De laatste tijd is er veel veranderd in het hoger onderwijs. Verdere bezuinigingen zijn doorgevoerd, waardoor opleidingen grotendeels afhankelijk zijn geworden van de tweede geldstroom, studenten moeten mogelijk het instellingscollegegeld voor hun tweede opleiding gaan betalen en de restitutie van collegegeld in de vorm van de ‘niet goed, geld terug’ bepaling is met de grond gelijk gemaakt. Daarnaast wordt Plasterks credo ‘excellentie’ steeds meer geadopteerd in de universitaire gemeenschap. In Nijmegen heerst volgens rector magnificus Bas Kortmann nog een gezond academisch klimaat, maar wie aan de Universiteit Maastricht gaat studeren kan zich voorbereiden op een portie reallife evolutietheorie.
Al deze veranderingen hebben het onderwijsklimaat flink beïnvloed. En wanneer de koers dusdanig wijzigt, wordt het tijd voor een nieuwe wet.

Schijndemocratie
Met de nieuwe wet moet onder andere de medezeggenschap worden verbeterd. De aanleiding voor de wijziging is een motie die op 10 december 2007 door diverse kamerleden is ingediend. Plasterk heeft deze omgezet in de doelstelling om de adviesrechten van de student te verbeteren. ‘De bedoeling van Plasterk is om de cultuur in de medezeggenschap te verbeteren. Concreet heeft dit opgeleverd dat de medezeggenschap meer adviesrecht krijgt, wat niet zoveel voorstelt. Veel gaat er dus niet veranderen met het huidige voorstel.’ Aldus Lisa Westerveld, voorzitter van de Landelijke Studentenvakbond (LSVb).
Wel zullen de centrale medezeggenschapsraad en de Raad van Toezicht gaan overleggen, waardoor ze meer controle op het College van Bestuur (CvB) krijgen. Maar controle houdt ook in dit geval niet meer in dan schreeuwen tegen de wil van het CvB. De invoering van deze aanpassing in de wetgeving is gepland op september 2010.

Rechtsbescherming
Een positief punt aan de nieuwe WHW is dat de rechtsbescherming van de studenten zal worden verbeterd. De regelgeving wordt aangepast en er zal een centraal loket komen waar studenten met klachten naartoe kunnen gaan. Voor de rest is nog niets concreet deze nieuwe regeling, behalve dat ook deze aanpassing gepland is op september 2010.
Inmiddels is wel duidelijk dat de financiële tegemoetkoming voor gedepudeerde studenten – de ‘niet goed, geld terug’ bepaling – onvoldoende draagvlak heeft in de Tweede Kamer. Met deze bepaling wil Marianne Besselink (PvdA) dat studenten collegegeld kunnen terugvorderen wanneer deze studievertraging oplopen door wanbeleid van de betreffende instelling. Het merendeel van de kamer voelt weinig voor de filosofie van ‘de student als klant’, dit zou haaks staan op de gedachte van een academische gemeenschap en zal in de huidige vorm de nieuwe wet waarschijnlijk niet halen.
Daarnaast zal in de nieuwe WHW zal een judicium abeundi worden opgenomen. Aanleiding is het incident met de Nijmeegse student Norbert de Jonge. Een instelling kan door de clausule studenten uitsluiten van onderwijs omdat ze niet geschikt zijn voor toekomstige beroepsuitoefening of omdat ze ernstige overlast veroorzaakt hebben. In de conceptversie van het voorstel wordt de beslissing echter nog genomen door de instelling zelf en niet door een externe rechter. Daardoor is de regeling erg gevoelig voor censuur. ‘Wat als studenten een gebouw bezetten uit protest? Kunnen ze dan verwijderd worden?’ Westerveld vervolgd: ‘We zouden graag zien dat een externe rechter het besluit neemt, maar waarschijnlijk gaat de kamer daar niet mee akkoord.’

