek
verdergegaan?
‘Ik ben een heel middelmatige pianist, ik ben veel te laat begonnen. Toen ik psychoanalytica werd en kinderen kreeg, had ik nauwelijks nog tijd om piano te spelen. Mijn niveau ging ontzettend achteruit. Verschrikkelijk vond ik dat. Ik had mijn hele leven twee dingen naast elkaar gedaan en besloot volwassen te worden door me alleen op mijn beroep te concentreren. De piano ging dicht. Daar werd ik hartstikke beroerd van. In die periode ben ik gaan schrijven.
‘Pas toen mijn dochter stierf ging de piano weer open. Toen ik een heel moeilijk stuk van Schumann instudeerde, heb ik daar een dagboekje van bijgehouden. Dat werd een aardig stuk. Ik had een structuur van wat ik wilde schrijven, ik was bezig met wat ik het liefst doe en tegelijkertijd kwam er iets moois uit. Dat was de kiem van wat later Contrapunt zou worden.’

Hoe kwam het boek vervolgens tot stand?
‘Ik wilde heel graag iets over mijn dochter schrijven. Ik kreeg dat helemaal niet voor elkaar, totdat ik de ingeving kreeg het met de Goldbergvariaties te combineren. Ik was ontzettend bang af te glijden naar allerlei sentiment waar verder niemand wat mee te maken heeft, ik wilde het naar een hoger niveau tillen. Dankzij Bach kon dat.’

Maar het is toch compleet autobiografisch?
‘Er zitten natuurlijk veel verdichtingen en een zekere selectie in. Nee, het is wel echt een bewerkt, geconstrueerd boek.’

Heeft het schrijven van het boek u veranderd?
‘Niet wezenlijk. Wel ben ik tevreden dat het gelukt is. Na zo’n ramp voel je je aangetast. Alles wat je aan competentie weer op kunt brengen, voegt wat toe. Ik bleek niet zodanig kapot dat ik geen boek meer kon schrijven. Het is een overlevingsstrategie.’

Het was geen verwerkingsproces?
‘Nee, daar geloof ik niet in. Rouwen en verwerken? Dat is meer iets voor vrouwenbladen. Dit verdriet is helemaal niet te verwerken, daar moet je ook niet naar streven. Ik kan het misschien beter hanteren, na jarenlange ervaring met doorleven met zo’n verlies. Je bent minder snel van je stuk dan in het begin, je weet beter waar je aan toe bent met jezelf. Maar dat is toch zeker geen verwerken? Dan zou je er minder last van hebben, het zou wegebben.’

Uw man en zoon komen weinig in het boek voor. Wat vonden zij van Contrapunt?
‘Moeilijk natuurlijk. Tegelijkertijd vonden ze het prettig dat haar leven is gedocumenteerd, hoe bewerkt of verzonnen het soms ook is. Het schrijfproces zelf hebben zij niet meegemaakt. Ik zit op mijn kamer te schrijven met de deur dicht. Eigenlijk merkt niemand daar wat van.’

Bent u gelukkig?
‘Wat is gelukkig? Het leven is een ramp, natuurlijk. Mensen die voortdurend gelukkig zijn, daar moet wel iets mis mee zijn. Als ik mijn psychoanalytische bril opzet, dan klopt dat niet.’

Tekst: Juliet van der Voort en Timo Pisart
Foto’s: Marlou de Jong

Peter Sloterdijk – Ambassadeur van de crisis

Andy Leenen — Wed, 03 Jun 2009 17:27:01 +0000

‘Op een reguliere universiteit mag je je gelukkig prijzen als één op de tien studenten intelligent en gemotiveerd genoeg is om je colleges te volgen.’ Waar Peter Sloterdijk spreekt, volgt beroering. De bestverkochte filosoof van het naoorlogse Duitsland over onderwijs, zijn talkshow en de houdbaarheid van onze samenleving.

