Veel kijkplezier. Voor de foto’s, het laatste krantje en het filmpje van dag 2 zullen jullie nog even geduld moeten hebben.

Het project zou in de zomer van 2012 gereed moeten zijn. Wij verwachten dat de presentatie van het ontwerp met veel bombarie zal plaatsvinden, gezien het feit dat de ondergrondse parkeergarage die momenteel wordt aangelegd nu al een eigen site heeft. Een eigen site, dat zullen niet veel parkeergarages die van de Van Schaeck Mathonsingel kunnen navertellen.

Het openingsartikel is deze maand een open brief aan de inmiddels wel heel beruchte staatssecretaris Halbe Zijlstra van Onderwijs. Wij schreven hem aan om ons ongenoegen over onder meer de langstudeerdersboete nog éénmaal duidelijk te maken. Omdat dat de maatregel is die de Nederlandse student het meest heeft beziggehouden het afgelopen ANS-jaar. In onze reportage gingen we een mei-ANS ruilen tegen waardevollere zaken. Onze redacteurs eindigden na een oproep in de Gelderlander en op RU.nl/nieuws met twee vrieskisten. Benieuwd naar de hele weg van het ruilen? Lees het artikel hier.

Andere stukken zijn onder meer het interview met Sylvia Witteman, de nieuwe Hitler in het Issue – is Wilders vergelijkbaar met Hitler of niet? – en buitenseksplekken in De Graadmeter. De meeloper ging op bezoek bij een nertsenfokkerij.

Online zijn de artikelen hier te raadplegen. Veel leesplezier!

Tekst: Erik Molkenboer en Adrianne Tuk
Illustratie: Joost Dekkers

Eind april ging de jaarlijks terugkerende Willem Arondéuslezing, dit jaar geschreven door Thomas von der Dunk, niet door. De organisatie had moeite met de kritiek van Von der Dunk op de PVV. In de lezing maakte de cultuurhistoricus een vergelijking tussen die partij en het nationaalsocialistische gedachtegoed uit de jaren dertig en veertig. Hij schrijft: ‘De PVV bepleit fundamenteel verwerpelijke dingen. Het soort dingen, dat sinds 1945 terecht taboe was en voor alle fatsoenlijke partijen een reden vormde om een zeer heldere grens te trekken en de eventuele bepleiters daarvan op grote afstand te houden.’ De vergelijking die Von der Dunk trekt, is niet nieuw. Twee jaar geleden zag Ella Vogelaar, destijds PvdA-minister van Wonen, Wijken en Integratie, ‘schokkende parallellen’ tussen de PVV en de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij (NSDAP) van Adolf Hitler. Ook Jack Biskop (CDA) vergeleek eerder de partij van Geert Wilders met de fascisten. De afgelaste lezing in april dit jaar geeft een nieuwe impuls aan de discussie. Terwijl Wilders zich gedemoniseerd voelt, maken opiniemakers ruzie om de vraag of een zogeheten Godwin wel mag worden gemaakt. Is de vergelijking tussen Hitler en Wilders terecht?

Stelling: Wilders is de nieuwe Hitler.

Kadertje:
- Een vergelijking met Hitler en de nazi’s wordt ‘Godwin’ genoemd. In 1990 stelde jurist Mike Godwin: ‘Naarmate online discussies langer worden, nadert de waarschijnlijkheid van een vergelijking met de nazi’s of Hitler één’. Hiermee is de discussie ten einde.
- Eind april maakte Michael Blok een lijst met politieke kenmerken waarin hij Hitler puntsgewijs met Gandhi, Bush Jr., Wim Kok en Geert Wilders vergeleek. Wilders kwam duidelijk als grootste Führer-look-a-like uit de bus.
- Op DeJaap.nl werd de lijst geparodieerd door een vergelijking te trekken tussen VARA-kopman Francisco van Jole en Hitler. Beiden zijn vegetariër en dragen soms wel en soms niet een bril.

Michael Blok, activist en publicist voor onder andere Joop.nl en Volkskrant.nl
‘Door te vergelijken kun je leren van het verleden. Je ziet overeenkomsten en verschillen. Bij Wilders en Hitler is er veel gelijkenis in de basisideeën, taal en haat jegens minderheden. Quotes uit tijdschriften van de jaren ‘30 zijn bijvoorbeeld vaak inwisselbaar met die van de PVV. Daartegenover staat dat de PVV geen leden heeft en dat de achterban zich niet organiseert in paramilitaire verbanden, zoals de knokploeg van de NSDAP, de SA.
‘De overlap laat zien dat er reden tot grote zorg is over het gedachtegoed van Wilders. De politiek moet bewuster worden van zijn sociaal-nationalisme. EN het CDA en de VVD moeten zich nog eens afvragen in hoeverre ze zich ideologisch gevangen laten nemen door vreemdelingenhaat.
‘Ik zie Wilders niet als de nieuwe Hitler, want er zijn belangrijke verschillen die van de PVV-leider een andere categorie politicus maken. Hij heeft nooit gezegd dat hij andere Europese landen wil veroveren of moslims wil vermoorden. Maar hij heeft ook nooit gezegd dat hij dat niet zal doen. De vraag is of je hem het voordeel van de twijfel gunt, of niet.’

