Het is vrijdagavond. Een mysterieuze avond. De liften worden aanstonds uitgeschakeld. Veel worden slechts door een enkel persoon gebruikt. Dat er drie mensen tegelijkertijd in de lift stonden was sowieso al een unicum voor dat tijdstip. Voor het gemak zal ik ze namen geven. Rechts achterin stond David. David was iets meer metro-man dan in heteroseksuele kringen gebruikelijk is. Zijn hoge stem hielp daar ook niet bij. Net als zijn bijna perfect symmetrische gezicht. Zijn geaardheid bleek echter duidelijk uit het gestaar naar de enorme memmen van Marjan.

Marjan’s memmen. Ik had haar ook Truus kunnen noemen. Of Jettie. Of Manon. Het ligt maar net aan het synoniem voor borsten dat je gebruikt. Persoonlijk prefereer ik memmen boven tetten, jetsers of meloenen. Maar nu even naar het karakter van Marjan, want ze bestond uit meer dan borsten. Marjan deed er alles aan om ongewenste aandacht zoals die van David af te wenden. Een turkooizen haarspeld, prominent in haar knot gedrukt. Bruine, hoge laarsjes met korte biesjes met daaraan kleine knopjes, alweer in de kleur turkoois. Het was haar lievelingskleur, ongetwijfeld. Helaas werken kleuren alleen als afleiding als je er op let. Gevolg was dat vrijwel elke vrouw Marjan niet herinnerde om haar boezem maar om haar voorkeur voor turkoois. Mannen stonden niet eens stil bij het feit dat een haarspeld in een knot wel erg ouderwets is.

De derde persoon die zich in de lift bevond was een meisje dat ik eigenlijk Annemijn wilde noemen, maar bij nader inzien toch heb hernoemd naar Carlijn. Ze was allesbehalve ouderwets. Naar mijn bescheiden mening had David beter naar haar kunnen kijken dan naar Marjan. Misschien kwam dat ook wel omdat Carlijn in een bui van nuffigheid de rest van de lift de rug had toegekeerd. We zagen enkel haar lange blonde haren en een klein uitstekend neusje. Met een beetje aandacht zou Carlijn ongetwijfeld een heel ander mens worden.

Carlijn was veel magerder dan gezond was voor een meisje van haar leeftijd. Zelfs ik, corpulente oliebol dat ik ben, kon dat feilloos inschatten. In de ideale wereld smolten we Carlijn en Marjan samen, om daar vervolgens twee perfecte vrouwen van te boetseren. Met hier en daar een turkoois accessoire. David zou niet weten waar hij moest kijken.

Tekst: Joeri Pisart
Illustratie: Laurens de Vos

Zal er over enkele jaren nog sprake zijn van een sociaal en toereikend zorgstelsel? De gigantische babyboomgeneratie wordt langzamerhand bejaard, waardoor het aandeel 65-plussers van de bevolking flink stijgt. De arbeidsmarkt krimpt terwijl ziekenhuizen overbevolkt raken met ouderen. Dit brengt torenhoge kosten met zich mee: minder schouders dragen hogere lasten. Momenteel eist de zorg al 20 procent van de rijksbegroting op, een percentage dat de komende jaren alleen maar zal groeien. Hierdoor staat de toegankelijkheid van de zorg op het spel.
In de politiek bestaat echter weinig wilskracht om dit naderende onheil af te wenden. De Tweede Kamer discussieert vooral over het persoonsgebonden budget, een relatief kleine kostenpost binnen het Ministerie van Volksgezondheid. Alle politieke partijen zijn zich ervan bewust dat zware bezuinigingen op zorg gelijk staan aan een daling van stemmen.
De drastische kostenstijging vraagt juist om drastische maatregelen. Verzekeringen kunnen minder geld uitkeren en snoeien in het basispakket. Hiermee wordt iedereen hard getroffen. Is het niet een kwestie van logica om in financieel zware tijden de grootste lasten te verdelen over de grootste zorgconsumenten; bejaarden? In dat geval wordt ouderenzorg duurder, maar blijven jongere generaties in ieder geval gespaard.

DE STELLING VAN DEZE MAAND: ER MOET EEN LEEFTIJDSGRENS KOMEN VOOR OVERHEIDSGESUBSIDIEERDE ZORG

Pia Dijkstra, tweede kamerlid voor D66
‘Als overheid moet je niet in de stoel van de dokter gaan zitten. Artsen weten het best hoe zij een patiënt kunnen behandelen, de regering moet hier niet ingrijpen met een kunstmatige leeftijdsgrens. Wel moeten we de zorg hervormen, waarbij kosten eerlijk worden verdeeld tussen jong en oud, gezond en ziek.
‘Ten eerste moeten we geldverspilling tegengaan. Het beschikbare budget kan beter worden verdeeld. Neem bijvoorbeeld de rollator, die wordt nog steeds volledig vergoed uit het basispakket. Ouderen krijgen de nieuwste modellen, terwijl verzekeraars geen enkele moeite doen om hen aan een goed tweedehands exemplaar te helpen. Hierdoor betalen we allemaal een hogere zorgpremie.
‘Ten tweede moet het kostenbewustzijn van mensen worden geprikkeld, ze moeten zich verantwoordelijk voelen voor hun kosten. Dat kan door iedereen een deel van elke zorgrekening te laten betalen met een inkomensafhankelijk maximum per jaar.
‘Daarnaast moeten we durven te investeren in preventie. Als we ziektes als obesitas weten te voorkomen, kunnen we in de toekomst hopelijk veel geld besparen.’