Met een scherp gevoel voor de grote vragen van onze tijd en een oeuvre dat menig veelschrijver in verlegenheid brengt, torpedeert Peter Sloterdijk (61) al twee decennia het filosofisch establishment. Met succes: door velen wordt hij beschouwd als een van de belangrijkste hedendaagse denkers. Een week lang mocht ons land zich verheugen over de aanwezigheid van de Duitse filosoof. Aan redenen geen gebrek: het recentelijk verschijnen van zijn boek Du mußt dein Leben ändern, de vertaling van het laatste deel uit zijn Sphären trilogie èn de Maand van de Filosofie. De trein voerde hem van stad naar stad en van lezing naar lezing. Wij voegden ons een uur bij zijn reisgezelschap en werden deelgenoot van Sloterdijks opmerkelijke visies en constateringen.
De in Karlsruhe geboren filosoof is een innemende persoonlijkheid die in zijn boeken een kwinkslag niet schuwt. Toch schuilt achter zijn zachte gelaatstrekken, kleine helderblauwe ogen en kalme stem ook iemand die onomwonden korte metten maakt met criticasters. Zo haalt hij met zichtbaar genoegen een anekdote aan over zijn lezing Regeln für den Menschenpark, tien jaar geleden. Wat een poging was het filosofisch debat op scherp te zetten over de technisch-biologische mogelijkheden om mensen ingrijpend te veranderen, mondde destijds uit in een enorme mediahetze. Volgens Sloterdijk stond zijn vermaarde collega Jürgen Habermas aan de basis van de rel waarin hij onder meer werd beticht van het aansturen op rasverbetering. ‘Habermas kreeg de tekst tijdens een chique feestje onder ogen en kon zijn woede toen al bijna niet bedwingen. De volgende dag heeft die oude man de veertig pagina’s voorzien van aantekeningen en doorgefaxt naar tientallen Duitse journalisten. Wie ooit een fax heeft gebruikt, weet dat dat een hels karwei is. Ik zie hem al zitten: een middag lang zijn bittere frustratie botvieren op dat apparaat.’
Habermas is niet de enige die een gevaar ziet in het werk van Sloterdijk. Zo wordt hij meer dan eens bestempeld als ‘gevaarlijk denker’. Zelf zet hij zich daartegen af: ‘Ik heb niet de intentie een provocateur te zijn, het is een ongewenste bijwerking van wat ik doe. Ik geloof niet in het concept van “gevaarlijk denken”. Gevaar behoort tot het veld van politiek, geneeskunde, oorlog en avontuur. Daar heeft filosofie niets mee te maken.’

Wat is filosofie volgens u dan wel?
‘Een kunst die vergeleken kan worden met een compositieles aan een conservatorium. Die vergelijking wordt overigens vaker gemaakt. Ook voor de Franse denker Gilles Deleuze was denken vergelijkbaar met componeren.’

Hiermee lijkt u af te wijken van de rol die het denken binnen een academisch klimaat speelt. Bent u daarom rector aan de Staatliche Hochschule für Gestaltung in Karlsruhe en geen hoogleraar aan een universiteit?
‘Inderdaad, een gewone leerstoel in de filosofie is te saai. Op een kunstacademie zijn er toelatingsexamens, waardoor je vanaf het begin met interessante mensen werkt. Dat is onmogelijk op een reguliere universiteit. Daar mag je je al gelukkig prijzen als één op tien studenten in je publiek intelligent en gemotiveerd genoeg is om je colleges te volgen.’

Met veel bezieling weidt de filosoof verder uit over zijn visie op onderwijs en koppelt dit terug naar zijn eigen werk, dat in zijn ogen onmogelijk in concrete lessen is te vertalen. Het draait hem om het delen van zienswijzen, niet het presenteren van kennis in hapklare brokken. ‘Dit is ook de wijze waarop de oude Griekse meesters in de retorica hun pupillen onderwezen. Van de jongemannen werd simpelweg verondersteld dat ze tijd doorbrachten met hun leraar. Er waren geen colleges, geen formele instructies en er was geen vaststaand tijdsschema. Het draaide om het absorberen van een atmosfeer.
‘In filosofie staat, zoals in de retoriek, de productie van overtuiging centraal. Het publiek moet worden overtuigd en de atmosfeer is het meest overtuigende wat er is. Dat is waarop ik doel als ik spreek over leren als het delen van een atmosfeer. Het is een dieperliggende vorm van communicatie.’

In de inleiding van uw boek ‘Gottes Eifer. Vom Kampf der drei Monotheismen’ stelt u dat het Jaar van de Geesteswetenschappen zou moeten worden vervangen door de Eeuw van de Cultuurwetenschap. Waarom kent u aan de cultuurwetenschap zo’n groot belang toe?
‘Lange tijd dachten intellectuelen dat beschavingen en de daarmee samenhangende cultuur onsterfelijk waren, dat sterfelijkheid enkel aan het individu kon worden toegeschreven. Zo lang je dat denkt, is cultuurwetenschap overbodig en kan worden vertrouwd op de innerlijke kracht van het culturele proces. De Eerste Wereldoorlog bracht verandering in die overtuiging. Toen bleek dat zelfs de hoogste beschavingen in staat waren tot zelfdestructie. Vanuit die achtergrond is cultuurwetenschap van groot belang, als een reservoir waarin de wijsheid van cultureel overleven kan worden bewaard.’

