Masterstudent Politicologie Paul van der Plas kwam drie weken geleden thuis in een gigantische rotzooi. Een inbreker had een steen door de ruit van zijn studentenkamer gegooid, waarna het raam van buiten kon worden geopend en de dief zijn slag kon slaan. ‘De chaos in mijn kamer was ongeëvenaard. De inhoud van mijn kastjes lag verspreid over de grond, lades van mijn kledingkast waren aan gort getrokken en overal lag glas. Ik belde direct de politie en mijn huisbaas, die gelukkig al na een kwartier arriveerden’, vertelt Paul. Na navraag bij de buren bleek dat de inbrekers tijdens etenstijd zijn kamer waren binnengedrongen. Paul: ‘Het is echt bizar dat dit kan gebeuren. Kennelijk kan je hier gewoon inbreken rond spitsuur, terwijl er meerdere woningen op mijn kamer uitkijken en ik de mensen bij de bushalte kan zien staan.’ De SSHN-huisbaas timmerde zijn raam direct dicht en kwam de volgende dag terug om te inventariseren hoe de inbraakveiligheid verbeterd kon worden. Er zal een nieuw hang- en sluitwerksysteem op de ramen komen. Paul is tevreden met de maatregelen van de SSHN, maar baalt ook van de situatie: ‘Het kan nog wel even duren voor mijn raam weer is gemaakt. Daarnaast ben ik ook veel spullen kwijt. Zelf ben ik nu extra op mijn hoede. Als ik wegga doe ik standaard de gordijnen dicht en houd ik het licht ’s avonds aan, ook al ben ik er niet.’

Paul is een van de velen die de dupe is van inbraak. Uit cijfers van de Politie Gelderland-Zuid blijkt dat in 2011 in totaal – dus niet alleen in studentenhuizen – maar liefst 1047 inbraken zijn geregistreerd in het district Stad Nijmegen. Er is een behoorlijke stijging te zien ten opzicht van 2010; toen waren er ‘slechts’ 998 inbraken. Deze trend is landelijk, in diverse regio’s neemt het aantal toe. Vorige week nog kwam een bericht naar buiten dat er in studentencomplexen in Wageningen sprake is van een heuse inbraakgolf. Cijfers van de exacte hoeveelheid inbraken in studentenhuizen in Nijmegen zijn er niet. Wel constateerde de politie afgelopen zomer door middel van een steekproef dat ongeveer een zesde van alle woninginbraken een studentenhuis betreft. In wijken waar de studentendichtheid groter is, loopt dat getal op tot een derde.

Benieuwd hoe inbrekers te werk gaan? Lees het in het volgende deel van de leadstory, waarin Frank de Valk, politiewoordvoerder van Gelderland-Zuid, vertelt op welke wijze de dieven je huis binnen kunnen dringen.

In 2001 werd het Netwerk van Vrouwelijke Hoogleraren opgericht, bedoeld om ‘ongelijke kansen voor doorstroming van vrouwen, dus genderongelijkheid, uit de weg te ruimen’, aldus Lagro-Janssen. ‘Dit gebeurt door onder meer besturen en decanaten bewust te maken van gender bias in toegang tot wetenschappelijke gremia en besturen.’ Daarnaast wil het netwerk de mogelijkheden voor vrouwelijke wetenschappers aan de RU zichtbaar maken, onder meer door rolmodellen en het organiseren van symposia en congressen voor academia. Naast deze formele functies is het netwerk ook een plaats waar informatie en ervaringen van ongelijkheden op de werkvloer te delen en aan de kaak te stellen.