Paul Schnabel, directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau
‘Nee, want het probleem ligt niet in overheidsgesubsidieerde zorg. Het overgrote deel van de kosten betaalt het publiek immers zelf door middel van volkspremies via de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten. Dit wordt vervolgens uitgekeerd door verzekeringen. Nu de vergrijzing toeslaat dalen inkomsten uit premies, maar stijgen de kosten. Daarom zal de eigen bijdrage blijven toenemen en zullen steeds meer interventies buiten het huidige basispakket worden geplaatst. Verzekeringsmaatschappijen zullen dan met aanvullende verzekeringen komen, welke duur kunnen worden.
‘Mensen moeten er rekening mee houden dat minder zorg zal worden vergoed. Als men naar meer, vroegere en betere zorg verlangt, zal men dit dus zelf moeten betalen. Binnen huishoudens moet dan een keuze worden gemaakt: men kan op minder belangwekkende zaken korten om de zorgkosten op te vangen.
‘Wellicht is het een mogelijkheid om woningbezit toe te passen als onderpand van eigen zorg. In dat geval zouden instanties voor een percentage van de waarde van het huis behandelingen kunnen vergoeden, bij overlijden is het huis dan voor de instantie. Zo zijn mensen zelf verantwoordelijk voor hun kosten en blijft zorg betaalbaar.’

Joris Slaets, hoogleraar Geriatrie aan de Rijksuniversiteit Groningen
‘Ik betwijfel of er überhaupt geld tekort is. Het huidige cohort van 65-plussers is rijker en beter opgeleid dan ooit, zij kunnen prima hun eigen behandelingen betalen. Daarmee zullen zij juist voor veel werkgelegenheid zorgen.
‘Wel is er sprake van een zorgwekkende lastenstijging, maar dat vergrijzing de schuldige zou zijn, is onzin. Naar mijn mening is het bijna compleet toe te schrijven aan de ontwikkeling en toepassing van allerlei nieuwe technologieën. Dat maakt de manier waarop het zorgbudget momenteel wordt uitgegeven idioot. Regelmatig wordt 100.000 euro besteed aan een derdelijns chemotherapie om iemand slechts twee maanden langer te laten leven. Vaak is dat zelfs nadelig voor het welzijn van die patiënt. Kwaliteit van leven moet voorop staan, niet slechts de objectieve duur. Dergelijke draconische interventies kunnen we daarom missen als kiespijn.
‘Er moet geen leeftijdsgrens komen voor zorg. Wel hebben dokters en patiënten de verantwoordelijkheid om een goede afweging te maken tussen de kosten en het daadwerkelijke nut van een behandeling. Dat gebeurt nu te weinig.’

Ruth Seldenrijk, directeur van de Nederlandse Patiënten Vereniging
‘Er bestaan geen goede praktische of filosofische redenen om aan leeftijdsdiscriminatie te doen. Het is een afleidingsmanoeuvre waarmee men pretendeert dat leeftijd invloed heeft op de zorgkosten: de belangrijkste rol speelt echter levensverwachting. Deze is zeer variabel, zeker op latere leeftijd.
‘Wel roept de angst voor lijden en aftakeling beheersingsdrang op. Binnen de geneeskunde bedreigt dit de mondigheid en verantwoordelijkheid van de patiënt. Daarom moeten artsen leren proportioneel te handelen, de zwaarte van behandeling moet in redelijke verhouding staan tot het vooruitzicht ervan. Bij ouderen en stervenden zijn veel ingrepen disproportioneel, welke logischerwijs niet moeten worden toegepast. Dat is geen leeftijdsdiscriminatie, maar een gevolg van de fragiliteit die bij het ouder worden optreedt.

Kader:
-De begroting van het Ministerie van Volksgezondheid is met 67 miljard euro de grootste van alle departementen. Deze kosten beslaan 20 procent van de totale rijksbegroting.
- Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) berekende eind vorig jaar de kosten in de zorg. Momenteel is 15 procent van alle Nederlanders 65-plusser. Zij zijn verantwoordelijk voor 43 procent van die kosten. 12 procent van de lasten wordt veroorzaakt door 85-plussers, slechts 1,5 procent van de bevolking.
- Het SCP verwacht dat, zonder wijziging van beleid, rond 2040 het zorgbudget 40 procent van de rijksbegroting zal beslaan. Naar verwachting is dan ongeveer 26 procent van de bevolking 65-plusser.

Kijk hier voor de andere artikelen uit de februari-ANS

Tekst: Tim Ficheroux en Rik van Hulst

Eind oktober werd pijnlijk duidelijk dat de RU en de Hogeschool Arnhem Nijmegen (HAN) niet altijd alles goed op elkaar afstemmen. Tot verbazing van beide onderwijsinstellingen bleken de introducties van 2012 in dezelfde week gepland, waardoor de Nijmeegse binnenstad zal worden overspoeld met eerstejaars studenten.
Zeker wanneer een universiteit en hogeschool op nog geen steenworp afstand van elkaar liggen, mag je verwachten dat ze enigszins naar elkaar kijken. Samenwerking tussen wo en hbo kan voor studenten grote voordelen met zich meebrengen. Niet iedere universitaire student past immers binnen het wetenschappelijk onderwijs en op hogescholen lopen uitblinkers rond met academische ambities. Ongeveer een op de acht universitaire studenten valt binnen twee jaar uit, een kwart daarvan maakt de overstap naar het hbo. Anderzijds bezit 12 procent van de universitaire studenten een hbo-bachelor. Door gezamenlijk de oversteek te begeleiden, kunnen instellingen voorkomen dat deze studenten met onnodig oponthoud en dubbel werk worden opgezadeld.
Met de invoering van de langstudeerdersboete, het bindend studieadvies en mogelijke afschaffing van de basisbeurs komen studenten die switchen snel in de problemen. Doorstuderen of een foute studiekeuze kan je hard in de portemonnee treffen. Studenten die van de RU naar de HAN willen verhuizen, of vice versa, kunnen onnodige vertraging niet gebruiken. Hoe zorgen de Nijmeegse universiteit en hogeschool ervoor dat de overstappende student niet tussen wal en schip geraakt?