Voordat de volgende vraag goed en wel is gesteld, keert Sloterdijk zich abrupt om op zijn stoel. Gekscherend maant hij zijn reisgezelschap tot stilte en wijst hen erop dat we ons niet voor niets in een stiltecoupé bevinden. Luid gelach vult daarop de ruimte, waarna de grappenmaker zich glunderend in zijn stoel laat zakken om het vertier plaats te laten maken voor de zwaarte van het zojuist aangesneden onderwerp.
‘De term onsterfelijkheid moet wat betreft de samenleving worden vervangen door houdbaarheid. Binnen die visie op cultuur en dus cultuurwetenschap is het concept generatie, als medium voor het overdragen van culturele waarden, een sleutelbegrip. Helaas zijn denkers die hebben bijgedragen aan een beter verstaan van dat begrip erg schaars.’

De tijdens Sloterdijks verblijf in Nederland gepresenteerde vertaling van Schäume vormt het derde en laatste deel van zijn vijfentwintighonderd pagina’s tellend magnum opus Sphären. Dit werk kan volgens hem worden gezien als een filosofie van het ‘worden’. Het ‘zijn’ is niet stabiel en eenduidig, maar een kwestie van ‘worden’, van groeien. Ook is het verre van bijzonder: de alledaagsheid van een scholier die student, of een student die onderzoeker wordt zijn voorbeelden van waar hij op doelt.
De inhoud van zijn eigen werk grijpt Sloterdijk aan om zich fel af te zetten tegen de betekenis die de Franse filosofie het ‘worden’ toedicht. Terwijl hij zich naar voren buigt om extra gewicht aan zijn woorden toe te kennen, veegt hij er in een korte analyse de vloer mee aan: ‘De Franse denkers van onze generatie verheffen iets gewoons als “worden” tot een revolutionaire gebeurtenis, tot het gouden kalf waar ze omheen blijven dansen. Ik heb het gevoel dat ze nooit de enorme deceptie van de protestbeweging van ’68 te boven zijn gekomen. Ze spreken over creativiteit en het “worden”, maar tonen slechts herhaling, herhaling, herhaling. Mijn filosofie daarentegen prijst de herhaling, maar herhaalt zichzelf niet.’

Naast een indrukwekkende productie aan boeken kan Sloterdijk zich bogen op een voor een filosoof minder vanzelfsprekende verdienste: samen met collega Rudolf Safranski is hij talkshowhost. In de nachtelijke uurtjes en met onregelmatige uitzendingen wordt het Duitse tv-publiek in Das philosophischen Quartett ongeveer eens per maand op een uur filosofie getrakteerd. Soms gaan de gesprekken tussen de presentatoren en hun twee gasten gepaard met verhelderende inzichten en scherpzinnige constateringen, soms blijven ze steken in intellectuele borrelpraat.

Wat beweegt filosofen als u en Safranski tot het maken van een talkshow?
‘We willen laten zien dat het mogelijk is op een beschaafde en gecultiveerde manier te converseren. Spreken is gemakkelijk, luisteren is veel moeilijker. Tijdens ons programma zijn alle gesprekspartners vrij om hun overtuigingen uit te dragen, terwijl de anderen zich onthouden van onmiddellijk commentaar. Er is nog nooit iemand onderbroken en er wordt niet geschreeuwd. Tegelijkertijd vindt er een gepassioneerde discussie plaats. Een uur lang kijken naar een dergelijk schouwspel is een goede manier om jezelf moreel te onderwijzen.’

Dat betekent niet dat Sloterdijk grote maatschappelijke kracht aan de talkshow toekent. Aan het verlengen van de levensverwachting van onze samenleving zal het programma bijvoorbeeld niets bijdragen, daar is hij stellig van overtuigd. ‘Een filosofische talkshow verandert niets aan de collectieve stemming en de culturele patronen waarbinnen het gesprek plaatsheeft. We trekken vijfhonderdduizend kijkers op een populatie van vijfentachtig miljoen: in die nummers schuilt de waarheid.’
Dat dit ook voor zijn boeken geldt, lijkt Sloterdijk niet te deren. Als individu acht hij zich niet verantwoordelijk voor het bewerkstelligen van een grootse omslag. ‘Enkel God kan daarvoor verantwoordelijk worden gehouden. Gods boodschapper in de huidige tijd is de crisis, die dient een globale verandering te veroorzaken. De crisis is een goede onderwijzer en ik ben er slechts een werknemer van, een intermediair element. Als je zou stellen dat ik een ambassadeur was van de crisis, zou ik ja zeggen en je mijn boeken tonen. Want mijn boeken, dat zijn mijn verdiensten.’