Tweede studie
In februari berichtte we over het idee van Plasterk om studenten in de toekomst het instellingscollegegeld in rekening te brengen voor hun tweede bachelor- en masteropleiding. Deze regeling is onderdeel van de collegegeldbepaling, die in zijn geheel deel uitmaakt van de nieuwe WHW. Dat een tweede opleiding volgen ook een vorm van excellentie is, lijkt de minister niet te deren.
Ondanks de duidelijke tegengeluiden is een kamermeerderheid voor het nieuwe beleid. Er lijkt geen ontkomen aan de regeling. Ook mildere varianten die de LSVb en de Nederlandse Verenining van Universiteiten voorstellen – zoals een tweede masteropleiding uitsluiten van de regeling – lijken het niet te gaan halen in de Tweede Kamer. Westerveld: ‘De kans is klein dat de regeling in de huidige vorm niet doorgaat.’ Wie nog een tweede studie wil volgen moet snel zijn, want in 2011 moet dit gedeelte van de nieuwe wet van kracht worden. Over een overgangsregeling voor studenten die op dat moment nog een tweede studie volgen is nog niets bekend.

Met het argument dat de ‘niet goed, geld terug’ bepaling het idee van een academische gemeenschap bedreigt, is niets mis. Maar dit argument moet wel algemeen geldig zijn. De academische gemeenschap die de meerderheid van de Tweede Kamer voor ogen heeft, is niet veel meer dan excellentie en concurrentie. Daar bovenop wordt het verbreden van kennis door middel van een tweede studie tegengewerkt door het belachelijk hoge collegegeld dat daarvoor moet worden betaald. Met deze eenzijdige visie ondermijnt de kamer juist het idee van de academische gemeenschap. Want wanneer ’streven om de beste te worden in je eigen discipline’ het credo wordt, is er alleen nog maar sprake van tunnelvisie. Zeker wanneer intellectuele verbreding daarbij wordt tegengewerkt door het instellingscollegegeld van 8000 euro per jaar te rekenen.
De verbetering omtrent de rechtspositie van de student is wel een positief punt aan de nieuwe WHW, maar mist op dit moment concrete uitwerking om daar verdere uitspraak over te doen. De beloofde verbetering van de studenteninspraak stelt in de praktijk weinig voor: de aanpassing van de cultuur waar Plasterk over sprak is niet afdwingbaar. En wanneer de cultuur in de politiek bezuinigingen, excellentie en concurrentie is, blijft het dweilen met de kraan open.

Foto: Roel Wijnants (licentie)

De eerste stappen in het kunstenaarschap zette Jeroen (32), alias Erosie, rond zijn zestiende, toen hij oud genoeg was om ongemerkt ‘s nachts op pad te gaan. Gewapend met goedkope bussen graffiti, met spuitstukken van zijn moeders haarlak, klom hij ’s nachts uit het raam om zijn ego te etaleren in de openbare ruimte van Eindhoven. ‘In feite draait graffiti schrijven om getting up: het zoveel mogelijk verspreiden van je naam. Je bent een soort bedrijf met je eigen tag, een logo waarmee je jezelf een positie aanmeet ten opzichte van andere graffitischrijvers in de grauwe en anonieme stad. Binnen de scene moet je aan strenge regels voldoen, wil je stijgen in de onderlinge hiërarchie. Voor andere mensen is het gewoon ruis.’

