Geschiedenis, cultuur en natuur in de blender

Uit de kunst: De Bastei

Aan de Waalkade is sinds kort een nieuw museum te vinden: De Bastei. Dit 'centrum voor natuur en cultuurhistorie' is ontstaan uit een ratjetoe aan organisaties: het voormalige Natuurmuseum, het voormalige Stratemakersmuseum, Staatsbosbeheer, IVN Rijk van Nijmegen en Rijkswaterstaat Oost-Nederland. Die diversiteit is terug te zien in de collectie. Bezoekers kunnen kennismaken met de voormalige verdedigingswerken van Nijmegen, flora en fauna in het rivierengebied, de gevolgen van de ijstijd voor Nijmegen, maar ook met bekende Nijmegenaren als Ronnie Ruysdael.

Tekst: Noor de Kort
Foto's: Tom Plaum

De Bastei lichtprojectiesHet is even zoeken naar de ingang van het spiksplinternieuwe museum, want dit bestaat uit twee, losse gedeelten. Het grootste deel van het museum bevindt zich aan de Waalkade, maar de ontvangstruimte ligt verstopt naast de trappen bij Holland Casino. Een bordje dat bezoekers naar de ingang wijst, zou geen overbodige luxe zijn. De twee delen van het museum zijn door een ondergrondse gang met elkaar verbonden. Oorspronkelijk was deze gang puur als verbinding bedoeld, maar tijdens het graven werden zo veel archeologische vondsten gedaan, dat deze ook maar zijn opgenomen in de collectie. In de donkere gang vind je bijvoorbeeld een schietgat uit de zestiende eeuw en een Romeinse stadsmuur uit de vierde eeuw, die in de veertiende eeuw de achterwand van een kelder was. Deze archeologische vondsten verdienen meer toelichting. Nu roept de beknopte uitleg in de vorm van lichtprojecties vooral veel vragen op.

Beschermd Nijmegen
Eenmaal onder de grond door, beland je in het museum aan de Waalkade. Van buiten is dit een architectonisch modern pand met veel glas en abstracte vormen, maar die buitenkant is misleidend. Achter de nieuwe gevel gaat de zogenaamde Stratemakerstoren schuil. Deze voormalige bastei, een middeleeuwse toren, maakte eeuwenlang onderdeel uit van de Nijmeegse vestingwerken. De toren ontsnapte in de negentiende eeuw toevallig aan de sloop. Door de omringende bebouwing was het gebouw toen namelijk niet zichtbaar. Vanuit de bastei werd onder andere de inmiddels niet meer bestaande Veerpoort in de gaten gehouden. Lopend door de kanonsgang met verschillende schietgaten begrijp je waarom de toren hiervoor zo geschikt was: door de ronde vorm kon de vijand vanuit verschillende hoeken worden aangevallen.

De Bastei mammoet

Komt een mammoet bij de kapper
Op de laagste verdieping van de bastei wordt met behulp van een video uitgelegd welke gevolgen de ijstijd voor Nijmegen heeft gehad, zoals het ontstaan van de stuwwal tussen Nijmegen en Kleef. Het ijs bracht ook veel zwerfkeien mee uit Scandinavië, waarvan een aantal in De Bastei te zien is. Veel indruk maakt de enorme mammoetschedel die midden in de ruimte hangt. Deze 41.000 jaar oude schedel werd in 1994 gevonden in een plas in Bergharen. Op een van de schermen is te zien hoe archeologen de mammoet uit het water takelen, en in een van de vitrines is zelfs een pluk mammoethaar te bewonderen.