Lagro-Janssen is duidelijk over de problematiek van het geringe percentage vrouwen op wetenschappelijke posities. ‘De Monitor van de Stichting de Beauvoir (2009) met betrekking tot de posities van vrouwen, laat een piramide zien. Van merendeel vrouwelijke studenten naar steeds minder vrouwen in topposities: via promovendi (42%), naar universitair docenten (31%) naar universitair hoofddocenten (UHD) (18%) naar hoogleraren (12%). In de Raden van Bestuur van universiteiten zijn vrouwen sterk ondervertegenwoordigd. Dat is jammer, omdat er veel vrouwelijk wetenschappelijk talent aanwezig blijkt te zijn als er naar gezocht wordt in bijvoorbeeld een Aspasia programma. Daarin wordt getalenteerde vrouwelijke universitaire docenten de mogelijkheid geboden om door te stromen naar UHD posities. Er werden heel veel excellente onderzoekers zichtbaar door deze procedure, meer dan beloond konden worden. Die vrouwen waren niet door decanen of hun collega’s of Raad van Bestuur als potential aangemerkt. Vanuit een oogpunt van gelijke kansen en vanuit het oogpunt van benutting van menselijk kapitaal is dat onprofessioneel managent en ongeëmancipeerd beleid. Inhoudelijk is het ook jammer, omdat diversiteit in een organisatie en in een bestuur tot betere arbeidsverhoudingen en productie leidt.’

Over de situatie en het beleid aan de RU, stelt de voorzitter: ‘De RU heeft de afgelopen twee jaar een inhaalslag gemaakt, mede te danken aan een verbetering van het schandelijk lage aantal medische vrouwelijke hoogleraren. Daar heeft het Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren van de RU steeds op gehamerd in gesprekken met en brieven aan het CvB. Met het ondertekenen van de Charter staat de doorstroom van vrouwen naar de top expliciet op de academische agenda, en het CvB heeft de aanbevelingen van onderzoekster Marieke van de Brink ten aanzien van benoemings- en adviescommissies aan het decanaat aanbevolen.’ Het Netwerk wil naar aanleiding hiervan graag jaarlijks een openbare documentatie ontvangen van de samenstelling van alle sollicitatiecommissies, ten einde transparantie en monitoring te bevorderen. Het CvB heeft dat tot nu toe echter afgewezen. ‘Wat nog veel beter moet en kan is een toename van vrouwen in besturen: als decanen, als directeuren van onderwijs en onderzoeksinstituten en in belangrijke wetenschappelijke colleges. Ook als keynote speakers op internationale podia, Nijmeegse festiviteiten en internationale congressen worden vrouwelijke hoogleraren te weinig gevraagd en zijn ze dus te weinig zichtbaar. Het streven is naar een evenwichtige samenstelling van commissies en van besturen: een gender bias moet worden vermeden door bij opvolging niet vanzelfsprekend te kiezen voor ‘meer van hetzelfde’, maar voor diversiteit. Er is landelijk een verbetering zichtbaar met het aantal vrouwen in hoge posities, maar het gaat erg langzaam en we zijn er nog lang niet.’

Een belangrijk document in het beleid van de RU vormt de Charter Talent naar de top dat in 2009 door diverse universiteiten werd ondertekend. In de Charter is vastgelegd dat universiteiten eens in de drie of vijf jaar hun beleid moeten formuleren om de toestroom van vrouwen te vergroten, en deze jaarlijks evalueren.
In het Strategisch Plan 2009-2013 worden de belangrijkste doelstellingen van de RU op dit gebied geformuleerd, voornamelijk gericht op het verhogen van het aantal vrouwelijke universitair hoofddocenten en hoogleraren. Het formuleren van streefcijfers is een van de onderdelen van de Charter, bij de RU zijn deze gesteld op 22 procent vrouwelijke hoogleraren en 28 procent vrouwelijke universitair hoofddocenten eind 2013.

Een van de speerpunten van de RU is de praktijk rondom benoemingsadviescommissies. Uit onderzoek van Marieke van den Brink blijkt dat de kans op het benoemen van vrouwelijke hoogleraren aanzienlijk toeneemt wanneer er minimaal één vrouw in de commissie plaatsneemt. Daarnaast vinden veel benoemingen nog achter gesloten deuren plaats waarbij netwerken en informele contacten een belangrijke rol spelen – iets waarbij vrouwen doorgaans minder kans maken, zo blijkt uit het onderzoek. Het opnemen van minimaal één vrouw in de commissie is tot streefpunt gemaakt bij alle faculteiten.