Vergankelijk
Vanaf zijn opleiding Illustratie aan de Willem de Kooning Academie te Rotterdam begint het werk van Erosie te veranderen. Hij breidt zijn arsenaal uit met stickers, posters en illustratievere vormen van graffiti. ‘Door mijn opleiding werd ik geprikkeld om te formuleren wat ik wilde met kunst. Dat was het begin van het einde voor de graffiti. De strenge regels die daarvoor gelden hebben een soort militaire logica, die heel beperkend werkt. Dat is tegenstrijdig met de vrijheid die je zelf neemt om op straat te werken. Doordat ik daar buiten stapte, werd het ook interessant voor mensen die graffiti niet waarderen. Een voorbeeld is mijn piratenproject. Ik plakte gezeefdrukte piraten op in de stad, die gezamenlijk een verhaal vormden. Als je daar oog voor had, vielen ze op. Zoiets is veel zinvoller dan overal heel groot je naam achterlaten.’
Kenmerkend voor de nieuwe aanpak van Erosie is het wijzigen van zijn voormalige artiestennaam Eros, die ongewenste connotaties met liefde met zich mee bracht. ‘Voorheen had ik niet stilgestaan bij de betekenis van het woord, ik had de naam gekozen vanwege de mooie vorm van de letters. Op de academie heb ik mijn pseudoniem veranderd in Erosie. Het zegt iets over mijn vrije werk, dat in de buitenlucht uiteindelijk aan erosie ten onder gaat. En anders wel door mensen die geïrriteerd aan mijn stickers staan te krabben.’
Niet iedereen waardeert het werk vrije werk van Erosie in de openbare ruimte. Voor hem is dat echter geen reden om een stap terug te doen. ‘Ik hoor weleens: “Hoe kun jij nou bepalen dat dat daar moet zitten?” Kijk om je heen, hoe kunnen mensen bepalen waar een kantoorgebouw komt te staan of waar reclame moet hangen? Mijn kunstuitingen verschillen niet wezenlijk van een projectontwikkelaar die een gebouw aan de stad toevoegt. Ook hij drukt zijn stempel op de de stad. Overigens worden niet al mijn ingrepen in de openbare ruimte negatief gewaardeerd. Ik heb in Rotterdam eens graffiti op een elektriciteitskastje gespoten. Het resultaat zag er blijkbaar zo netjes uit dat de reinigingsdienst dacht dat het erop hoorde. Het werk lijkt te zijn geadopteerd, want later geplaatste tags worden wel verwijderd. Volgend jaar zit de tag er tien jaar op, ik denk dat ik die dan ga restaureren.’

Tegenbeeld
De tijd die Erosie aan de academie doorbracht bestond uit hard werken, artistieke ontwikkeling en het eerste contact met opdrachtgevers. Hier begon de tweedeling in zijn werk: aan de ene kant de betaalde illustratie-opdrachten, aan de andere kant het vrije werk waarmee hij nauwelijks geld verdient. Hij wil deze werelden zo goed als mogelijk van elkaar gescheiden houden. ‘Als je die twee door elkaar gooit, wordt het één grote soep. Dan ga ik mijn eigen visie vermengen met de bedoeling van de opdrachtgever. Dat resulteert meestal in heel lullige dingen. Mijn graffiti-achtergrond mag geen rol spelen bij illustratie-opdrachten, waarbij je wordt ingehuurd om een product te leveren. Daar draait het vooral om het maken van mooie plaatjes. Dat is niet vervelend om te doen, maar ik wil niet alleen maar betekenisloze tekeningetjes maken.

Zijn eigen werk is niet duidelijk bij een stijl onder te brengen. Wel is het thema zinloosheid vaak terug te vinden. ‘In mijn vrije werk zet ik me regelmatig af tegen de onzin en rotzooi die ik zie. Het hijgerige van de reclame-industrie, die alles wat origineel is wil inzetten voor de verkoop, raakt me bijvoorbeeld. Maar de streetart is ook elementen van de reclame gaan overnemen. Vanaf eind jaren negentig gaat het er op straat hoofdzakelijk om de aandacht op te eisen. Het gaat er dan niet meer om wat je communiceert, maar dat je communiceert. Ik reageer daar bijvoorbeeld op door een sticker met “You have one new message” over een poster te plakken. Zo hoop ik dat mensen gaan nadenken over de zinloosheid van sommige dingen die op straat om je aandacht schreeuwen. Ik krijg een klap in m’n gezicht en besluit iets terug te doen.’