De Bastei portrettenDieren en mensen van tegenwoordig
Aan je tijdreis naar de ijstijd komt een verdieping hoger abrupt een einde. Hier vind je geen mammoeten, maar dieren die nu rondom Nijmegen leven, zoals otters, bevers en vogels in alle soorten en maten. Ook de Nijmeegse homo sapiens is in het gebouw vertegenwoordigd, want een paar verdiepingen hoger kijk je recht in de gezichten van onder andere politicus Dries van Agt, zanger Ronnie Ruysdael en cabaretier Pieter Derks. Deze bekende Nijmegenaren leggen uit wat hun stad zo bijzonder maakt. De Gelderlander-journalist Rob Jaspers vertelt bijvoorbeeld in een video over zijn band met de Waal, en hardloopster Susan Krumins is enthousiast over de reeën die zij spot tijdens haar rondjes in de bossen. Terwijl je de laatste trap beklimt voor een kop koffie op het dakterras, vraag je je af of De Bastei niet te veel wil. De Stratemakerstoren is absoluut het bekijken waard en ook in de andere zalen kom je veel te weten over Nijmegen. Toch voelt de collectie aan als een bord tapas: je krijgt van alles een beetje. Om bij te komen van de verschillende smaken is het dakterras gelukkig heel geschikt. Vanaf grote hoogte kijk je uit over de Waal, Lent en de Ooijpolder, onder het genot van een stuk appeltaart. Als dat geen goed einde is.

De Bastei dakterras

Add a comment
Redactie
Tentoonstelling Het Netwerk Airborne Museum

Uit de kunst: Het Netwerk

In het Airborne Museum in Oosterbeek is sinds 2 maart de expositie Het Netwerk te zien. De tentoonstelling staat in het teken van de oppositie tijdens de Tweede Wereldoorlog want dit jaar is in Nederland uitgeroepen tot het 'Jaar van Verzet'. In deze expositie is te zien hoe het netwerk van de Nederlandse verzetsbeweging betrokken is geweest bij de Slag om Arnhem.

Tekst: Elisa Ros Villarte
Foto's: Imtiaz Willems

Airborne Museum 1Sterk contrast
Het zomerse weer buiten staat in fel contrast met het zware thema van de tentoonstelling. Het museumgebouw staat in de steigers maar daar doorheen is de luxe uitstraling van de villa nog steeds te zien. Hetzelfde gebouw werd in 1944 door de Britse eerste Luchtlandingsdivisie gebruikt, de militaire eenheid die in de Slag om Arnhem heeft gevochten tijdens Operatie Market Garden, de grootste operatie op Nederlands grondgebied van WOII. Bij binnenkomst krijg je door de mooie trappen en het sierlijke behang het idee dat je in Downton Abbey rondloopt. De expositie begint op de eerste verdieping met een gedateerd filmpje in Schooltv-stijl waarin een korte geschiedenisles wordt gegeven over Operatie Market Garden en de Hongerwinter door middel van een topgrafiekaart van Nederland en korte zwart-wit beelden. Interessanter dan de film is de omgeving, waar militaire helmen en hoeden, onderscheidingen en portretfoto's staan uitgestald. Daarnaast zijn er verschillende fotocollages te bewonderen en quotes van generaals te bekijken, zoals 'Ik denk dat Market Garden gedoemd was te mislukken'. Op de achtergrond eindigt de film ondertussen met de zoetsappige woorden: 'Vrijheid beleef je en maak je met elkaar', waarna de melodie van het Wilhelmus klinkt. Gelukkig zijn er in de andere zalen nog meer bijzondere historische voorwerpen te bewonderen en worden diverse scènes uit WOII met behulp van etalagepoppen uitgebeeld.

Van identiteitsplaatje tot Victoria Cross
In de volgende ruimte staan in grote vitrines geweren en paspoppen in uniform uitgestald. In de verschillende lades onder deze vitrines zijn bijzondere voorwerpen te vinden, zoals onderdelen van Horsa zweefvliegtuigen, een commandovaandel met SS-doodskop en een identiteitsplaatje van een SS-Panzerdivision-soldaat. Achter glas is ook een doktersjas tentoongesteld waar de bloedvlekken nog op te zien zijn. Daarnaast hangt een oranje armband die gedragen werd door het Nederlandse verzet en een vloerdeel met bloedvlekken dat afkomstig is uit een noodhospitaal. Op deze manier wordt WOII wat tastbaarder gemaakt en krijg je de rillingen.