Jan Ramakers, onderzoeker bij Centrum voor Parlementaire Geschiedenis van de RU
‘Ik zou de opkomst van Wilders en de PVV niet snel vergelijken met die van Hitler en de NSDAP. Dat is te “groot”. De PVV is bijvoorbeeld niet Blut-und-Boden-racistisch. Haar anti-islam-opvattingen lijken meer op het antisemitisme van negentiende-eeuwse reactionaire conservatieven. De maatschappelijke onvrede van de PVV en de kritiek op het functioneren van het politieke stelsel doen in een aantal opzichten wel denken aan de kleinburgerlijke maatschappijkritiek van de Nationaal Socialistische Beweging (NSB). Ook zij hekelde het politieke systeem dat geen oplossing kon bieden aan de economische crisis.
‘De bezetting en wat eraan voorafging was na de oorlog natuurlijk hét morele ijkpunt voor goed en kwaad. Iedere agent die er op lossloeg was tot lang na de jaren zestig een fascist. Nieuw is de vergelijking dus zeker niet. Wel constateert Thomas von der Dunk met enig recht dat het taboe erop nieuw is, terwijl vergelijken juist een nuttig instrument is voor historici. Er zijn grote, zinnige debatten gevoerd over de overeenkomsten en verschillen tussen totalitaire systemen en hun leiders.’

Bas Paternotte, journalist bij HP/De Tijd en columnist voor DeJaap.nl en GeenStijl
‘Er is geen enkele parallel tussen de opkomst van Geert Wilders en Adolf Hitler te vinden. Die vergelijking wordt gemaakt door mensen die de PVV met argusogen beschouwen, zoals Thomas von der Dunk. Zolang de PVV-leider er niet voor pleit moslims af te voeren naar dodenfabrieken, is elke vergelijking lachwekkend. Hij is een populist die een grote groep mensen in Nederland weet aan te spreken maar dat maakt hem nog geen Hitler. Laatstgenoemde is namelijk de grootste massavernietiger die de wereld ooit heeft gezien. Ieder die de twee gelijkstelt, zegt eigenlijk: Wilders moet dood.
‘Harry Mulisch beschreef in zijn laatste roman Siegfried een gedachtenexperiment: u loopt door Braunau en ziet de baby Hitler. Zou u hem de hersens inslaan? De geschiedenis leert dat het beter was geweest. Ik kan mij niet voorstellen dat iemand nu bepleit hetzelfde te doen met Wilders. Mensen die toch blijven volharden in de vergelijking moeten goed bij zichzelf te rade gaan: had ik de schedel van baby Wilders ingeslagen? Hun antwoord zal ongetwijfeld “neen” zijn.’

Klik hier voor alle artikelen van de ANS uit juni 2011.

Tekst: Susanne Geuze en Valerie Rutjes
Foto’s: Redactie
Illustraties (blad): Joost Dekkers

Waar: Ooijpolder
Wat: wild natuurlandschap
Hoe: gespreid in het hoge gras
Resultaat: ongemakkelijk gehannes

Score: 2/5

In dit Nijmeegs natuurgebied zijn uitdagender dingen te vinden dan wandelende bejaarden en aaibare lammetjes. Ons testkoppel ervoer dat aan den lijve. Erg aangenaam blijkt de locatie bij eerste inspectie niet, het vereist enige creativiteit om een comfortabel plekje te vinden. Een kleedje meenemen is geen overbodige luxe. Wat in het halfdonker onschuldige bosjes lijken, kunnen zomaar prikkelende brandnetels zijn. Daarbij vormt het netwerk van fiets- en wandelpaden een bedreiging voor heimelijke intimiteiten. Wie wat dieper in de polder doordringt, vindt de ruïne van een oude steenfabriek die uitkomst kan bieden. Pas op, deze spookachtige steenmassa doet behalve als darkroom voor hitsige avontuurtjes ook dienst als schuilplaats voor vleermuizen. Houd tijdens seks in de Ooijpolder ook rekening met andere inheemse bewoners: voor je het weet staat er plots een bizon voor je neus.

Waar: Park Brakkenstein
Wat: schemerig sprookjesbos
Hoe: liggend op een vlonder
Resultaat: romantische tête-à-tête

Score: 4,5/5

Het is in de late uren goed toeven achter het sportcentrum. Onder een weidse sterrenhemel bevindt zich Park Brakkenstein. Hier is het even scharrelen naar een goede gelegenheid; het plekje van je keuze kan bij daglicht zomaar een kruispunt van bospaden blijken te zijn. Tussen kwakende kikkers en kabbelende beekjes zijn voor verliefde stelletjes echter voldoende afgelegen plaatsen te vinden om zich terug te trekken. Al zoekende wordt de nodige spanning opgebouwd, wat het ideale voorspel vormt. In het pikkedonker biedt de maan precies genoeg licht om een houten steiger om te toveren tot een waar liefdesnest. Brakkenstein staat garant voor een ervaring die je niet snel zult vergeten. Als je eenmaal verzekerd bent van een rustige plek, kun je hier – al dan niet met je broek omlaag – de rest van de nacht doorbrengen.