Het gras is altijd groener
Uit een rondgang langs Nederlandse universiteiten blijkt dat in verschillende steden de samenwerking met hbo’s wordt opgezocht. In 2002 fuseerden de Universiteit van Amsterdam en Hogeschool van Amsterdam op bestuurlijk niveau. Volgens Paul Doop, waarnemend collegevoorzitter van de instellingen, kun je er gezamenlijk voor zorgen dat iedere student op de juiste plek studeert. ‘De drempel om aan een andere instelling vakken te behalen moet worden weggenomen.’ Ook wil Doop de doorstroom tussen universiteit en hogeschool soepeler laten verlopen. Zo bieden de instellingen speciaal voor studenten die in het eerste jaar afhaken een heroriëntatietraject aan, een vijf maanden durend programma met tien uur studiekeuzebegeleiding per week.
In Enschede hebben de Universiteit Twente en Hogeschool Saxion samen de werkgroep ‘Wisselstroom’ opgericht. Vertegenwoordigers van deze instellingen proberen de doorstroom in beide richtingen in kaart te brengen en te versoepelen. Vorig jaar organiseerde de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) een bijeenkomst voor haar studieadviseurs en die van hogescholen in de regio. ‘Het is belangrijk om studenten te wijzen op verwante opleidingen van een ander niveau. Door studieadviseurs van verschillende instellingen met elkaar in contact te brengen, weten ze beter welke mogelijkheden er zijn,’ aldus Ronald van den Bos, beleidsmedewerker aan de EUR.

Nijmeegs samenspel
Concrete voorbeelden van samenwerking tussen de RU en de HAN vinden voornamelijk op het niveau van faculteiten en opleidingen plaats. Sinds 2009 bieden de instellingen gezamenlijk de Academische Lerarenopleiding Primair Onderwijs aan, waarin studenten zowel praktijkgericht als
wetenschappelijk onderwijs krijgen. Ook biedt de HAN een gezondheidszorgopleiding aan waarbij intensief wordt samengewerkt met het Universitair Medisch Centrum (UMC) St. Radboud. In de eerste twee jaar van de opleiding lopen hbo’ers stage in het UMC, daarna volgen ze ook universitair onderwijs.
Het voordeel van deze gecombineerde opleidingen is volgens Ron Bormans, bestuursvoorzitter van de HAN, dat er geen mensen buiten de boot vallen. Grootschalig en structureel bestuurlijk overleg, zoals in Amsterdam, ziet Bormans niet zitten. Hij denkt dat samenwerking het beste tot stand komt op facultair- of opleidingsniveau. ‘Als de hoogleraren aan de RU en onze lectoren en docenten samenwerking niet zien zitten, zullen gezamenlijke projecten niet ontstaan.’

Selectief schakelen
Net als de HAN ziet onze alma mater geen heil in verregaande samenwerking. Martijn Gerritsen, woordvoerder van de RU, zegt dat de relatie tussen de instellingen goed is: ‘Het halfjaarlijks overleg verloopt prima, maar zowel de RU als de HAN heeft een eigen doelstelling en agenda.’ Hij laat verder niet veel los over de visie van de RU: ‘Hbo’ers die geschikt zijn voor een universitaire studie zijn van harte welkom. Omdat een hbo-diploma echter geen garantie is voor een succesvolle master aan de universiteit stelt de RU voorwaarden aan de inschrijving en biedt ze net als andere instellingen pre-masterprogramma’s aan. Daarmee voorkomen we onnodige studie-uitval.’
Op verschillende hogescholen in Nederland worden ‘ingedaalde’ schakelprogramma’s aangeboden. Excellente hbo’ers krijgen de kans om minoren in te vullen met vakken uit een universitaire pre-master, waardoor ze beter voorbereid aan een universitaire master kunnen beginnen. Ook de HAN en de RU bieden soortgelijke trajecten aan. Hoewel Bormans daar graag intensievere samenwerking en duidelijkere afspraken ziet, merkt hij dat de RU terughoudender wordt en hogere toelatingseisen wil stellen aan de schakelprogramma’s.
Het College van Bestuur van de RU lijkt tevreden met de huidige samenwerking, terwijl Bormans duidelijke punten voor verbetering ziet. ‘Over de voorlichting aan uitvallende studenten en schakelprogramma’s kun je allerlei afspraken maken. Het onderwijssysteem hoort niet oneindig selectief te zijn, maar moet toegankelijk blijven.’

Door de aankomende maatregelen is het meer dan ooit van belang om de nog niet uitgeleerde hbo’er vloeiend een academische master in te leiden. Voor de student die zich op de universiteit niet thuis voelt, zal de weg naar het hbo makkelijk vindbaar moeten zijn. Intensievere samenwerking tussen RU en HAN kan daarbij van meerwaarde zijn. Door bijvoorbeeld studieadviseurs wederzijds informatie te laten delen en knelpunten in de doorstroom in kaart te brengen, kan voorkomen worden dat de overstappende student dubbel werk doet. In het Nijmeegse hoger onderwijs komt dit helaas nog niet van de grond zoals in andere steden.