De RU kent hiernaast diverse stimuleringsmaatregelen voor vrouwen. Zo bestaat er de Frye-stipendia reisbeurs voor vrouwelijke promovendi die onderzoek willen doen over de grens en zijn er verschillende stimuleringspremies voor postdoc’s, docentes en onderzoeksters. Tevens is een activiteitenplan opgesteld in samenwerking met de faculteiten, waar een pilot mentoring & coaching een belangrijk aspect van is. In 2010 is begonnen met deze pilot voor talentvolle vrouwelijke wetenschappers, waarbij vrouwen een mentor (vaak een hoogleraar of directeur) krijgen aangewezen die hen begeleidt bij praktische zaken in hun wetenschappelijke carrière. In het najaar van 2011 werd de pilot afgerond, of het vervolg krijgt is nog onduidelijk.

Hoewel de RU diverse maatregelen heeft geformuleerd ter stimulering van het aantal vrouwen, zijn recente cijfers en evaluaties moeilijk vindbaar. Begin 2012 zullen tijdens de nieuwjaarspresentatie de nieuwste cijfers worden gepresenteerd. Wellicht zal er dan ook meer bekend worden over de praktijk van diverse beleidsvoornemens.

Sinds 2001 bestaat er het Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren op initiatief van alle vrouwelijke hoogleraren aan de RU, als platform voor deze groep en ter bevordering van de positie van vrouwen in de wetenschap. Over de praktijk en ervaringen van dit netwerk kun je morgen meer lezen in het slot van deze leadstory, waarin voorzitter Toine Lagro-Janssen aan het woord komt over topvrouwen in de wetenschappelijke wereld.

Sinds eind jaren negentig is het aantal vrouwen in het wetenschappelijk personeel (WP) gestaag toegenomen in Nederland. Was in 1998 dat percentage (in fte) nog 22,3 procent, in 2010 betrof dit 35,5 procent. Hoger op de wetenschappelijke ladder neemt het aantal vrouwen af. Met gemiddeld 13,4 procent kent Nederland een van de laagste percentages vrouwelijke hoogleraren binnen Europa – in 2009 lag het Europees gemiddelde op 19 procent. In 2000 werd in het Lissabonakkoord vastgelegd dat in 2010 het percentage vrouwelijke hoogleraren in alle EU-landen minstens 25 procent moet zijn, terwijl het Nederlandse ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap een streefpercentage van 15 procent formuleerde – een cijfer dat anno 2011 nog niet gehaald is. Ook het aantal vrouwelijke universitaire docenten (32,9%) en hoofddocenten (20,4%) is relatief gering, terwijl onder de promovendi nog 44.3% vrouw is. De verschillen tussen wetenschapsgebieden zijn overigens groot: in het gebied Taal & Cultuur (18,4 in 2008) is het percentage vrouwen veel hoger dan bij Natuur, Techniek en Economie (respectievelijk 7,7, 4,8 en 6,8 in 2008).

De Radboud Universiteit doet het ten opzichte van het landelijk gemiddelde redelijk, met 16,5 procent vrouwelijke hoogleraren. De universiteit is een van de ondertekenaren van de Charter Talent naar de top uit 2009, waarbij universiteiten beleid om de toestroom van vrouwen te vergroten vastleggen en jaarlijks evalueren. De Nijmeegse onderzoeker Marieke van den Brink stelt echter dat de instellingen doorgaans een expliciet beleid hebben, maar dat dit niet altijd bekend is en er vaak niet naar wordt gehandeld.

Hoe de RU haar beleid precies heeft geformuleerd voor de Charter en hoe het CvB denkt over deze kwestie, lees je maandag in het tweede deel van deze leadstory.

Op 10 november 2010 zag de gemeente Nijmegen zich genoodzaakt te stoppen met gesubsidieerde arbeidsplaatsen. Jan ter Laak, documentalist bij het CICAM, is een van de medewerkers die waarschijnlijk slachtoffer gaat worden van deze bezuinigingsmaatregel. Hij vindt dat de universiteit een bepaalde verantwoordelijkheid heeft om deze medewerkers uit de brand te helpen. De RU lijkt vooralsnog niet van plan in de bres te springen voor de medewerkers die hun baan dreigen te verliezen. Inmiddels heeft het College van Bestuur (CvB) aangekondigd dat ook de fietsenmaker onder het Erasmusgebouw zal verdwijnen.