Tekst: Boy van Dijk en Andy Leenen
Foto: Boy van Dijk

Toiletten Veolia pas half juni weer open

Andy Leenen — Fri, 29 May 2009 15:06:41 +0000

Eerder berichtten we dat de toiletten in de Veolia-treinen voor onbepaalde tijd op slot gingen, omdat ProRail geen milieuvergunning had aangevraagd voor het leegpompen van de opvangtanks. Directeur Frank van Setten verklaarde toen in de Gelderlander dat de wc’s hopelijk binnen twee weken weer open zouden kunnen.

Inmiddels zijn de toiletten al ruim anderhalve maand dicht. Karin Kousen, woordvoerder van Veolia voor de regio Limburg, verklaart dat de wc’s medio juni waarschijnlijk pas open gaan. Ze wijt dit aan de lange duur van een aanvraag van de milieuvergunning. ‘De toiletten op de Heuvellandlijn, in Zuid-Limburg, zijn al een tijdje open. Op de Maaslijn duurt het aanvragen van de vergunning wat langer, dat verschilt blijkbaar per gemeente.’ Ook verklaart ze dat er weinig klachten zijn binnengekomen van reizigers. ‘Het was van tevoren aangekondigd, dus kunnen de reizigers zich er op aanpassen.’ Voorlopig doen Veolia-forenzen er dus nog goed aan hun blaas te legen voor hun vertrek, óf je kiest dit weekend een van die vele gekke attributen uit om je behoefte in te doen.

Australische studente wint 10 miljoen dollar

Andy Leenen — Thu, 28 May 2009 14:54:25 +0000

Een Australische studente heeft afgelopen week een aardige som superstufi ontvangen. Ze herinnerde zich plotseling dat er nog een stapeltje loterijloten in een lade lag. Ze besloot deze toch maar eens in te leveren, want ze lagen er al zo’n tien maanden. Dat heeft haar geen windeieren gelegd, ze won maar liefst 10 miljoen dollar.

Als ze twee maanden later was geweest, had ze de prijs op haar buik kunnen schrijven. De biljetten zijn na 12 maanden niet meer geldig. Jodi Eastman, woordvoerder van de firma Lotterywest, verklaarde: ‘We vroegen ons al maandenlang af wie de mysterieuze winnaar was.’ De kans dat iemand de hoofdprijs zou winnen in deze loterij was overigens 1 op 45 miljoen.

Akkoord voor nieuwbouw Doornroosje

Andy Leenen — Thu, 28 May 2009 08:38:29 +0000

De plannen voor de nieuwbouw van Doornroosje zijn er al ruim 20 jaar. Nu zit er daadwerkelijk schot in de zaak. Gisteravond ging de Nijmeegse gemeenteraad akkoord met het nieuwbouwproject, dat zo’n 18 miljoen euro zal kosten.

Het plan liep eerder dit jaar spaak omdat de marktpartijen zich terugtrokken uit de onderhandelingen door de economische recessie. Woningcorporatie Portaal is nu mogelijk bereid mee te doen, al is nog niet bekend of zij het hele project zal dragen. In de constructie zijn ook 190 studentenwoningen en zo’n 60 huurwoningen inbegrepen. Directeur Toine Tax heeft de opening van het nieuwe Doornroosje op begin 2013 geprikt.

Science Café: Weten en vergeten

Andy Leenen — Mon, 25 May 2009 07:45:58 +0000

Science Cafe Nijmegen debat-avond: dinsdag 16 juni 2009 20uur

“Weten en vergeten”
een avond over de werking van het geheugen en Alzheimer

Ierse Pub The Shamrock, Smetiusstraat 17 te Nijmegen
Gratis entree,Live muziek van DJ Shanto

Kijk op www.sciencecafenijmegen.nl voor meer informatie !

Gratis fietsenstalling bij Plein ‘44

Andy Leenen — Fri, 22 May 2009 15:24:47 +0000

Vanochtend is er een gratis fietsenstalling geopend door krakers, in de buurt van Plein ‘44. De ruimte werd oorspronkelijk gekraakt als woonruimte, maar door ontruimingsdreiging is besloten de locatie in te zetten als fietsenstalling. De stalling bevindt zich aan de Scheidemakershof, ironisch genoeg achter het AFAC-depot. Er is ruimte voor zo’n twee- tot driehonderd rijwielen.

Om de aandacht van mensen te trekken hangt er een spandoek met de leus ‘Verzeker jezelf tegen professionele diefstal’. Woordvoerder Richard verklaart dat er vandaag al tegen de honderd fietsen zijn gestald. ‘Je fiets is hier veilig voor de AFAC, want die heeft hier niets te zoeken. Wij kunnen iedereen toegang weigeren op grond van huisvredebreuk.’

Voorlopig is de fietsenstalling op vrijdag en zaterdag geopend van 09:00 tot ongeveer 18:15, mits de krakers niet ontruimd worden. Doordeweeks zal de stalling helaas niet geopend zijn.