Airborne Museum 2 groot

Op de begane grond zijn vele Victoria Cross onderscheidingen te vinden in een uitvergroot kartonnen Victoria Cross . Aan de muur hangt een ouderwetse vaste telefoon waar je kan luisteren naar de verhalen van vijf mannen die een Victoria Cross in ontvangst hebben mogen nemen. Boven de deur van de volgende zaal Willem-Alexander en koningin Máxima, wat uit de toon valt met de foto's in de rest van de zaal. Daarnaast kun je op een touchscreen een archief van foto's uit de Tweede Wereldoorlog doorbladeren

Airborne Museum 3'Oranje zal overwinnen'
Een verdieping lager zijn als onderdeel van het decor houten panelen te zien met daarop leuzen in witte verf, zoals 'Oranje zal overwinnen' en zijn er verschillende scènes in etalages uitgebeeld. Op de muren hangen stukjes tekst met ernaast foto's in dagboekvorm die beknopt de biografie vertellen van mensen die een belangrijke rol in het verzet speelden. Zo wordt bijvoorbeeld het levensverhaal van John Winthrop Hackett verteld, die commandant was in het 4e bataljon en onderdoken zat bij drie vrouwen in de buurt. Daarnaast beelden de etalagepoppen weer gedetailleerde taferelen uit, zoals een militair op zijn sterfbed in het veldhospitaal waar een predikant de laatste biecht afneemt met een kleine bijbel opengeslagen en krukken in de hoek. In de tentoonstelling maken de levensgrote, realistische displays die verschillende verhalen uitbeelden de meeste indruk, naast de vele bijzondere voorwerpen.

De ervaring
Drie verdiepingen onder de grond kan de bezoeker zelf ervaren hoe het was om als Britse parachutist in de Slag om Arnhem te belanden. Deze Airborne Experience hoort niet bij de tijdelijke tentoonstelling maar is zeker het bekijken waard. In de experience loop je door een gedeelte van een vliegtuig en daarna lijkt het alsof je in de loopgraven bent beland door middel van knappe audiovisuele effecten. De tentoonstelling eindigt met harde cijfers van het aantal vermisten, krijgsgevangenen en gewonden, onderverdeeld in Duitse soldaten en geallieerden. Zo eindigt de expositie toch met een serieuze noot.

Door middel van foto's, voorwerpen, filmbeelden en documenten wordt in het Airborne Museum het verhaal om de Slag om Arnhem beeldend en interessant verteld. In The Airborne Experience komt het verhaal uit de tijdelijke expositie 'Het Netwerk' tot leven. De indrukwekkende en leerzame tentoonstelling 'Het Netwerk' is nog te bezichtigen tot en met 1 maart 2019 in het Airborne Museum Hartenstein in Oosterbeek.

Add a comment
Elisa Ros Villarte
Expositie Tim Walker Noordbrabants Museum

Uit de kunst: Tim Walker, The Garden of Earthly Delights

De Engelse fotograaf Tim Walker liet zich voor zijn tentoonstelling 'Tim Walker, The Garden of Earthly Delights' inspireren door de middeleeuwse schilder Jheronimus Bosch. Tot 25 februari is het resultaat te bekijken in het Noordbrabants Museum in 's-Hertogenbosch, de plaats waar Bosch jarenlang woonde.

Tekst en foto's: Noor de Kort en Wout Zerner

Een zaal vol sprookjes
Het eerste dat opvalt bij het betreden van de zaal, is de enorme omvang van de doeken waarop de foto's zijn afgedrukt. De modellen torenen hoog boven de bezoekers uit en kijken hen indringend, soms zelfs hooghartig, aan. De onpeilbare blikken en het sprookjesachtige decor zorgen voor een mysterieuze sfeer die ook kenmerkend is voor het werk van Bosch.