Waar: zijstraatje van Plein 1944
Wat: ranzig steegje
Hoe: achterlangs tegen een muurtje
Resultaat: banaal vluggertje

Score: 3/5

Na een avond doorhalen in de Molenstraat behoeft de bronstige student een uitlaatklep voor de bergen opgekropte seksuele energie. Gelukkig bevindt Plein 1944 zich om de hoek. De naargeestige uitstraling van deze bouwput vormt geen obstakel. In de zijstraten vind je bovendien genoeg duistere hoekjes en gaatjes om het schuren voort te zetten. Een muurtje is gemakkelijk gevonden en dat is alles wat de ervaren buitensekser nodig heeft. Het is hier ‘s nachts verlaten, dus kun je open en bloot je gang gaan. Mochten jullie toch gespot worden, raak dan niet in paniek. De toeschouwer is waarschijnlijk dusdanig beneveld dat hij zich het spektakel de volgende dag niet zal herinneren. Kortom, voor simpele, spontane seks zonder poespas ben je op het lelijkste plein van Nederland aan het juiste adres.

Klik hier voor alle artikelen van de ANS uit juni 2011.

Tekst: Eline Huisman en Joeri Pisart

Inmiddels bent u het misschien gewend om in de media te worden afgeschilderd als de boeman. Dat is niet verwonderlijk, gezien de denigrerende toon en nonchalante houding waarmee u bezuinigt. De maatregelen die u treft staan zeker in een tijd van crisis haaks op de belangen van studenten, universiteiten en de samenleving als geheel.

Wanneer forse bezuinigingen nodig zijn is het begrijpelijk dat ook het onderwijs kritisch moet worden bekeken. De langstudeerdersboete, afschaffing van studiefinanciering in de masterfase en het verhoogde collegegeld voor een tweede studie zijn de speerpunten van uw beleidsplan. Hoewel u deze zelf durft te omschrijven als efficiëntiemaatregelen, zijn het in werkelijkheid ordinaire bezuinigingen met grote consequenties. U stelt dat universiteiten en hogescholen ‘geld zat’ hebben en dat u ‘toch ergens geld vandaan moet halen’. Dergelijke uitspraken onderstrepen het gebrek aan visie dat de kortingen karakteriseert.
Het kabinet stelt dat er geen draagvlak meer is voor de luie langstudeerder. Met behulp van boetes en bezuinigingen moet voorgoed worden afgerekend met ongemotiveerde studenten. U gaat echter voorbij aan het feit dat ‘langstuderen’ niet gelijk staat aan een lakse studiementaliteit. De huidige plannen straffen juist de studenten met maatschappelijke meerwaarde.

Studenten vragen u niet om een decennium lang op halve kracht te kunnen studeren. Net als u willen zij kwalitatieve en financieel toegankelijke opleidingen. Een goed studieklimaat stimuleert en creëert ruimte voor zelfontplooiing. Juist het hoger onderwijs biedt de mogelijkheid om ambities en interesses te ontdekken. Het is dan ook verbazingwekkend dat, in tegenstelling tot het basisonderwijs en de middelbare schoolperiode, de kosten van hoger onderwijs grotendeels gedragen moeten worden door de student. De achterliggende veronderstelling daarvan is dat de opleidingskosten zich aan de student terugbetalen. Waar lager en middelbaar onderwijs als investeringen in de samenleving als geheel worden beschouwd, is het volgen van hoger onderwijs plotseling een persoonlijke investering geworden. Dat is op zijn minst merkwaardig, gezien de uitgesproken ambitie van Nederland om tot de top vijf van kenniseconomieën te behoren.
Nederland zakt hiermee niet alleen in de ranglijst van kennislanden: de gevolgen zullen in de gehele maatschappij voelbaar zijn. Onderwijs is een van de basisvoorwaarden voor een succesvolle samenleving. Een goede onderwijs- en onderzoekssector zijn van belang om onder meer een florerende economie en kwalitatieve gezondheidszorg te behouden.

Het beeld van een maatschappij vol mensen die zich nooit verder hebben ontwikkeld is een weinig belovend vooruitzicht. Wellicht kan er eindelijk worden gesproken van een Nederlandse identiteit wanneer onverschillige Privé-lezers zonder enige ambitie het straatbeeld vullen. Op de universiteiten zal het niet veel beter gesteld zijn. De sportzalen zullen gevuld zijn met studenten die in grote getale multiplechoicetentamens maken. Massaliteit is de enige manier om hoger onderwijs betaalbaar te houden. Een tentamen voorbereiden staat gelijk aan driemaal de collegesheets doorbladeren: zolang het maar genoeg is voor een zesje. Studieverenigingen bestaan doorgaans uit drie strebers die eenmaal per jaar een lezing Verstandig omgaan met studieschuld organiseren. Een bestuursfunctie of buitenlandstage zou de studievoortgang in gevaar brengen en daar staat een boete van drieduizend euro op. Van verdere verdieping en verbreding is geen sprake, dat is immers niet aantrekkelijk wanneer financiële factoren de belangrijkste studiemotivatie vormen. De maatregelen dwingen niet gepassioneerd te studeren, maar om zo snel en zo gemakkelijk mogelijk een studie af te ronden. Wat dat betreft werkt uw plan: het rendement zal stijgen. Dit betekent echter wel de dood van het academische klimaat.