De geruchten dat de fietsenkelder gaat sluiten doen al enige tijd de ronde. In een brief aan de Gezamenlijke Vergadering (GV) laat het CvB weten dat de fietsenmaker per 1 januari 2012 zal verdwijnen. De drie werknemers die in de kelder onder De Refter menig student redden door een band te plakken of een ketting als nieuw te laten lopen zijn via het UMC st. Radboud in dienst. Daar vallen ze onder de Instroom-Doorstroom-banen die via gemeentelijke subsidies worden gefinancierd. Het UMC wil de kosten voor het verdwijnen van de subsidie doorbelasten aan de RU. Het zou gaan om 90 duizend euro per jaar.

De ongemakjes voor studenten door het vertrek van de fietsenmaker zullen voorlopig worden opgevangen door Bike Totaal, momenteel gevestigd aan de Kapittelweg. Per 12 december zal de firma een vestiging aan het Geert Grooteplein openen. Het CvB zegt gesprekken te voeren met de nieuwe fietsenmaker om te kijken of er volgend jaar ook een afdeling onder het Erasmusgebouw kan worden geopend.

Henk de Jager, voorzitter van de Ondernemingsraad (OR), laat in reactie op de brief weten dat de OR en de Universitaire Studentenraad (USR) niet blij zijn met het besluit van het CvB. Zij vinden dat het CvB verantwoordelijkheid moet dragen voor de verdwijnende gesubsidieerde banen. Het onderwerp staat op de agenda voor de komende GV, die op maandag 31 oktober wordt gehouden. De OR en USR willen van het college weten hoe het precieze kostenplaatje in elkaar zit en hoe het staat met de mogelijke oplossingen voor de overige gesubsidieerde banen aan de RU.

De fietsenmakers zelf willen liever niet reageren.

Tekst: Rik van Hulst en Kiki Kolman

De massale bezuinigingen van de centrale overheid treffen ook de gemeente Nijmegen. De korting op het re-integratiebeleid is dankzij het huidige kabinet gestegen naar 75 procent. Hierdoor zag de gemeente Nijmegen zich gedwongen op 10 november 2010 te besluiten tot afschaffing van 600 gesubsidieerde arbeidsplaatsen. Elf hiervan hebben betrekking op RU-medewerkers. Zij verkeren nu in grote onzekerheid over het behoud van hun baan. Tot op heden zegt de universiteit niets aan het probleem te kunnen doen. Zij vindt dat deze verantwoordelijkheid niet bij de instelling ligt maar bij de gemeente, aldus Anton Franken, vicevoorzitter van het College van Bestuur. Is dit werkelijk zo? Of zou de RU hier wel degelijk in moeten grijpen?

Een van de benadeelden, documentalist bij het CICAM Jan ter Laak, vindt van wel. ‘Inmiddels werk ik hier 26 jaar en ik vind wel dat de RU een bepaalde verantwoordelijkheid heeft.’ Sinds hij te horen kreeg dat zijn baan op het spel staat, probeert Ter Laak er alles aan te doen om een oplossing te vinden. Inmiddels is de situatie van de slachtoffers zowel op universitair als facultair niveau aangekaart door de ondernemingsraad. Een collectieve oplossing zal niet waarschijnlijk zijn, aangezien het budget van re-integratiebeleid van de universiteit hier niet toereikend voor is. De individuele zaak van de documentalist zou eventueel ook op facultair niveau gered kunnen worden, wanneer hij daar op de loonlijst wordt gezet.

Hoewel Ter Laak hoopt op een oplossing, heeft hij wel al nagedacht over het doemscenario. ‘Ik ben 55, als ik volgend jaar per 1 juli ontslagen word ben ik 56. Het gaat vooral om oudere werknemers. Zij hebben momenteel weinig kans op een nieuwe baan. Straks zitten ze allemaal in de bijstand. Ik heb daar helemaal nog geen zin in.’