Kijk hier voor de andere artikelen uit de februari-ANS

Masterstudent Politicologie Paul van der Plas kwam drie weken geleden thuis in een gigantische rotzooi. Een inbreker had een steen door de ruit van zijn studentenkamer gegooid, waarna het raam van buiten kon worden geopend en de dief zijn slag kon slaan. ‘De chaos in mijn kamer was ongeëvenaard. De inhoud van mijn kastjes lag verspreid over de grond, lades van mijn kledingkast waren aan gort getrokken en overal lag glas. Ik belde direct de politie en mijn huisbaas, die gelukkig al na een kwartier arriveerden’, vertelt Paul. Na navraag bij de buren bleek dat de inbrekers tijdens etenstijd zijn kamer waren binnengedrongen. Paul: ‘Het is echt bizar dat dit kan gebeuren. Kennelijk kan je hier gewoon inbreken rond spitsuur, terwijl er meerdere woningen op mijn kamer uitkijken en ik de mensen bij de bushalte kan zien staan.’ De SSHN-huisbaas timmerde zijn raam direct dicht en kwam de volgende dag terug om te inventariseren hoe de inbraakveiligheid verbeterd kon worden. Er zal een nieuw hang- en sluitwerksysteem op de ramen komen. Paul is tevreden met de maatregelen van de SSHN, maar baalt ook van de situatie: ‘Het kan nog wel even duren voor mijn raam weer is gemaakt. Daarnaast ben ik ook veel spullen kwijt. Zelf ben ik nu extra op mijn hoede. Als ik wegga doe ik standaard de gordijnen dicht en houd ik het licht ’s avonds aan, ook al ben ik er niet.’

Paul is een van de velen die de dupe is van inbraak. Uit cijfers van de Politie Gelderland-Zuid blijkt dat in 2011 in totaal – dus niet alleen in studentenhuizen – maar liefst 1047 inbraken zijn geregistreerd in het district Stad Nijmegen. Er is een behoorlijke stijging te zien ten opzicht van 2010; toen waren er ‘slechts’ 998 inbraken. Deze trend is landelijk, in diverse regio’s neemt het aantal toe. Vorige week nog kwam een bericht naar buiten dat er in studentencomplexen in Wageningen sprake is van een heuse inbraakgolf. Cijfers van de exacte hoeveelheid inbraken in studentenhuizen in Nijmegen zijn er niet. Wel constateerde de politie afgelopen zomer door middel van een steekproef dat ongeveer een zesde van alle woninginbraken een studentenhuis betreft. In wijken waar de studentendichtheid groter is, loopt dat getal op tot een derde.

Benieuwd hoe inbrekers te werk gaan? Lees het in het volgende deel van de leadstory, waarin Frank de Valk, politiewoordvoerder van Gelderland-Zuid, vertelt op welke wijze de dieven je huis binnen kunnen dringen.

‘Heb je je collegekaart bij je?’, vroeg een vrouw die zijn oma had kunnen zijn overdreven meelevend. Jaap had zijn collegekaart de dag van tevoren al in zijn linkerbroekzak gestopt, zodat hij hem niet kon vergeten. In ieder geval al één vraag goed beantwoord, dacht Jaap. Het bejaarde mensje leek Jaaps nervositeit op te merken. ‘Hier, een pepermuntje.’ Jaap glimlachte. Hij mocht de vrouw meer dan de besnorde man, die in zijn gedachten inmiddels een kruising tussen Hitler en Stalin was geworden. In een hoekje stond hij ongeduldig te wachten totdat een studente haar broodje had opgegeten. ‘Kun je niet lezen? Geen eten en drinken in de zaal. En dat studeert aan de universiteit!’

Een uur later kwam het aardige besje weer bij Jaap langs. ‘Gaat het goed?’ Nog voordat hij zijn lippen kon bewegen, galmde door de zaal: ‘NIET PRATEN!’ Jaap deed het toch. Zijn blaas had zich volledig gevuld; hij kon het niet langer ophouden. Dat derde blikje RedBull deed hem capituleren. Nog voordat het lieve vrouwtje hem toestemming kon verlenen, was de dictator al naar hen toe gemarcheerd. De man probeerde te fluisteren, maar de hele zaal kon meegenieten van zijn woedeaanval. ‘Jij levert nu je tentamen in. Het is genoeg geweest. Je zit me al de hele tijd te irriteren.’

In uw tomeloze bewondering voor mij zult u zich vast af en toe afvragen of er ook een vrouw in mijn leven is. Ik kan me voorstellen dat vooral de vrouwelijke lezers deze vraag koesteren, dan wel een diepe genegenheid jegens mij. Ik kan u geruststellen, sinds enkele jaren is mijn leven verstokt van vrouwelijke aanwezigheid. Dat is niet altijd zo geweest. Vroeger, toen mijn uiterlijk nog niets weghad van een ongewassen baviaan met een bad hair day, was er Annemijn.

Annemijn was een vrouw waarvan je met recht kon zeggen dat ze van bedenkelijk zedelijk allooi was. Haar familie was zeker niet bedenkelijk, die was simpelweg dieptreurig. Het was een wonder dat twee van zulke deplorabele schepsels zo’n vrouw als Annemijn voort konden brengen. U weet allemaal hoe gevoelig ik ben voor afkomst, dus u kunt zich mijn ontzetting voorstellen tijdens de eerste kennismaking. Familiefeesten werden door mij vanaf dat moment dan ook gemeden als de pest. Verjaardagen werden met behulp van wasbenzine en/of andere chemische middelen van de kalenders gevaagd. Foto’s waren uit den boze, brieven werden gecensureerd of meteen verbrand, het bestaan werd na verloop van tijd ontkend. Het is echter net als met oorlogskinderen. Je kunt het meisje wel uit Brabant halen, maar hoe haal je Brabant uit het meisje?

Achteraf bezien was ik misschien niet geheel reëel. Veel eerder had ik kunnen zien dat mijn missie hopeloos was, en me de moeite van het beschermen kunnen besparen. Een dame van stand staat namelijk niet met Guus Meeuwis mee te blèren. Een dame van stand danst niet op bars. Een dame van stand vindt New Kids Turbo een stel volbloed-idioten, en niet helden die vereerd en nagestreefd moeten worden.