De consequenties zullen niet alleen in de toekomst voelbaar zijn. Uw gebrek aan empathie zal studenten die om wat voor reden dan ook uitlopen direct treffen. Door de dood van een familielid of een langdurige ziekte kan de hardste werker in één klap een jaar vertraging oplopen. Bovendien kan een foute studiekeuze niet meer worden gecorrigeerd zonder daarvoor zwaar beboet te worden. Zo dwingt u studenten niet zozeer een goede keuze te maken, maar om de verkeerde door te zetten. In het nieuwe beleid is geen ruimte meer voor uitzonderingen bij persoonlijke omstandigheden in de breedste zin van het woord.

De mensen die het hardst worden getroffen zijn ofwel de studenten die zich breed ontwikkelen tijdens en naast hun studie, ofwel individuen die door ongelukkige voorvallen vertraging oplopen. De eerste groep betreft de excellente studenten die het kabinet wil stimuleren, de omstandigheden van de tweede groep zijn onmogelijk bij te sturen. Het probleem ligt elders, namelijk bij de lakse student die allesbehalve zijn best doet en slechts gemotiveerd raakt van het leven buiten de campus. Een financiële prikkel jaagt hen wellicht sneller door hun studie heen, maar pakt de werkelijke oorzaak van motivatiegebrek niet aan. Het resultaat zal geen kritische academicus zijn. De langstudeerdersboete is slechts symptoombestrijding en levert alles behalve een structurele verbetering van het onderwijs op.

Beste meneer Zijlstra, als u Nederland echt naar de top vijf van kenniseconomieën wilt verheffen, zijn de huidige maatregelen zeer onverstandig. U treft het academische leven onnodig hard, terwijl de studieperiode een essentieel onderdeel in de persoonlijke ontwikkeling is. Waar het slechts op korte termijn een positief effect op de begroting zal opleveren, zullen deze plannen in de toekomst desastreus blijken. Dat er moet worden bezuinigd, soit. Maar op de inhoud en vorm mag u nog best een jaartje langer doorstuderen.

Met vriendelijke groet,

ANS

Klik hier voor alle artikelen van de ANS uit juni 2011.

Tekst: Henk Strikkers en Mart Waterval
Foto’s: Elvira Visser

Emile Roemer (48) is een winnaar. Zijn politieke carrière is een opeenstapeling van successen. Na zijn intrede in de gemeentepolitiek van Boxmeer in 1980 won hij drie verkiezingen op rij. De raadsfractie van de Socialistische Partij (SP) groeide achtereenvolgens van twee naar drie zetels, van drie naar vier zetels en van vier naar zes zetels. Die zegereeks verzilverde Roemer door in 2002 zijn baan als basisschoolleraar te verruilen voor het wethouderschap in de Brabantse gemeente. Daarna ging het snel. In 2006 werd hij verkozen als Tweede Kamerlid, om vier jaar later partijleider te worden en de voorspelde dramatische verliezen te vermijden. Inmiddels bemant Roemer in het Tweede Kamergebouw een verbluffend vertrek, waar eerder illustere politici als Joop den Uyl, Hans van Mierlo en Jan Marijnissen huisden.

Is het geen hels karwei om Jan Marijnissen op te volgen?
Roemer lacht: ‘Ik volg Agnes Kant op.’

Maar Marijnissen was twintig jaar lang de grote leider. Nu zit ú hier en ú heeft voor het eerst in uw carrière verkiezingen verloren.
‘We hebben niet verloren.’

Ten opzichte van de vorige Tweede Kamerverkiezingen wel. Is het vertrek van Marijnissen daarvan de oorzaak?
‘Kijk, nadat we in 2006 drie keer zo groot werden als voorheen en buiten elke onderhandeling waren gehouden, baalden veel mensen daarvan. We konden daar echter niets aan doen en bovendien hadden we een periode nodig om de partij intern op orde te brengen. Het was immers een enorme investering om alle nieuwe mensen op te leiden en in te passen. Daar bovenop kreeg Jan een hernia. Het werkt niet als je politiek leider meer dan een half jaar buiten beeld is. Agnes Kant volgde hem op en dat bleek geen succes.
‘Toen ik net begon, stonden we in de peilingen op acht zetels; dat was twee weken voor de verkiezingen. Als je dan in die korte tijd nog zeven zetels extra binnensleept, kun je daar enkel tevreden mee zijn. Wij verloren er weliswaar tien vergeleken met vier jaar geleden, maar is dat een schande? Nee.’

Hoe verklaart u deze opmars in de peilingen?
‘Bij mijn aantreden als partijleider, was ik de grote onbekende. Desondanks heb ik in korte tijd veel vertrouwen weten te winnen: ik denk dat veel mensen mij een sympathieke gozer vinden.’