Tim Walker licht en donker grootFotograaf Tim Walker weet de stemming van de schilderijen van Bosch goed te vangen. De voornaamste inspiratiebron voor de foto's is het schilderij De Tuin der Lusten van Jheronimus Bosch waarin het linkerpaneel het paradijs verbeeldt, het middenpaneel het wereldse bestaan met al zijn verleidingen en het rechterpaneel de hel. Dit schilderij is om deze reden centraal aanwezig in de eerste zaal van de tentoonstelling. Walker heeft niet geprobeerd om de voorstellingen uit De Tuin der Lusten te imiteren, maar gebruikt elementen uit het schilderij voor een eigen weergave van de wereld van Bosch. Het kleurgebruik van Walker vertoont bijvoorbeeld sterke overeenkomsten met die van de schilder. Zowel de lichte kleuren in het linker- en middenpaneel van het drieluik als de donkere tinten in het rechterpaneel komen terug in verschillende foto’s. Het sterke kleurcontrast in het schilderij is ook te zien in een tweetal foto’s genaamd 'egg and conch shell, dark' en 'egg and conch shell, light'. Deze haast identieke kunstwerken verschillen alleen als het gaat om lichtgebruik, zoals de titels al verraden.

Tim Walker decorstuk grootDe Tuin van Walker
De Tuin der Lusten van Bosch wordt vooral bevolkt door naakte mensen. De foto's van Walker sluiten hierbij naadloos aan. De modellen zijn bijna allemaal schaars gekleed, maar wel vaak omgeven door fluwelen stoffen waarin de achtergrond van Walker als modefotograaf tot uiting komt. De naakte figuren eten op het middenpaneel van De Tuin der Lusten gretig van enorme aardbeien, bramen en kersen in een landschap met bloemen en dieren. De natuur speelt dus een grote rol in het schilderij. Walker verbeeldt deze omgeving in zijn foto's door het gebruik van levensgrote bloemen, schelpen en vruchten. Deze bijzondere decorstukken maken ook onderdeel uit van de tentoonstelling, waardoor het maakproces van de foto's dichtbij komt. Aan onderdelen die Walker aan het schilderij van Bosch ontleent, voegt hij eigen symbolen toe. Zo is de slang uit het Paradijs, symbool voor verleiding, op het kunstwerk van Bosch afwezig, maar wel meermaals te zien in de foto's van Walker.

De foto's van Walker maken indruk door hun grootte en mystieke sfeer die veel overeenkomsten vertoont met de sfeer van de schilderijen van Bosch. Door de weinige uitleg bij de foto's is het wel aan de bezoekers om de gelijkenissen zelf te zoeken. Zeker voor hen die bekend zijn met de schilderijen van Bosch is de tentoonstelling daarom een aanrader. Voor anderen is het een uitdaging de wereld van Bosch via een omweg te ontdekken.

Tim Walker zaal groot

Add a comment
Redactie
Tentoonstelling World Press Afrika Museum

Uit de kunst: World Press Photo 2017

Van 17 november tot en met 4 maart zijn bij het Afrika Museum in Berg en Dal de meest indrukwekkende persfoto's van het jaar te zien in de World Press Photo tentoonstelling van 2017. ANS liet zich niet tegenhouden door de code oranje en trotseerde de sneeuw om een kijkje te nemen.

Tekst: Tijn Oostenbrink
Foto's: Tijn Oostenbrink en Vincent Veerbeek

Ondanks het slechte weer hebben een handjevol bezoekers ook de sneeuwtocht durven wagen. De foto-expositie is verdeeld over twee zalen. De eerste zaal is compleet wit en lijkt immens door het hoge plafond. De foto's zijn zonder opmaak uitgestald op de witte muren en allemaal krijgen ze de ruimte die ze verdienen, of ze nu onderdeel zijn van een serie of op zichzelf staan. De aandacht gaat compleet naar de foto's en niks leidt af. Dit staat in scherp contrast met de tweede zaal. Deze bestaat uit twee verdiepingen en is een stuk donkerder. De foto's die hier hangen komen er bekaaid vanaf en dat is jammer, want ze zijn minstens zo indrukwekkend.