Kijk binnenkort op ANS-Online voor een volgend deel over de slachtoffers van de gemeentelijke bezuiniging

Een veelgehoorde mening in de afgelopen weken is dat journalisten kritischer moeten zijn op persberichten van universiteiten. Gisteren stelde Simon Vink, woordvoerder van de Wageningen Universiteit (WUR), dat er geen bewijs was voor de negatieve beeldvorming omtrent het Wageningse persbericht. De WUR-woordvoerder vindt dat wetenschapsredacties niet alleen scherp moeten kijken naar onderzoek, maar tevens kritiek niet zomaar kunnen overnemen.

‘De primaire taak van wetenschapsredacties is het “vertalen” van bepaalde wetenschappelijke kennis voor geïnteresseerden buiten dat vakgebied of de academische gemeenschap,’ zegt Ellen de Bruin. De wetenschapsjournalist vindt dat de redactie de taak heeft om persberichten en wetenschappelijke artikelen goed te onderzoeken. ‘Persberichten zijn er niet om overgetikt te worden, maar om wetenschapsredactie te attenderen op onderzoek dat ze vervolgens zelf grondig moeten bekijken.’

Toezicht op integriteit ligt volgens De Bruin bij de wetenschappelijke gemeenschap. ‘Het kan inderdaad gebeuren dat een journalist slecht onderzoek tegenkomt en dat vervolgens aan de kaak stelt. Je zou dat als extra controle kunnen zien. Maar het is aan de wetenschappelijke gemeenschap zelf om in te grijpen.’

De Bruin zegt dat schendingen van de wetenschappelijke integriteit over het algemeen alleen aan het licht komen door mensen die dicht bij de onderzoeker staan. ‘Wetenschappers en de academische gemeenschap als geheel hebben de verantwoordelijkheid om gedragsregels na te leven en te controleren. Ik denk en hoop dat er in de nasleep van de affaire-Stapel nog het een en ander gaat gebeuren. Het zou goed zijn als wetenschappers, onderzoeksinstituten of vakverenigingen als de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen zelf met nieuwe preventie- en controlemechanismen komen.’

Vorige week pleitte Jasper van Dijk, SP-Tweede Kamerlid, voor strenger toezicht op wetenschappelijke integriteit en een systeem om sancties op te leggen aan universiteiten. Naar aanleiding van een klacht van Wakker Dier over een persbericht van de Wageningen Universiteit (WUR) stelde hij Kamervragen over wetenschappelijke gedragsrichtlijnen. ‘De essentie is dat Van Dijk het idee heeft dat er iets is misgegaan, maar dat is niet zo,’ stelt Simon Vink.

‘Het betreft een degelijk onderzoek waar alle auteurs achter staan,’ zegt de Wageningse woordvoerder. De zorgen van Van Dijk, dat het persbericht niet objectief zou zijn, kloppen volgens Vink niet. ‘De zuivelindustrie heeft op financieel gebied bijgedragen aan het onderzoek, maar is nooit betrokken geweest bij het opstellen en uitvoeren daarvan. De onderzoekers hebben uiterst voorzichtig gehandeld. De vermeende belanghebbenden hebben nooit enkele invloed gehad.’

De bestuurswoordvoerder stelt dat het huidige systeem en de bestaande integriteitsregels voldoende zijn om de rotte appels eruit te vissen. ‘Het huidige systeem kan onderzoeksfraude niet voorkomen, maar het zuivert de wetenschap wel. De affaire in Tilburg rond Diederik Stapel is een interessant geval. Academici hebben hun twijfels over hem naar buiten gebracht. Dat benadrukt het zelfreinigend vermogen van de wetenschap.’ De gedragscodes die alle universiteiten, waaronder ook de WUR, hanteren zijn toereikend. ‘Ook in Wageningen moet iedere wetenschapper zich daar aan houden.’