U bent jarenlang werkzaam geweest in het onderwijs. Is deze ervaring bruikbaar in de politiek?
‘Als leraar ben je gewend om klare taal te spreken. Met die kracht word ik nog vaak gecomplimenteerd. Wanneer je dingen aan een kind kunt uitleggen, kun je moeilijke thema’s ook vrij eenvoudig aan grote gezelschappen duidelijk maken. Bovendien leer je voor de klas ontzettend goed omgaan met verschillen, wat hier in Den Haag wel een handige eigenschap is. Tenslotte ben je als leraar in het basisonderwijs een generalist, je weet van alles het nodige af.’

Wat is uw doel in de politiek?
‘Het liefst zou ik kleine, concrete problemen aanpakken. Als iemand een persoonlijk verhaal vertelt, gaat me dat zeer aan het hart. In mijn huidige positie ben ik echter meer met grote, ideologische processen bezig. Ik besef dat ik nu niet ieders probleem kan oplossen. Voordat er in Den Haag structurele veranderingen plaatsvinden, ben je jaren verder. Dat is soms frustrerend, want ik ben iemand van vandaag een probleem, morgen een oplossing.’
Roemer doet daarom zijn best om zovaak mogelijk het land in te gaan. ‘Ik probeer de harde werkelijkheid op te zoeken, dat zijn de leuke dingen. Mensen vinden het erg plezierig dat je geïnteresseerd bent in hun verhaal.’ De geluiden die de olijke Brabander in den lande opvangt, neemt hij mee in de Haagse debatten. ‘Ik krijg te horen hoe mensen op de werkvloer problemen willen oplossen. Dit leg ik daarna voor aan wetenschappers om te kijken of het haalbaar is, zodat ideeën van de werkvloer goed doordachte alternatieven worden.’

U bent ongetwijfeld bekend met de veelbesproken kloof tussen politiek en burger. Is dat de schuld van politici?
‘Ja. De afstand met de politiek ontstaat doordat mensen een idee of suggestie bij de politici melden en steeds voor een dichte deur staan. Ze worden afgescheept met het argument dat de politiek daar niet meer over gaat.
‘Ik had laatst bijvoorbeeld een gesprek met iemand wiens moeder in een verzorgingstehuis zat waar een bushalte werd geschrapt. Die mensen moet ik dan uitleggen dat de politiek het busvervoer uit handen heeft gegeven. Als er zulke klachten komen gaan we allerlei eisen en regeltjes opstellen om dat soort gevallen te voorkomen. Die moeten dan weer gecontroleerd worden door één of ander bureau, waardoor je een heel circus van tussenlagen krijgt. Dan hoor ik: “Wat hebben we daar nou aan? Regel het nou gewoon!” Daar zit de kloof tussen politici en de mensen: we hebben nog wel de verantwoordelijkheid, maar de zeggenschap is door opeenvolgende kabinetten verkwanseld.’

Dus de privatiseringen zijn de oorzaak van deze kloof?
‘Delen van de collectieve sector, zoals de energievoorziening en het openbaar vervoer, zijn aan de vrije markt overgelaten. Dat maakt dat mensen er geen bal meer van snappen.
‘Wat je aan de markt kunt overlaten, moet je aan de markt overlaten. Als ik een broodje frikadel wil halen, vind ik het prima dat ik de keuze kan hebben uit ik weet niet hoe veel. Ze zoeken dat maar mooi uit. Maar iets wat van ons allemaal is moet in overheidshanden zijn.’

Liggen dit soort standpunten ten grondslag aan het links-conservatieve imago van uw partij?
Een glimlach verschijnt op Roemers gezicht: ‘Er lopen nog wel wat mensen rond die “Mao” of “Stalin” roepen als ze mij zien, maar zulke communistische denkbeelden hebben we allang afgezworen. Vanaf onze entree in de Tweede Kamer in 1994 hebben we bewezen geen extreme partij te zijn. We zitten nu zelfs in twee provinciebesturen, nota bene met het CDA en de VVD. Dus wat nou te extreem? Wat nou te links?
‘Soms hebben dingen tijd nodig. Vier jaar geleden waren wij de grote winnaar, maar mochten we nergens meedoen. Inmiddels wel. Dat komt ook door onszelf. We waren in het verleden wel erg happy met onze rol als actie- en oppositiepartij. Wanneer daarin wordt geïnvesteerd, is het niet raar dat je na de verkiezingen weer vier jaar moet schoppen. Om een volwassen partij te worden, moet je ook samenwerken en anderen op z’n tijd tegemoet komen. En ik denk dat we heel goed in het snotje beginnen te krijgen hoe dat werkt.’

Wat wil u de komende vijf jaar met de SP bereiken?
‘Ik vind dat we een serieuze partner moeten zijn in regeringsonderhandelingen. Dan begint het pas. Dan moeten we ervoor zorgen dat we dingen binnenhalen. Dan moeten we bewijzen dat we iets kunnen. Dat gebeurt niet van vandaag op morgen, dat weet ik ook wel.’