World Press BLM

Twee werelden, een foto
Wie de eerste zaal binnenloopt wordt gelijk geconfronteerd met een levensgrote foto van Ieisha Evans, gemaakt door Jonathan Bach tijdens een protest tegen politiegeweld in Baton Rouge. Wat de foto zo confronterend maakt, is het contrast in de compositie. Links lijkt het alsof de politie een terreurverdachte gaat oppakken, terwijl we rechts een vredig picknickveldje ontwaren met Iesha Evans op de voorgrond. Zij staat daar zo kalm en zo krachtig. Haar houding vergeleken met die van de agenten die haar arresteren is wat deze foto zo iconisch maakt. Zij strijdt voor de identiteit van de zwarte gemeenschap in de Verenigde Staten. Waarom is de kans dat een zwarte man vermoord wordt door politie negen keer zo groot als de kans dat een blanke man hetzelfde lot ondergaat? Zij en de Black Lives Matter-beweging staan op tegen dit onrecht en komen op voor de identiteit van een minderheid. Het menselijk leed dat hier zo expliciet wordt tentoongesteld lijkt onlosmakelijk verbonden met een thema: identiteit. Waar sommige fotoseries vooral het strijden voor een eigen identiteit vastleggen, tonen andere series juist de strijd voor het behoud van een identiteit.

Aanval is de beste verdedigingWorld Press rugby 2
Identiteit is een rode draad in de tentoonstelling.  In een andere serie neemt fotograaf Giovanni Capriotti ons mee naar Toronto, waar het eerste homovriendelijke rugbyteam van Canada zijn wedstrijden speelt. Ze creëren een ruimte waar homoseksuele rugbyspelers zichzelf kunnen zijn, zonder bang te hoeven zijn daarvoor vervolgd te worden. Het zijn dit soort series die het belang van embedded journalism benadrukken. Door langere tijd met de groep door te brengen, weet de fotograaf hun vertrouwen te winnen. Dat resulteert in de intieme momenten die Capriotti ook wist vast te leggen. De spelers strijden niet alleen op het rugbyveld, maar ook tegen stereotypering. Rugby zou te ruig en te mannelijk zijn voor homo's, maar deze mannen bewijzen het tegendeel. Zij zijn het zat dat hun identiteit word opgehangen aan hun seksuele voorkeur. Hun missie om bewustzijn te creëren voor dit probleem wordt verder verspreid door deze prachtige serie.

World Press IranOnder druk
Dat identiteit niet altijd statisch is, bewijst ook de reportage van Hossein Fatemi over zijn geboorteland Iran. Iran is sinds de islamitische revolutie van 1979 een streng conservatief en religieus land. Toch verspreiden westerse ideeën zich onder de jonge bevolking. Zij ontvangen de gehate westerse cultuur dagelijks via internet en satelliettelevisie in hun huiskamer en daarop staan fikse gevangenisstraffen. De foto's laten zien dat deze westerse invloeden doorwerken in het dagelijkse leven. De fotograaf heeft niet alleen oog voor deze ogenschijnlijk moderne aspecten van de Iraanse cultuur, maar weet ook de conservatieve en repressieve elementen genadeloos bloot te leggen. Zo zien we het spanningsveld van identiteit terug in de foto's. De nationale identiteit van Iran staat onder druk, maar kunnen we überhaupt nog wel spreken van een nationale identiteit? Nu globalisering en multiculturalisme zulke wijdverbreide begrippen zijn, lijkt het achterhaald om identiteit in een nationale context te plaatsen. Zeker in Iran, waar zulke tegenstrijdige beelden naast elkaar kunnen bestaan.

Identiteit in isolatie
Toch was er één serie die liet zien dat een identiteit ook behouden kan blijven. De serie Out-of-the-Way van Elena Asova toont het simplistische leven in een dorpje in het hoge noorden van Rusland. Het dorp is extreem geïsoleerd: er gaan twee helikoptervluchten per maand en elektriciteit is er alleen 's ochtends en 's avonds. Er zijn geen wegen, er is geen mobiel bereik en het dichtstbijzijnde dorp ligt ruim driehonderd kilometer verderop. Buitenstaanders komen hier niet en aan technologische vernieuwingen hebben de honderd bewoners geen behoefte. De fotografe werd slechts toegelaten omdat ze familie in het dorp heeft wonen. Waar in het westen onze identiteit constant onder druk staat en verandert, is dat hier gewoon een vaststaand gegeven. Het is er en het verandert niet. Wat zouden zij denken van het eeuwigdurende conflict over identiteit dat hier plaatsvindt?