Liever honger
Zowel het illustratieve als het vrije werk van Erosie wordt bepaald door een principiële houding. ‘Ik word regelmatig benaderd door bedrijven voor een goed betaalde opdracht. Zo kwam Samsonite met het aanbod mij een reeks koffers te laten decoreren. Financieel heel interessant, maar ik wil zulke dingen wel op mijn eigen manier invullen. Door die instelling is die opdracht niet doorgegaan. Als je wel mee gaat met de commercie, kun je veel geld verdienen. De Londense graffiti-kunstenaar Banksy speelde bijvoorbeeld heel goed in op de hype die rondom hem ontstond. Hij is in korte tijd multimiljonair geworden. In 2003 exposeerde ik nog met hem en andere kunstenaars in Berlijn. Toen hij aan het werk was aan zijn expositie ben ik naar hem toe gegaan om te vragen hoe hij met alle media-aandacht omging. Hij ontkende natuurlijk dat hij Banksy zelf was, ook al stond hij voor mijn neus te werken. Het mysterie rondom hem is onderdeel van zijn succesvolle act, het is zijn manier om zich te onderscheiden. Mijn act is waarschijnlijk dat ik geen act heb: ik houd me graag met veel verschillende dingen bezig, waardoor het moeilijk wordt me op één vlak optimaal te profileren. Maar ik kies liever voor diversiteit dan voor commercieel succes. Als ik daardoor sterf van de honger, sterf ik in ieder geval namens mijn eigen principes.’

Tekst: Luuk Heezen en Dave Willems
Foto’s: Archief Erosie

AKKUraadt profileerde zich met grote thema’s als internationalisering en iets minder grote punten als ‘meer voorzieningen op de campus’. SIAM koos daarentegen voor een ‘pragmatische’ aanpak. ‘Naast grote thema’s proberen we vooral naar de studenten te luisteren. Die vinden het bijvoorbeeld erg belangrijk dat er betere koffie op de campus moet komen.’ Aldus Lilian Wösten, USR-lid namens SIAM.

Er is voor een speeddate gekozen omdat het verkiezingsdebat van afgelopen jaar volledig is mislukt. Met het nieuwe format hoopten AKKUraatd en SIAM de kiezers met een lading prikkelende vragen naar de vooraf aangekondigde plek te lokken. Dit laatste is echter waar het mis ging: ‘De promotie is mislukt’, aldus Guan Schellekens, nummer zes op de lijst van AKKUraatd.
Daarom gingen beide partijen over in het aanspreken van nietsvermoedende terrasjespikkers en toevallige voorbijgangers. Deze strijd heeft een enigszins vermakelijk gezicht. Schellekens: ‘Het is jammer dat de aanpak van SIAM zo weinig inhoud bevat. Ze spreken alleen mensen aan om meteen op een laptop hun stem uit te brengen.’ Wösten: ‘AKKUraatd heeft zelf ook een laptop meegenomen.’
De partijen zijn het er wel unaniem over eens dat de nieuwe tactiek zijn vruchten afwerpt. Van een speeddate is op dat moment allang geen sprake meer.

Aanleiding voor het opstarten van de lijst is de bezuiniging op de budgetten voor student-assistenten. ‘Het ging zelfs zo ver dat de arbeidsvoorwaarden werden gewijzigd zonder ons daarvan op de hoogte te stellen. We hebben toen een advocaat in de hand genomen die ons adviseerde om de OC als actiekanaal te gebruiken’, aldus van Tilburg. De lijst is alleen bedoeld voor de belangen van student-assistenten. Het FSR-verleden van beide deelnemers speelt hierbij geen rol volgens van Tilburg. ‘Bij de FSR hebben we veel ervaring opgedaan met medezeggenschap. Deze komt goed van pas, maar studentenbelangen zijn niet de drijfveer van de nieuwe lijst.’

Het zijn roerige tijden bij FNWI: Eerder dit jaar constateerde een rapport van adviesbureau Berenschot een bestuurlijke chaos. Daarnaast bevindt zij zich in financieel zwaar weer, wat leidt tot de nodige bezuinigingen. ‘We hopen alleen al met het feit dat wij namens de student-assistenten een eigen lijst beginnen het signaal af te geven dat dit niet ten koste van ons mag gaan. We hebben in eerste instantie geen zin in ruzie, we willen verlichting brengen.’