Bij de onderwijsdemonstratie van 21 januari dit jaar kreeg Emile Roemer meer dan tienduizend handen op elkaar. Zijn pleidooi stond haaks op dat van staatssecretaris Halbe Zijlstra. De SP wil de studiefinanciering handhaven en is daarmee een van de weinigen. De meeste partijen zijn voorstander van een sociaal leenstelsel om te kunnen investeren in de onderwijskwaliteit. Roemer is duidelijk: ‘Moet er meer geïnvesteerd worden in de kwaliteit van het onderwijs? Absoluut ja. De vraag is waarvan je dat betaalt. Dat kan bijvoorbeeld ook door de JSF niet te kopen.’

Niet door het sociaal leenstelsel in te voeren?
‘Dat begrip zou verboden moeten worden. Lenen is niet sociaal. Lenen kost geld. Als je een auto gaat kopen en je sluit daarvoor een lening af, dan staat het er altijd bij: “Let op, geld lenen kost geld.” Dus noem dat niet sociaal, noem het eerder asociaal leenstelsel. Dan weten we tenminste waar we het over hebben. We gaan iemand sociaal doodschieten, dat kan niet! Die woorden moet je niet gebruiken.
‘Het onderwijsbeleid van dit kabinet is überhaupt vreemd. Voor de verkiezingen vonden alle partijen dat er minstens een miljard extra naar het onderwijs moest. Nu de regeringsonderhandelingen achter de rug zijn, is dat opeens weg.’

De linkse partijen sloegen de handen ineen tegen de onderwijsbezuinigingen van dit kabinet. U was voor de verkiezingen voorstander van een schaduwcoalitie. Waarom is dit mislukt?
‘Om aan de 76 zetels te komen moesten we met D66 samenwerken en dat is geen linkse partij. Daar liep het spaak.
‘Ik denk dat het slim was geweest om Nederland een sociaal alternatief voor te spiegelen, om te laten zien hoe we op een sociale manier de crisis kunnen overleven. Mensen zijn onzeker over hun toekomst en dan klinkt het heel logisch om flink te bezuinigen. Het hele verhaal rond de overheidsschuld, jullie kennen het wel. Dan denkt iedereen: “Dat zal wel waar zijn, van die crisis moeten we af.” Van een doorsnee persoon kun je niet verwachten dat hij daar doorheen kijkt en zich afvraagt of er een andere mogelijkheid is. Wanneer drie of vier partijen met een goed alternatief komen, komt dat sterk over en kun je een tegenwicht bieden.’

Lopen de gesprekken nog?
‘Ja, we overleggen veel, maar voorafgaand aan een verkiezing is het anders dan achteraf in de oppositie. Als we samen kunnen optrekken doen we dat, maar dat is iets anders dan mensen met een schaduwcoalitie een perspectief bieden voor de toekomst.’

Hoe komt het dat de partijen aan de rechterkant elkaar wel vinden?
‘Het bestaan van deze regering heeft te maken, en dat zeg ik maar zo cru als het is, met de gezamenlijke aversie van de regeringspartijen jegens de PvdA.’

Dat is de enige reden?
‘Ja. Als de haat naar één partij zo groot is, dan wil je wel samenwerken. Het CDA zegt een enorme knauw te hebben gekregen bij het vorige kabinet. De coalitie van PvdA en CDA was gewoon een vechtcoalitie, ze wantrouwden elkaar tot op het bot. Als die twee niet kunnen samen werken, wordt de spoeling dun. De VVD en de PvdA kwamen nog niet eens in de buurt van een akkoord en toen bleef er nog maar één optie over.’

Denkt u dat dit kabinet lang standhoudt?
‘Dat is koffiedik kijken. Op dit moment hebben ze er alledrie geen belang bij om het te laten vallen. Rutte is de eerste liberale premier in honderd jaar en stijgt in de peilingen, dus de VVD heeft de wind in de rug. De PVV zit op rozen, die hoeven geen ministers te leveren en dragen geen verantwoordelijkheid, waardoor ze kunnen roepen wat ze willen. Zij hebben de allergrootste hekel aan de PvdA. Als het zou vallen, zal het van de christendemocraten moeten komen, maar zij zijn de komende tijd druk bezig om hun eigen partij weer terug op de rails te krijgen.’

Waarom werd u niet uitgenodigd voor de regeringsonderhandelingen?
‘Dat was een deur te ver, nog iets te vroeg.’

Denkt u dat dat ooit zal gaan gebeuren?
‘Jazeker. Ik denk zelfs dat wij een keer de grootste gaan worden. Ik zou niet weten waarom niet.’

Omdat u geen middenpartij bent.
‘So?’

De meeste regeringen bestaan uit CDA, PvdA en VVD, allemaal middenpartijen.
‘De VVD is geen middenpartij. Wat de VVD op rechts is, zijn wij op links.’

Waarom regeert de VVD dan regelmatig en de SP niet?
‘De VVD heeft nog een veel grotere historie. Daarom hebben wij ook nog wat tijd nodig.’

Klik hier voor alle artikelen van de ANS uit juni 2011.