World Press Rusland

De tentoonstelling in het Afrika Museum schijnt haar licht op belangrijke vraagstukken in de wereld, die krachtig in beeld worden gebracht door de soms gruwelijke foto's. De bezoeker wordt zo geconfronteerd met deze problemen op een manier die soms ongemakkelijk is, maar zeker een hoger doel dient. Zo krijgt het menselijk leed de aandacht die ze verdient. Naast het leed in de wereld is er ook ruimte voor de schoonheid. Prachtige portretten schitteren naast sport en natuurfoto's. In een tijd waarin de journalistiek zijn betrouwbare objectieve reputatie heeft verloren, moeten we dankbaar zijn voor een organisatie als de World Press Photo. De vakkundige jury zorgt ervoor dat de foto's zo waarheidsgetrouw mogelijk zijn middels een grondig verificatieproces en dit lijken ook de bezoekers te waarderen. Het recordaantal bezoekers van 2016 is dit jaar overtroffen.

Add a comment
Redactie
Tentoonstelling SS Bevrijdingsmuseum

Uit de kunst: SS - Veelzijdig Extremisme

In het Nationaal Bevrijdingsmuseum 1944-1945 in Groesbeek is sinds 11 oktober de voorstelling 'SS - Veelzijdig Extremisme' te bezichtigen. Een voorstelling over een van de meest beruchte organisaties uit de geschiedenis, de Duitse Schutzstaffel: De paramilitaire beschermafdeling van de NSDAP van Adolf Hitler. Met de expositie wil het museum naar eigen zeggen zo inhoudelijk mogelijk de geschiedenis, structuur en ideologie van de SS belichten.

Tekst: Vince Decates en Steven Huls
Foto's: Steven Huls

OmstredenTentoonstelling SS uniform 3 groot
De tentoonstelling is echter niet onomstreden. Zo werd in onder andere de Gelderlander en de Volkskrant bericht over de kritiek van instanties als het Centrum Informatie en Documentatie Israël. De keuze van het museum om de Waffen-SS als 'een van de meest multiculturele organisaties ter wereld' te omschrijven, riep de nodige weerstand op. Alle publiciteit heeft het museum echter geen windeieren gelegd. In het gastenboek dat in de expositieruimte ligt hebben mensen uit het hele land een boodschap achter gelaten, al was misschien niet iedereen even enthousiast.

Want wie verwacht grote hakenkruisvlaggen of afbeeldingen van beruchte nazi’s te zien, komt op een afbeelding van SS-topman Heinrich Himmler na, bedrogen uit. Het overgrote deel van de tentoonstelling bestaat uit lappen tekst die uitleg verschaffen. In de ruimte staan slechts een paar attributen uitgestald, waar relatief weinig SS-logo’s of swastika’s op te herkennen zijn. De entree van het museum zelf maakt daarentegen meer indruk. Aan het begin van de vaste tentoonstelling over de Tweede Wereldoorlog komt de bezoeker direct een afbeelding van Adolf Hitler met daarboven een grote adelaar tegen. Onder de foto van Hitler ligt Mein Kampf tentoongesteld.

De geleverde kritiek lijkt dus deels voorbarig. De tentoonstelling is niet choquerend, laat staan dat de SS wordt genormaliseerd, maar geeft vooral een droge uitleg over hoe de SS als organisatie bestond. De beginperiode, de structuur, de connectie met het bedrijfsleven, de werkwijze en de na-oorlogse berechting: alle kanten worden belicht, precies zoals het museum beoogde te doen met de voorstelling. Maar ook de zwarte kant van de SS komt duidelijk aan bod. De concentratiekampen, de executies in onder andere Oekraïne en de onderzoeken van de Ahnenerbe, de cultureel-antropologische afdeling van de SS die onderzoek deed om de superioriteit van het Arische ras te bewijzen, zijn enkele voorbeelden daarvan.