Annemijn is inmiddels zwanger er woont weer in Brabant. Haar man, een stuk tuig van de richel, ziet eruit als een zwever en woont in Vught. Hij werkt bij de gevangenis aldaar en heeft een tatoeage op zijn onderbuik met de tekst ‘Zonne grote vuurballen jonge’. In mijn verbitterdheid stuurde ik ze afgelopen kerstmis een kaartje met de tekst: ‘Fijne kerstdagen en succes met je baby. Als de geestelijke ontwikkeling exponentieel is in je familie, maakt je baby wellicht nog een kleine kans een carrière als hijskraanmedewerker te maken. Liefs, Bert’

Na school rende hij snel naar huis om zijn moeder te vertellen wat er vandaag was gebeurd. Zijn moeder Sharona reageerde verheugd: ‘Dit is de beste dag sinds de opbrengst van je vaders hennepplantage binnen kwam.’ Wesley kende zijn vader enkel van verhalen: zijn pa zat al zeven jaar in de bak omdat een conflict over zijn plantage uit de hand was gelopen. ‘Ik meld me wel aan als begeleider, dan heb ik ook een beetje afleiding,’ zei zijn moeder.

‘Groot hè’, zei Sharona tegen de kinderen toen ze uit de bus stapten en de ArenA zagen liggen. Alle kinderkopjes gingen braaf omhoog en omlaag. Aangekomen bij de toegangspoortjes knipoogde Sharona naar haar in Ajax-kledij gehulde zoontje. Hij pakte vliegensvlug een doosje uit haar rugzak en stopte het in de zak van zijn rode trainingsbroek. Sharona wees de jonge supporters naar hun zitplaatsen. ‘En Wesley, je weet waar je moet gaan zitten, hè.’ Wesley knikte gehoorzaam. Zijn moeder had hem de avond ervoor uitgebreid geïnstrueerd.

De zevenendertigste minuut brak aan. Ajax was al vroeg op voorsprong gekomen. Sharona gaf haar zoontje het afgesproken teken. Wesley stond op en rende zo hard als hij kon. Hij slalomde door de rolstoelers achter de goal en keek even op. Daar zag hij zijn moeder vol trots glunderen. Eindelijk had hij iets gedaan dat haar tevreden stemde. Dacht hij. Hij had immers niet door dat hij op volle snelheid het reclamebord naderde. Zijn moeder trachtte hem nog te waarschuwen, maar het was te laat. Hij kopte het reclamebord als een professionele verdediger en de taser viel uit zijn zak. Hij kon gemakkelijk worden ingerekend door één van de zeventien stewards die in het stadion aanwezig was. Sharona verzuchtte: ‘Waarom lijkt hij zoveel op zijn vader?’

Tekst: Erik van Rein en Jozien Wijkhuijs

1. Kies ter opvolging van De Wijkerslooth geen oude, grijze man
Naast rector magnificus Bas Kortmann bezetten voorzitter Roelof de Wijkerslooth de Weerdesteyn en vice-voorzitter Anton Franken het Radboudpluche. Zij zijn de grijze Grote Drie van de RU. De Wijkerslooth vertrekt in juni 2012 en er wordt al druk gespeculeerd over zijn opvolging. Er is echter nog niets bekend over de keuze. Eerder circuleerde het gerucht dat Guusje ter Horst, oud-burgemeester van Nijmegen, zou terugkeren naar de Keizerstad om de vrijkomende plaats van De Wijkerslooth op te vullen. Dit zou een goede keuze zijn.
Een bestuurlijk orgaan moet haar achterban representeren. Vrouwelijke studenten zijn al jarenlang in de meerderheid. Het aantal vrouwen in hoge functies binnen de academische wereld blijft daarbij achter, eind 2010 was slechts een krappe 17 procent van de hoogleraren vrouw. Keuzes die mensen maken worden wel degelijk beïnvloed door gender en daarom hebben besturen baat bij diversiteit. Het is dan ook verwonderlijk dat in de kringen waar de Nijmeegse universitaire beleidslijnen worden uitgezet nooit een vrouw te vinden was. Meerdere universiteiten in Nederland kennen inmiddels een vrouwelijke voorzitter van het CvB en aan de Universiteit van Amsterdam zetelt een heuse rector magnifica.
Ook kan de studenten- en medewerkerspopulatie beter afgespiegeld worden door te kiezen voor een jonger persoon. Die vindt meer aansluiting bij de jongste academici en heeft een andere kijk op zaken als internet en sociale media, maar ook op de praktijk van het studeren. Juist problemen op die gebieden kunnen worden opgelost met meer diversiteit aan de top.