Volgens Vink moet ieder wetenschappelijk onderzoek controleerbaar en reproduceerbaar zijn. Een dergelijk controlemechanisme leidt ertoe dat fraude bijna altijd uitkomt. ‘Misschien is er wel iemand die nog niet tegen de lamp is gelopen. Dat is niet te voorkomen, maar wanneer een onderzoek reproduceerbaar is en kan worden bekritiseerd zal het vrijwel altijd aan het licht worden gebracht.’ De woordvoerder benadrukt daarom ook dat het openbaar maken van data van belang is. ‘De kern van wetenschap is dat ieder onderzoek geverifieerd kan worden. Wakker Dier is een respectabele belangenvereniging, maar het is niet aan hen om wetenschappelijk onderzoek te controleren. Daar heb je academische expertise voor nodig.’

Ook wetenschapsjournalisten hebben volgens Vink een taak. ‘Waar komen de gegevens vandaan? En naar wiens mond praten de onderzoekers? Daar moet kritisch naar gekeken worden voor een journalist bericht over wetenschappelijk onderzoek.’ Hij wijst er op dat dit ook geldt voor mededelingen over zaken die niet goed zouden gaan. ‘Wie is de bron van zo’n bericht en heeft diegene daar een belang bij? Is er wel hard bewijs om wetenschappers in een kwaad daglicht te stellen? Bij de commotie over het persbericht ontbrak die volledig.’

Kijk morgen op ANS-Online voor een reactie van Ellen de Bruin, chef wetenschapsredactie van NRC Handelsblad

In het eerste deel van de lead story pleitte Jasper van Dijk, Tweede Kamerlid voor de SP, voor strenger toezicht op wetenschappelijke integriteit en een systeem waarbij sancties opgelegd kunnen worden aan universiteiten. Kees Schuyt, voorzitter van het Landelijk Orgaan Wetenschappelijke Integriteit, stelde vrijdag dat gedragscodes voor wetenschappers al lang wettelijk vastgelegd zijn en dat het niet nodig is om dit systeem te veranderen.

‘Wetenschappelijke integriteit valt in de categorie ethische problemen waarvan we allemaal wel weten wat goed en fout is,’ zegt Marcel Becker. ‘Wetenschappers zijn ontzettend geschrokken van wat recentelijk in Tilburg is gebeurd. Het is precies die schrikreactie die aangeeft waarom er op zich niets mis is met de bestaande regels.’ Volgens Becker is er niemand die de Tilburgse affaire wegwuift. Al zijn collega’s spreken er schande van. ‘Wat integriteit behelst, is voor iedere wetenschapper meestal common sense.’

Becker staat huiverig tegenover een systeem waarbij de overheid sancties op kan leggen. ‘Het is een sympathiek voorstel, want het dient een evident goed doel. Daarnaast zou het een extra stimulans zijn om integer wetenschap te bedrijven. Maar er zijn zoveel verschillen tussen wetenschapsgebieden dat je bijna niet in algemene termen vast kan leggen hoe je integer moet zijn.’ Doordat er veel verschillende manieren van wetenschapsbeoefening en denken zijn, zegt Becker dat het belangrijker is om binnen ieder vakgebied aandacht te besteden aan integriteit. ‘Voor psychologen is data-verzameling erg belangrijk, als filosoof heb ik daar niets mee te maken. Integriteit moet juist binnen iedere wetenschap zo goed mogelijk worden geregeld. Waarom wordt er niet aan iedere aio een cursus integere wetenschapsbeoefening gegeven?’

Een mechanisme om sancties op te leggen brengt risico’s met zich mee: ‘In extreme gevallen is het duidelijk, maar bij twijfel moet je heel erg oppassen dat er geen scheve verhoudingen ontstaan en dat je niet overdreven streng bent. Bijvoorbeeld, als journalisten mij vragen om een reactie te geven op een integriteitskwestie in het openbaar bestuur, pas ik algemene overwegingen toe op een specifieke casus. Strikt genomen doe ik dan uitspraken die niet eerst door collega’s zijn gecontroleerd.’