Tekst: Valerie Rutjes en Eva-Marijn de Vries
Foto’s: Martijn Wehrens

Aan het Vondelpark, de ‘achtertuin’ van het huis dat Sylvia Witteman (45) online vanuit Amerika kocht, schuift ze aan in café Vertigo. Ze werd vooral bekend met haar bijdragen aan de kookrubriek ‘Volkskeuken’ in de Volkskrant en inmiddels schrijft ze vier columns per week in zowel het V-katern als het magazine. Met haar ondeugende blik, een tatoeage op haar arm en een wilde haardos heeft Witteman de recalcitrante uitstraling die ook haar schrijfstijl typeert. ‘Je moet aan iemands schrijfstijl niet kunnen zien of het door een man of een vrouw is geschreven. Tuttigheid, daar heb ik echt een hekel aan.’ Na een onvoltooide studie Nederlands vertrok ze naar Moskou met haar vriendje dat de ‘kansloze studie’ Ruslandkunde deed. Hij was daar werkzaam als correspondent voor De Telegraaf en bij gebrek aan Nederlanders in de voormalige Sovjet-Unie werd ook Witteman ingezet als verslaggever. Vijf jaar na haar vertrek keerde ze terug en begon bij Trouw, omdat ze schrijven ‘wel leuk’ vond. ‘Ik was daar het manusje van alles en moest reportages doen die niemand wilde.’ Hoewel velen het onmogelijk achtten na een verleden bij De Telegraaf, kon ze aan de slag bij de Volkskrant. Hier combineerde ze haar liefde voor koken met schrijven, waarna het balletje ging rollen en ze een gewilde columnist werd.

Schrijven was dus geen ambitie?
‘Nee, ik heb überhaupt nooit ambitie gehad. Nog steeds niet. Ik doe het alleen voor het geld. Het is handig werk, je kunt je eigen tijd indelen en hoeft er niet voor in de regen te lopen. Maar als iemand mij een miljoen – nee, dat is te weinig – twee miljoen zou bieden en zegt: “Je mag nooit meer een letter op papier zetten”, dan doe ik dat.’

Eigenlijk ben je dus niet blij met je werk?
Grinnikend: ‘Ik ben nooit ergens blij mee, ik ben een chagrijn.’

Tevreden dan?
‘In de afgelopen dertien jaar heb ik nooit een column geschreven waar ik echt tevreden over was. Van minstens de helft heb ik gedacht dat ze rampzalig slecht waren. Ik denk dat een heleboel van mijn collega’s daar last van hebben, die schijten elke dag peulen. Martin Bril niet, maar die ging dood. Adriaan Jaeggi was eveneens heel zeker van zichzelf, maar ook hij leeft niet meer. Nu ik erover nadenk, kan ik maar beter niet te zelfverzekerd zijn.’

Is die onzekerheid niet vermoeiend?
‘Mijn baan is altijd een worsteling, een zenuwenklus. Als ik ga zitten om iets te schrijven, weet ik nooit hoe het afloopt. Het lijkt me bijvoorbeeld veel overzichtelijker als je loodgieter bent en weet: “Als ik die buis aan die buis las, dan zit de plee in elkaar.”
‘Dat ik vrij ben in mijn onderwerpkeuze is aan de ene kant fijn, maar aan de andere kant is een zekere beperking gemakkelijker. Ik heb een jaar lang moeiteloos voor een autoblad geschreven. Ik weet niks van auto’s, ik kan er net in rijden, maar dan ging de column over het handschoenenkastje of de drop bij het pompstation. Nu ik vier keer per week zonder richtlijn schrijf, moet het soms wel uit mijn tenen komen. Of uit de poes. Als je goed kunt schrijven, kun je dat ook over een huisdier.’

Denk je dat de stof voor je columns eindig is?
‘Als je het al dertien jaar volhoudt, krijg je het vertrouwen dat het nog wel jaren lukt. Vroeger propte ik halve levensverhalen in één column, nu heb ik steeds minder nodig en kan ik ook een betoog houden over de papiertjes om paaseieren.’

Meestal lijkt je privéleven de inhoud van je columns te bepalen.
‘Dat lijkt misschien zo, maar dat is een stijlfiguur. Ik geef lezers de schijn dat ze alles van me weten, maar minstens 95 procent van mijn privéleven verschijnt niet in druk. Datgene wat wel verschijnt is gebaseerd op mijn leven, maar vaak een hyperbool. Uiteindelijk is het fictie.’

Je bent fanatiek twitteraar, maak je dan ook gebruik van dat stijlfiguur?
‘Ook dat is in zekere zin gestileerd. Echt persoonlijke dingen deel ik niet met mijn volgers. Omdat ik altijd in mijn eentje werk, is Twitter heel leuk. Het voelt als een soort virtuele kantoortuin. Maar het blijft een flat character dat je speelt, geen mens is echt zo.
‘Er zijn veel mensen, vooral vrouwen, die de hele dag tweeten dat ze hun kindjes van school halen of de hond uitlaten. Dan denk ik: “Sodemieter op!” Die unfollow ik meteen.’
Sylvia Witteman en haar man, hoofdredacteur van de Volkskrant Philippe Remarque, hebben een nomadisch leven achter de rug. Na Moskou woonden ze achtereenvolgens in Amsterdam, Berlijn, Den Haag en Washington. Een half jaar geleden namen ze met hun drie kinderen intrek in een huis in Amsterdam, met de intentie voorlopig niet weg te gaan.