2. Verruim de openingstijden van de UB
In haar beleidsplan voor de periode 2010-2013 stelt de Universiteitsbibliotheek (UB) onder meer het volgende doel: ‘Streven naar een zo ruim mogelijke openstelling van bibliotheekruimtes en ontwikkeling van beleid voor de openingstijden van verschillende locaties.’ De jongste maatregel van de UB is het beschikbaar stellen van de studieruimtes op vrijdagen tot 22.00 uur, maar alleen in tentamenperiodes. Ook De Verdieping is dan toegankelijk. Daarnaast zal het op verschillende feestdagen mogelijk zijn om in de bibliotheek te studeren.
Voordat er verdere maatregelen worden genomen, wordt onderzocht of studenten wel op een later tijdstip in de UB willen zitten en of er financiële middelen voor zijn. Met de huidige openingstijden blijft de RU achter. Uit een rondgang blijkt dat bijna geen enkele universiteitsbibliotheek haar deuren eerder sluit dan de Nijmeegse evenknie. Alleen de studievoorzieningen van de Vrije Universiteit sluiten om 19.00 uur. In Amsterdam studeren velen echter in de Openbare Bibliotheek, die wel tot laat in de avond open is. De Universiteit Utrecht stelt in tentamenperiodes studieruimtes open tot 1.00 uur en ook in andere steden is het gebruikelijk om de openstelling aan het einde van een periode flink te verruimen. De RU moet hier een voorbeeld aan nemen.
Zolang de capaciteit niet wordt uitgebreid, vraagt de groeiende studentenpopulatie van de RU om passende maatregelen. Studenten die de drukte willen vermijden, moeten op een later tijdstip in de UB terecht kunnen. Bovendien zijn veel studenten avondmensen, zo werd onlangs duidelijk uit Gronings onderzoek. De twee uurtjes extra op slechts enkele vrijdagen in het jaar tonen weinig ambitie om de zelf gestelde doelen echt waar te maken. De UB moet af van haar voorzichtige houding en haar deuren open gooien.

3. Schep duidelijkheid over de invoering van de harde knip
Aan het begin van het collegejaar 2012-2013 wordt er in Nederland een formele harde knip ingevoerd. Dit betekent dat studenten niet aan hun master mogen beginnen als de bachelorfase niet volledig is afgerond. De RU laat faculteiten vrij om voor zachtere maatregelen te kiezen middels de materiële strenge knip. Daarmee krijgen studenten toegang tot het masteronderwijs, mits ze aan bepaalde voorwaarden voldoen. De bachelorthesis moet bijvoorbeeld altijd zijn afgerond en de student mag maar een minimaal aantal punten hebben openstaan. Om vervolgens deel te nemen aan de afsluitende tentamens, moet de deelnemer wel een bachelordiploma op zak hebben. Als een faculteit kiest voor de variant waarbij de deelname aan tentamens verboden wordt zonder een afgeronde bachelor, krijgt de student een overgangsregeling van maximaal een jaar. Zeker in combinatie met de andere ingrepen in hoger onderwijsland zal de maatregel verstrekkende gevolgen hebben. Studenten dienen hier tijdig over ingelicht te worden door de universiteit.
Omdat het CvB de faculteiten vrij laat om te beslissen welke ‘knip’ er daadwerkelijk komt, laat een definitief besluit te lang op zich wachten. Eind oktober 2011 verstuurde het CvB al een brief naar de decanen, waarin zij opriep om op korte termijn te laten weten voor welke ‘knip’ de faculteit kiest. Hier mag een onderwijsinstituut niet laks mee omspringen en de faculteiten zullen samen met het CvB op zeer korte termijn meer informatie moeten verschaffen over de invoering van de harde knip. Doen ze dit niet, nemen ze het risico dat studenten hierdoor in grote problemen komen.

4. Zorg ervoor dat fulltime besturen in Nijmegen mogelijk blijft
Vanwege de welbekende langstudeerdersboete wordt het voor studenten erg moeilijk om een volledige bestuursfunctie te kunnen vervullen. Er gloort echter hoop aan de horizon. Door een wetsvoorstel van kabinetspartij VVD en D66 wordt het toch mogelijk om een jaar te stoppen met studeren, geen collegegeld te betalen en je in te zetten voor het academische klimaat.
Althans, dat is mogelijk aan andere universiteiten. De RU weigert mee te gaan in het plan omdat zij van mening is dat studenten zich moeten verbreden naast de studie in plaats van een jaar te stoppen met studeren. Het beeld dat de RU heeft van studentbestuurders is een utopie. Het CvB ziet een student als iemand met een onuitputtelijke bron van energie en tijd, die tegelijkertijd in de collegezaal en op kantoor kan zitten. Dit is teveel gevraagd. De huidige besturen hebben nu al moeite met het vinden van opvolging, de angst voor studievertraging is vanwege alle maatregelen groot. Nijmegen heeft een rijke studentencultuur. Hier moet een universiteit trots op zijn en dat kan worden geuit met een fatsoenlijke regeling voor de voltijd studentbestuurder.
Het lag in de lijn der verwachting dat de Universitaire Studentenraad (USR) op zou komen voor de belangen van studenten. De studentenvertegenwoordiging stemde echter in met een slap compromis waarbij nog steeds fulltime beurzen worden verstrekt, maar alleen als de student in kwestie achttien studiepunten behaalt tijdens het bestuursjaar. Dit voert de druk op studentbestuurders onnodig hoog op. Een voltijds bestuursfunctie vergt alle tijd en aandacht van de student. Het is zeer leerzaam om jezelf een jaar lang volledig te richten op het aanleren van andere competenties en dit draagt alleen maar bij aan de kwaliteit van de RU-studenten. Daarnaast maken een handjevol fulltimers het voor een grote groep parttimers mogelijk bestuurstaken te vervullen. Het zou goed zijn als de RU haar besluit herevalueert. Anders zouden de komende jaren weleens de doodssteek kunnen zijn voor het actieve studentenleven in Nijmegen.