Becker stelt dat universiteiten uit eigenbelang zullen voorkomen dat er geen belangenverstrengeling plaatsvindt. ‘Als jouw universiteit een gasthoogleraar heeft die bij Unilever in dienst is en er promoveren ineens drie mensen op een onderzoek dat aantoont hoe goed producten van Unilever wel niet zijn, maakt de instelling zich volstrekt ongeloofwaardig.’ Daarnaast zijn wij als wetenschappers verplicht om onze nevenfuncties te vermelden op de universitaire website. Wat betreft onderzoek dat door andere organisaties wordt gefinancierd, vindt Becker een discussie geen slecht idee. ‘Laat, voor zover dat niet al gebeurt, binnen de academische wereld vermelden hoe onderzoek tot stand komt. Degene die dat niet doet, heeft sowieso de schijn tegen.’

Kijk morgen voor een reactie uit Wageningen op ANS-Online

In het eerste deel van deze lead story stelde SP-Tweede Kamerlid Jasper van Dijk dat het toezicht op wetenschappelijke gedragsrichtlijnen te kort schiet. Hij pleit voor een systeem waarbij integriteitsregels wettelijk vastliggen en sancties opgelegd kunnen worden aan universiteiten die over de schreef gaan.

Inmiddels heeft de Wageningen Universiteit (WUR) bekend gemaakt dat Walter Willett zijn eis, dat het persbericht over melk publiekelijk door de WUR wordt ingetrokken, laat varen. Toch is de discussie nog steeds actueel.

‘De heer Van Dijk weet niet waar hij het over heeft, maar dat gebeurt wel vaker bij ongeïnformeerde Kamerleden,’ stelt Kees Schuyt. ‘Er zijn al lang gedragsregels vastgelegd voor wetenschappers.’ Daarmee doelt hij op de Nederlandse Gedragscode Wetenschapsbeoefening, de op 1 januari 2005 in werking getreden code van de Vereniging van Universiteiten (VSNU). De principes in deze richtlijn zijn echter niet wettelijk vastgelegd, zoals ook blijkt uit de preambule van het document: ‘De principes kunnen worden opgevat als algemene opvattingen over goede wetenschapsbeoefening; ze zijn niet bedoeld als aanvullende juridische regels. Als overkoepelend principe geldt dat iedere wetenschapsbeoefenaar gebonden is aan de kaders die door Nederlandse en internationale wetgeving zijn gesteld.’ Als de principes niet bedoeld zijn als aanvullende juridische regels, hoe zijn wetenschappers dan wel wettelijk gebonden aan integere academische oefening?

‘Iedere wetenschappelijke onderzoeker is met een contract verbonden aan de arbeidsrechtelijke regels die in het contract zijn opgenomen. Daar staat meestal in dat je je moet gedragen zoals een goed wetenschapper betaamt,’ stelt de voorzitter van het LOWI. Via deze weg kunnen er arbeidsrechtelijke maatregelen worden genomen tegen personen die de regels overtreden. ‘Daarnaast is iedereen die gepromoveerd is verantwoordelijk om de plichten jegens wetenschap en maatschappij in acht te nemen. Dit is geen loze formulering bij het uitspreken van de verlening van de doctorstitel, maar een heuse wettelijke verplichting.’ Dit is volgens Schuyt de grond geweest om de Duitse minister van Defensie, Karl-Theodor zu Guttenberg, die in maart dit jaar zijn ontslag indiende, zijn doctorstitel te ontnemen.

Schuyt denkt wel dat er meer bekendheid moet worden gegeven aan de wetenschappelijke gedragsregels. ‘In het onderwijs en bij de aanstelling van aio’s zou de Nederlandse Gedragscode Wetenschapsbeoefening uitgereikt moeten worden. De Universiteit Leiden verstrekt bijvoorbeeld aan alle nieuwe onderzoekers de Code.’ Ook benadrukt de voorzitter van het LOWI de rol van wetenschapsfilosofie en onderzoeksethiek. ‘Het is belangrijk dat dit vanaf het begin serieus wordt genomen. Zelf besteedde ik twintig jaar lang in het college wetenschapsfilosofie een onderdeel aan de ethiek van onderzoek.’

Kijk voor het volgende deel van deze lead story dinsdag op ANS-Online