Het dagje Nijmegen van filosoof Peter Sloterdijk begon in het chique Huize Heyendaal. Studenten die al drie weken hadden geworsteld met zijn Regels voor het mensenpark konden onder leiding van hoogleraar Hub Zwart van het Centre for Society and Genomics vragen stellen aan de denker.
Hoewel Sloterdijks tekst grote implicaties heeft voor bèta-wetenschap blijkt hij zich liever tot filosofie te beperken. Praktische vragen over een ‘codex’ voor moderne biotechnologie beantwoordt hij met veel omhaal en zonder details. Grappend merkt hij op dat het een ‘wicked approach’ is om hem op dit zwakke punt aan te vallen. Filosofische vragen over de tekst, zoals over de rol van taal op de menselijke beschaving, leveren wel discussie op.
Sloterdijks illustreert zijn gevoel voor controverse met uitspraken als: ‘De Olympische spelen in Peking waren het grootste dopingfestival, sinds de mens de eerste steen gooide’. Aan het eind gaat hij ook in op de rol van een moderne filosoof in het publieke debat en vooral het schandaal dat ontstond rond zijn lezing die tien jaar geleden werd gehouden.

Het avondprogramma kende een ander format. In het eerste gedeelte van de avond zet Sloterdijk zijn referaat uiteen. Een interessante conclusie is dat er geen onderscheid meer bestaat tussen vriend en vijand. ‘We leven in een systeem waarin we elkaar niet de rug toe kunnen keren. Wanneer we dat doen, ondermijnen we het geheel. De globale economie is ons nieuwe immuunsysteem. Alleen de kredietcrisis kan ons leven nog veranderen.’ Sloterdijk grapt erachteraan: ‘Dat is slecht nieuws voor degene die geloven in reïncarnatie.’
De voordracht van Sloterdijk vormt de opmars naar het tweede gedeelte van de avond, waarbij drie gasten aanschuiven om te reageren op het referaat van Sloterdijk. Eigenlijk was het de bedoeling dat Sloterdijks referaat zou gaan over zijn in oktober verschenen werk Gottes Eifer. Daardoor komt een debat moeizaam op gang en wordt er voornamelijk kennis geëtaleerd. Het toppunt is het co-referaat van Jean-Pierre Wils, hoogleraar Cultuurtheorie van de moraal aan de RU. De opmerking ‘misschien is dit een idee voor een nieuw boek’ van gespreksleider Wil Derkse dekt de lading.
De discussie komt uiteindelijk redelijk op gang wanneer Sloterdijk stelt dat heilige boeken in principe tot in hun essentie te herschrijven zijn. Het standpunt van Gerard Wiegers, hoogleraar Godsdienstwetenschappen aan de RU, dat daarmee de esthetische waarde van de boeken miskent, is goed voor enig applaus uit de zaal. Sloterdijk reactie ‘interpretatie zorgt niet voor radicalisering’ vormt het einde van de discussie, waarna een grijze massa de zaal verlaat.

Tekst: Rob Ramaker en Dave Willems
Foto’s: Boy van Dijk

Peter Sloterdijk is geïnterviewd door ANS. Het artikel is hier te lezen.

Desalniettemin waren er zeker hoogtepunten. ‘De vastenactie van SPIN was geweldig. Gedurende 24 uur werden verzoekplaten gedraaid en suikerspinnen en hotdogs verkocht.’ Hoeveel geld de psychologen hebben opgehaald is nog onduidelijk, maar het is in ieder geval meer dan honderd euro. Daarnaast was er ook ruimte voor meer educatieve acties. ‘Het symposium over ontwikkelingssamenwerking was erg leerzaam. Jammer is dat deze activiteit niet veel geld heeft opgebracht, de opkomst was niet zo hoog als we hadden gehoopt.’ De Nijmeegse student eet blijkbaar liever suikerspinnen.

Roostertechnisch was de Ragweek ongelukkig gepland. Veel studenten stonden aan het begin van hun tentamenperiode en zagen het einde van hun saldo naderen. De aankomende feestdagen en verscheidene diesvieringen maakten deze en vorige week echter de beste uit twee kwaden. ‘We hebben in ieder geval meer geld opgehaald dan vorig jaar. Over twee weken wordt het definitieve eindbedrag bekend gemaakt. Het zal erom spannen of we het streefbedrag van tienduizend euro vandaag nog gaan halen.’

