‘Wetenschap is publieke verantwoordelijkheid’
De RU begon vorige week al met de colleges, maar de meeste universiteiten openden maandag pas hun academische jaar. Naast acties van het universiteitspersoneel leverde dit ook vele speeches op van mensen die iets dachten te kunnen vertellen over de toekomst van de universiteit, de academicus en studeren in het algemeen.
De opening van het academische jaar van de Universiteit Utrecht (UU) werd opgesierd met een toespraak van de college van bestuur van de UU, Yvonne van Rooij. Zij bepleitte dat universiteiten tien tot vijftien procent minder studenten zouden moeten toelaten. Studies met veel studenten, bijvoorbeeld Rechten en Economie, zijn volgens Van Rooij beter af met een numerus fixus zoals die nu ook al bij de studie Geneeskunde bestaat. ‘Studenten maken zorgvuldiger hun studiekeuze en studeren gemotiveerder. Dat heeft meteen een positief effect op het studiesucces. Er is aanzienlijk minder uitval.’ Wachten op Den Haag heeft volgens de collegevoorzitter van de UU weinig zin. ‘Wij hoeven niet op Den Haag te wachten om grenzen te stellen aan de omvang van opleidingen waar een te grote instroom de kwaliteit bedreigt.’ Het baart haar bovendien zorgen dat er in de politiek weinig animo bestaat om meer te investeren in het hoger onderwijs. ‘Het is simpelweg een kwestie van prioriteiten stellen. Je hoeft echter geen doorgewinterd Binnenhofwatcher te zijn om te zien dat de politieke wil ontbreekt.’
Demissionair premier Jan-Peter Balkenende kreeg de eer te speechen bij de opening van het academische jaar op de Vrije Universiteit (VU) Amsterdam. Balkenende is een alumnus van de VU. In zijn toespraak oreerde hij over, hoe kan het ook anders, normen en waarden. Mensen dienen verantwoordelijk om te gaan met hun vrijheid, iets wat de laatste jaren niet het geval zou zijn geweest. ‘Vrijheid is altijd genormeerd. Vrijheid gaat hand in hand met verantwoordelijkheid. Vrijheid kan niet zonder moreel besef.’ En: ‘Vrijheid zonder verantwoordelijkheid resulteert in grote maatschappelijke schade.’ De conclusie van de speech is even logisch als voorspelbaar: ‘We hebben meer moreel besef nodig in onze samenleving. Meer mensen die op een substantiële wijze invulling geven aan hun verantwoordelijkheid.’
In Leiden was Robbert Dijkgraaf, voorzitter van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), uitgenodigd om de toespraak op de opening van het academische jaar te verzorgen. Hij is van mening dat de overheid fors dient te investeren, als Nederland als kenniseconomie mee wil blijven draaien in de wereldtop. Op het bedrijfsleven hoeft niet meer gerekend te worden, omdat het er zelf steeds minder financieel van kan profiteren. Wetenschappelijk onderzoek is ‘primair een publiek goed en daarmee ook een publieke verantwoordelijkheid geworden.’ Ook de financiële crisis zou geen drempel mogen zijn voor investeringen in wetenschap.
De Universiteit van Amsterdam (UvA) spant overigens de kroon en heeft de opening van het jaar gedigitaliseerd. Alle speeches zijn opgenomen, ook die van Freek de Jonge, dus de opening van het academische jaar van de UvA kun je op deze site volledig bekijken.