Bevalt het in Nederland?
‘Ik heb altijd een hekel aan Nederland gehad. Ik vind het klimaat vervelend en de mensen bot en onvriendelijk. Het is hier ook zo vol. Zelfs met de fiets sta ik soms in de file voor het Vondelpark.
‘Bovendien heerst hier een echte zesjescultuur. In Nederland word je al snel als uitslover gezien, terwijl in Amerika overal posters hangen met “If you believe, you can achieve”. Nederlanders hebben nooit geleerd zichzelf te presenteren en kunnen niet eens een conversatie gaande houden op een feestje. Het zijn zulke horken!’

Voelde je je wel thuis in het buitenland?
‘Helemaal niet, maar dat is ook het fijne van in het buitenland wonen. Als een Amerikaan of een Rus raar doet, is dat niet confronterend, want je identificeert je niet met ze. Maar wanneer je hier een vreemde eigenschap van iemand ziet, denk je: “Ik ben er ook zo een”.’

Voel je je nu buitenstaander in Nederland?
‘Een beetje wel, ik ervaar het nu nog als een zoveelste correspondentenpost.’

Vind je dat de sfeer in Nederland is veranderd?
‘Je bedoelt de opkomst van de PVV? Dat is een reactie op een heleboel problemen in de maatschappij. Oud-links heeft een te laks en laf beleid gevoerd en nu zitten we met de gebakken peren. Daar kun je noch de buitenlanders noch de PVV de schuld van geven.
‘Ik begrijp best dat mensen op de PVV stemmen. Jullie wonen in een prettige studentenstad en ik vlakbij het Vondelpark, maar als je als bejaarde in Osdorp tussen alleen maar boerka’s woont, is dat heel anders.’

Ben je rechtser geworden?
‘Ik was vroeger heel links, maar je wordt cynischer over die idealen naarmate je ouder wordt. Ze zijn niet altijd haalbaar. Bovendien verdien ik gewoon teveel geld om nog links te zijn, dat zou economisch heel dom zijn. Ik ken natuurlijk wel linkse mensen die aan de gracht wonen, maar die vertrouw ik niet helemaal.’

Vind je het goed dat bijvoorbeeld de PVV en GeenStijl bestaan?
‘Ik kan wel zeggen dat PVV’ers tamelijk domme mensen zijn en dat er bij GeenStijl vervelende rotjongens zitten, maar ik heb geen bezwaar tegen ze. Bovendien kun je het niet verbieden, want ze zijn vrij in het uiten van hun mening. Ik heb weinig dingen waar ik echt voor of tegen ben, maar het vrije woord heb ik hoog in het vaandel staan. Als er ook maar iets op censuur lijkt, zou ik de eerste zijn die gaat demonstreren.’

Ben je weleens gecensureerd?
‘Nee, maar ik doe wel enigszins aan zelfcensuur. Als ik bijvoorbeeld veel zou vloeken, krijg ik direct twintig brieven van arme, gereformeerde stakkers die zeggen dat ik Gods naam ijdel gebruikt heb. Ik probeer dat te beperken.’

Vlak voor het vertrek uit Amerika werd haar man gevraagd hoofdredacteur van de Volkskrant te worden. Het leek haar geen probleem, omdat ze alleen voor het magazine werkte en daar een eigen chef had. Nu ze ook schrijft voor het V-katern is hij wel haar directe baas. ‘Salarisonderhandelingen kunnen best onhandig zijn. Het is vestzak-broekzak. Elke cent komt toch in hetzelfde potje.’

Staat het hoofdredacteurschap van je man een eventuele overstap naar een andere krant in de weg?
‘Ik krijg regelmatig aanlokkelijke aanbiedingen, zoals van het Parool toen mijn man net begonnen was. Hij zei: “Dat is godverdomme ook wat, word ik net hoofdredacteur, raak ik meteen mijn beste columnist kwijt”. Dat ging dus niet door. Ook NRC Handelsblad heeft me een paar maanden geleden gevraagd. Als ik daarop was ingegaan was mijn man van me gescheiden, dat is de grote vijand.’

Binnenkort worden je columns uit Volkskrant magazine door Antoinette Beumer verfilmd.
‘Het wordt slechts gebruikt als basis voor een film. Ze halen er situatieschetsen uit, maar de hoofdpersoon wordt niet Sylvia Witteman. Nadrukkelijk niet. Als ze dat toch doen, sleep ik ze voor het gerecht.’

Klik hier voor alle artikelen van de ANS uit juni 2011.

Daarnaast vindt de Raad van State dat studenten meer kansen moeten krijgen om aan te tonen dat ze toch uitwonend zijn. Het orgaan zegt dat de toetsingsvorm die Zijlstra nu aandraagt, namelijk dat een student niet woont op de plaats waar deze als uitwonende ingeschreven staat, te streng en daardoor onrechtvaardig is. Een student kan immers uitwonend zijn, maar op een oud adres ingeschreven staan. Voordat deze student bestraft wordt, zou hij nog een extra kans moeten krijgen om aan te tonen dat hij niet meer bij z’n ouders woont.

Eerder dit jaar bleek dat de stufifraudeurs de Nederlandse staat met een kostenpost opzadelen van tussen de 40 en 50 miljoen euro.