Van de ondervraagden vindt 55 procent dat studenten slechter zijn voorbereid op de wetenschap dan drie jaar geleden. Brown: ‘Studenten zijn van mening dat internet een betrouwbare bron is en nemen informatie klakkeloos over. Bovendien denken ze dat studeren aan een universiteit garantie is voor succes omdat ze ervoor betalen.’ Ook het digitaal beschikbaar stellen van academische tijdschriften bevordert de knip- en plakmentaliteit van de student.

Maar er is ook een lichtpunt volgens Tom Schultz, directeur van John McCrae Secondary School in Barrhaven. ‘Jongeren hebben steeds meer feitenkennis doordat ze meer bronnen tot hun beschikking hebben dan ooit tevoren.’ Dit klinkt niet heel overtuigend, aangezien meer feiten niet altijd nuttigere kennis betekent.

Of deze onwetenschappelijke houding volledig opgaat voor Nederlandse studenten is niet duidelijk. Intakegesprekken kunnen in ieder geval preventief werken door aankomende studenten op het hart te drukken dat wikipraktijken toch echt niet thuishoren op de universiteit. Het is volstrekt logisch dat wetenschappers in spé een kritische houding tegenover hun bronnen innemen. Voor degene die dit niet belangrijk vinden zijn er overigens andere beroepen waarbij wiki-achtige informatievoorziening wel wordt gewaardeerd.

De dag begint met een MRI-scan. Met behulp hiervan kan de ideale positie voor de elektrodes worden bepaald.

Nadat de huid is gescrubd, worden de elektrodes aangedracht voor de meting van de spieractiviteit.

Hoewel dit enigszins geweldadig uitziet, wordt slechts gel aangebracht voor de geleiding van de elektroden die de hersenactiviteit meten.

De taak ‘beweeg je vinger van links naar recht boven de glazen plaat’ en de taak ‘beeld in dat je vinger beweegt boven de glazen plaat’ klinken vrij simpel. De voorwaarden maken het echter een uitdaging: ontspan je spieren zo goed als mogelijk, knipper zo weinig mogelijk met je ogen en reageer natuurlijk op stimuli.

Fotografie: Sjors Overman

Waar Nederland wel in uitblonk was in de organisatie van het evenement. ‘Alles is succesvol verlopen’, aldus Niki Frencken, voorzitter van UNL. ‘Hoogtepunten waren Drinks for Diplomacy, waarbij de deelnemers konden spreken met een ambassadeur, en het symposium over internationaal strafrecht waar onder andere de Nijmeegse hoogleraar strafrecht Ybo Buruma sprak.’

WorldMUN werd afgelopen maandag geopend door Ruud Lubbers, Jozias van Aartsen en rector Bas Kortmann. Ook was er enige ruimte voor steunbetuiging aan de strategen van de Verenigde Naties (VN). ‘Aan het einde van de openingsceremonie hebben de deelnemende landen een postkaart van Kortmann met de tekst “Yes you can” beschreven. Deze wordt opgestuurd naar de Afghanistan-top van de VN die deze week bij elkaar komt.’

Tijdens het vijf dagen durende evenement wordt gedebatteerd over actuele kwesties als de militaire rol van de NAVO in Afghanistan, de gevolgen van de kredietcrisis voor ontwikkelingslanden en klimaatverandering. Daarnaast zal er op 25 maart een symposium plaatsvinden over internationaal recht waar controversiële thema’s als de immuniteit van staatshoofden en het spanningsveld tussen vrede en rechtvaardigheid worden besproken.

Nederland zal worden vertegenwoordigd door studenten uit Ghana, Slovenië en Frankrijk. Vanuit Nijmegen is er geen delegatie, omdat United Netherlands is belast met de organisatie. Eind deze week volgt een update over het verloop van WorldMUN 2009.