5. Wees transparanter naar de buitenwereld
Weinig van wat er aan de RU gebeurt, is reden tot zorg voor de politiek. Het enige feit waarmee ‘we’ Den Haag wel bereikt hebben, was het censuurschandaal rond Vox. Hierover zijn meermaals Kamervragen gesteld en nog steeds is de discussie gaande. In het verleden zijn er meerdere voorvallen geweest waarbij de RU probeerde kritisch drukwerk tegen te houden. Inmiddels pleit SP-Kamerlid Jasper van Dijk, mede vanwege Vox, voor het wettelijk beschermen van universiteitsmedia. Het is jammer dat het zover heeft moeten komen. Een moderne universiteit moet openstaan voor de verschillende geluiden en meningen binnen haar instituut. Een goed universiteitsmedium maakt discussie over onderwijs, onderzoek en bestuurlijke zaken mogelijk en is geen spreekbuis van de universiteit. Ook een website als wijlen Voxlog draagt hier aan bij. Dat de universiteit bij monde van oud-woordvoerder Hooglugt meent dat Twitter een zeer gevaarlijk medium is, maakt de situatie er niet beter op.
Niet alleen de kwestie-Vox doet de RU overkomen als een gesloten bolwerk. In november berispte de universiteit hoogleraar Roos Vonk, die betrokken was bij het onderzoek naar hufterigheid van vleeseters met de inmiddels beruchte Diederik Stapel. Waar het onderzoek naar Stapel door de Tilburgse commissie-Levelt openbaar werd gemaakt, liet de RU iedere vorm van transparantie na. Het onderzoek naar Vonk werd onder de pet gehouden. In de academische wereld, waar openbaarheid centraal staat, is dit een uiterst vreemde manier van handelen.
Tevens zorgt de krampachtige houding van de RU ervoor dat in de maatschappij het beeld van een ivoren toren ontstaat. De pogingen het imago van onze academie te beschermen werken averechts en inmiddels staat de RU ook wel bekend als ‘censuuruniversiteit’. Het nieuwe jaar is een goed moment om met deze geschiedenis te breken. RU, open U!

Kijk hier voor de andere artikelen in de januari-ANS

Tekst: Tijn van Lange en Simone Vermeeren
Illustratie: Tijn van Lange

‘Nederland leeft met water,’ aldus een campagne van Postbus 51. 2012 houdt water de gemoederen flink bezig. Al in de veertiende eeuw waren er functionarissen die zich met niets anders bezig hielden dan het binnen en buiten houden van water. Sindsdien zijn deze functies geëvolueerd tot de waterschappen, een aparte Nederlandse bestuurslaag. De besturen van de vijfentwintig waterschappen die ons land rijk is, leiden het waterbeheer in de Nederlandse rivierdelta in goede banen. Hun werk loopt uiteen van het organiseren van de afvalwaterverwerking tot het beheren van grote vaarroutes als de Waal.
Sinds 2008 worden de waterschapsbesturen direct gekozen. De opkomst van de waterschapsverkiezingen van dat jaar bleef echter steken op 24,3 procent, een aantal dat vragen oproept over het draagvlak. Momenteel ligt er een voorstel in de Tweede Kamer om het kiesstelsel te herstructureren. Dit plan behelst onder meer dat de gemeenteraadsleden de waterschappen zullen samenstellen.
De Raad van State heeft zich negatief uitgelaten over het wetsvoorstel. Zij ziet onvoldoende reden om tot een wijziging over te gaan en adviseerde om in 2012 nogmaals directe verkiezingen te houden.
Is het wetsvoorstel een verbetering van de huidige situatie? Komt deze omvangrijke bestuurslaag niet beter tot zijn recht in een direct kiesstelsel?

DE STELLING VAN DEZE MAAND: WATERSCHAPSBESTUREN MOETEN NIET DIRECHT DOOR HET VOLK WORDEN GEKOZEN.

Willibrord van Beek, tweede kamerlid voor de VVD
‘Ik sta positief tegenover het wetsvoorstel. Inmiddels zijn de waterschappen door schaalvergroting uitgegroeid tot een omvang die vergelijkbaar is met die van een provinciebestuur. Zij zijn vooral uitvoerende instanties die de Provincies daarmee aanvullen. Ik denk dat bij deze rol geen directe verkiezingen passen. Daarbij kennen juist die directe verkiezingen een behoorlijk lage opkomst. Dat tast de democratische legitimiteit van de waterschappen aan.
‘Het wetsvoorstel vormt een oplossing voor deze kwesties. Het houden van getrapte verkiezingen past beter bij de taak en omvang van deze bestuurslaag. Omdat de gemeenteraadsleden direct worden gekozen kan de democratie gewaarborgd blijven zonder impopulaire verkiezingen met een lage opkomst.
‘In het regeerakkoord is afgesproken dat de waterschappen blijven bestaan, ik vind verandering echter noodzakelijk. Voor mij is er dus voldoende reden om het negatieve advies van de Raad van State voorlopig te negeren.’

Peter Glas, voorzitter van de Unie van Waterschappen
‘De waterschappen zijn geen voorstander van indirecte verkiezingen. Ik ben het niet eens met het idee dat door de lage opkomst de legitimiteit van de verkiezingen in het geding zou zijn. In Nederland kennen we geen opkomstplicht. Een kwart van de mensen begrijpt kennelijk wel wat het belang is van goed waterbeheer en het democratisch toezicht dat daarvoor noodzakelijk is.
‘Om het toezicht op het waterbeheer goed uit te voeren wordt lokaal belasting geheven. Met dat geld gaat zowel op het lokale als regionale niveau de schop in de grond. Omdat dit de burger direct raakt, passen hier directe verkiezingen. ‘Ik hoor vaak dat mensen niet stemmen voor de waterschapsbesturen omdat ze niet weten wat het waterschapswerk inhoudt. Anderen vertrouwen er simpelweg op dat het zichzelf wel regelt. Daar zit het hele probleem. We moeten blijven werken aan onze zichtbaarheid en de betrokkenheid van de burgers trachten te vergroten.’

Sander Meijerink, docent planologie aan de RU
‘Volgens mij kan de democratie in het waterschapswerk heel goed op andere manieren worden verankerd dan met directe verkiezingen. Ze kunnen de besturen ook prima indirect worden verkozen.
‘Met het invoeren van indirecte verkiezingen ontstaat een zogeheten functioneel waarborgbestuur. Daarmee blijft de democratie gewaarborgd en kunnen de waterschappen hun uitvoerende werk op dezelfde manier blijven doen, zonder impopulaire direct verkiezingen. Een aanvullende mogelijkheid is de interactieve waarborgdemocratie, waarin de burgers en organisaties in de praktijk worden betrokken bij het waterschapswerk, in plaats van door verkiezingen. Er is dan mogelijkheid tot inspraak op projectbasis. Dan hebben we voor de legitimatie van ons waterschapsbestuur geen landelijke verkiezingen, politieke partijen en een kieskompas meer nodig. Die dreigen van een tuinhuis een enorm luchtkasteel te maken.
‘Ik vind het wel belangrijk dat eventuele veranderingen in dienst blijven staan van het waterbeheer. We zijn een internationaal voorbeeld op dit gebied en het succes van de afgelopen jaren mag niet verloren gaan.’

Kader:
- Nederland kent 25 waterschappen, met ruim 10.000 medewerkers. In waterschap Rivierenland, waar Nijmegen deel van uitmaakt, dragen de burgers hiervoor gezamenlijk 150 miljoen euro per jaar aan lokale belastingen af.
- Waterschappen worden geleid door een college van dijkgraaf en heemraden. In waterschappen zonder dijken heet de dijkgraaf heel toepasselijk watergraaf. In het kleinste waterschap Blija Buitendijks, gelegen in de gemeente Ferwerderadeel, moet de leider het doen met slechts voorzitter als titel.
- Het hoge waterpeil in de Waal liep vorige winter dankzij het waterschap niet uit op een overstroming. Er werd ruim 1400 meter aan schotten geplaatst, waardoor de Waalkade veranderde in een waterkering.

Kijk hier voor de andere artikelen in de januari-ANS

In 2001 werd het Netwerk van Vrouwelijke Hoogleraren opgericht, bedoeld om ‘ongelijke kansen voor doorstroming van vrouwen, dus genderongelijkheid, uit de weg te ruimen’, aldus Lagro-Janssen. ‘Dit gebeurt door onder meer besturen en decanaten bewust te maken van gender bias in toegang tot wetenschappelijke gremia en besturen.’ Daarnaast wil het netwerk de mogelijkheden voor vrouwelijke wetenschappers aan de RU zichtbaar maken, onder meer door rolmodellen en het organiseren van symposia en congressen voor academia. Naast deze formele functies is het netwerk ook een plaats waar informatie en ervaringen van ongelijkheden op de werkvloer te delen en aan de kaak te stellen.

Lagro-Janssen is duidelijk over de problematiek van het geringe percentage vrouwen op wetenschappelijke posities. ‘De Monitor van de Stichting de Beauvoir (2009) met betrekking tot de posities van vrouwen, laat een piramide zien. Van merendeel vrouwelijke studenten naar steeds minder vrouwen in topposities: via promovendi (42%), naar universitair docenten (31%) naar universitair hoofddocenten (UHD) (18%) naar hoogleraren (12%). In de Raden van Bestuur van universiteiten zijn vrouwen sterk ondervertegenwoordigd. Dat is jammer, omdat er veel vrouwelijk wetenschappelijk talent aanwezig blijkt te zijn als er naar gezocht wordt in bijvoorbeeld een Aspasia programma. Daarin wordt getalenteerde vrouwelijke universitaire docenten de mogelijkheid geboden om door te stromen naar UHD posities. Er werden heel veel excellente onderzoekers zichtbaar door deze procedure, meer dan beloond konden worden. Die vrouwen waren niet door decanen of hun collega’s of Raad van Bestuur als potential aangemerkt. Vanuit een oogpunt van gelijke kansen en vanuit het oogpunt van benutting van menselijk kapitaal is dat onprofessioneel managent en ongeëmancipeerd beleid. Inhoudelijk is het ook jammer, omdat diversiteit in een organisatie en in een bestuur tot betere arbeidsverhoudingen en productie leidt.’

Over de situatie en het beleid aan de RU, stelt de voorzitter: ‘De RU heeft de afgelopen twee jaar een inhaalslag gemaakt, mede te danken aan een verbetering van het schandelijk lage aantal medische vrouwelijke hoogleraren. Daar heeft het Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren van de RU steeds op gehamerd in gesprekken met en brieven aan het CvB. Met het ondertekenen van de Charter staat de doorstroom van vrouwen naar de top expliciet op de academische agenda, en het CvB heeft de aanbevelingen van onderzoekster Marieke van de Brink ten aanzien van benoemings- en adviescommissies aan het decanaat aanbevolen.’ Het Netwerk wil naar aanleiding hiervan graag jaarlijks een openbare documentatie ontvangen van de samenstelling van alle sollicitatiecommissies, ten einde transparantie en monitoring te bevorderen. Het CvB heeft dat tot nu toe echter afgewezen. ‘Wat nog veel beter moet en kan is een toename van vrouwen in besturen: als decanen, als directeuren van onderwijs en onderzoeksinstituten en in belangrijke wetenschappelijke colleges. Ook als keynote speakers op internationale podia, Nijmeegse festiviteiten en internationale congressen worden vrouwelijke hoogleraren te weinig gevraagd en zijn ze dus te weinig zichtbaar. Het streven is naar een evenwichtige samenstelling van commissies en van besturen: een gender bias moet worden vermeden door bij opvolging niet vanzelfsprekend te kiezen voor ‘meer van hetzelfde’, maar voor diversiteit. Er is landelijk een verbetering zichtbaar met het aantal vrouwen in hoge posities, maar het gaat erg langzaam en we zijn er nog lang niet.’