SS is overal
Het is misschien niet direct duidelijk, maar de SS zit overal in de tentoonstelling verwerkt. Niet alleen in het onderwerp en de afbeeldingen, maar ook in de opzet. Dit is vooral in de opmaak van de tekst goed terug te zien. Mede doordat er relatief weinig te zien valt en veel gelezen moet worden, is de manier waarop de tekst is weergegeven bij deze expositie van belang. Net zoals de kamer zelf, zijn de grote borden met tekst aan de zijkanten en in het midden van de kamer van de ruimte namelijk zwart. Hierdoor voelt het geheel zelf ook vrij klein aan. Op de borden staan grote vlakken met tekst erop. Deze tekstvlakken zijn schuin afgesneden, in een uitvergroot sjabloon van een bliksemschicht. Hoewel het niet daadwerkelijk in het SS-logo geschreven staat, verwijst de opmaak er dus wel naar. Ook de kleurkeuze, rode vlakken met witte of zwarte tekst erop tegen een zwarte achtergrond, is een verwijzing naar Nazi-Duitsland. In de symboliek van die staat, werden die drie kleuren namelijk veelvoudig gebruik.

Tentoonstelling SS overzicht groot

De expositie is dus lang niet zo confronterend -het aantal hakenkruizen is op een hand te tellen- als alle ophef in de media doet verwachten en zelfs wat droog. Desondanks is het inhoudelijk een leerzame tentoonstelling, waar goed over na is gedacht. De compositie, tekst en inrichting dragen ook zeker bij aan het geheel. Voor de historicus valt er gezien alle tekst misschien weinig nieuws te ontdekken, maar voor de doorsnee bezoeker geeft de tentoonstelling een compleet beeld over de verschillende aspecten van de SS als organisatie. Precies zoals het museum voor ogen had.

Add a comment
Redactie
Tentoonstelling Ben Luderer in het Valkhof

Uit de kunst: Nijmegen in vogelvlucht

Sinds 23 september is in Museum het Valkhof in Nijmegen de tentoonstelling 'Nijmegen in vogelvlucht 1876 – 1910' te bezichtigen. De expositie draait om de enorm grote tekening van de Nijmeegse kunstenaar Ben Luderer, waarin het centrum Nijmegen zoals het er tot ongeveer een eeuw geleden uitzag vanuit helikopterperspectief is weergegeven. ANS bezocht het museum en nam een duik in de kartografische geschiedenis van Nijmegen.

Tekst: Vince Decates en Jean Querelle
Foto's: Kelley van Evert

Zaaltje achteraf
Om de werken van Luderer te bereiken moet de bezoeker zich eerst door kamers vol Romeinse gladiatoren en abstracte schilderijen van Robert Terwindt banen. De zaal waarin de tentoonstelling te vinden is, is namelijk in een hoekje van het museum gevestigd. In tegenstelling tot de zalen eromheen zijn de muren bij de expositie van Luderer wit. Dit geeft rust en komt de collectie schetsen die tentoon wordt gesteld ten goede, omdat die toch grotendeels in grijstinten zijn gemaakt.

Ben Luderer groot 3Bij binnenkomst vallen meteen drie stukken op. Allereerst hangen twee grote zwart-wit foto’s met daarvoor respectievelijk het beeld van een olifant en een eenhoorn aan weerszijden van de kamer. Een derde beeld van een gaper, dat tevens het enige echt kleurrijke object in de ruimte is, is een beetje de vreemde eend in de bijt gezien de sobere inrichting van de zaal. De drie beelden zijn kunstwerken die lange tijd in het straatbeeld van het centrum te zien waren. Inmiddels zijn de ze al jaren weg uit het hart van de Keizerstad. Slechts de levensgrote zwart-wit foto’s, herinneren nog aan de tijd van toen. Daar draait het tenslotte om bij de tentoonstelling: hoe Nijmegen er tussen de jaren 1876 en 1910 uitzag. Tot slot springt ook het ruim vier meter grote levenswerk van Ludererer (450 x 125 cm), waarop historisch Nijmegen is nagetekend, in het oog. Om de beelden heen zijn tal van kleinere schetsen, maquettes van Nijmeegse gebouwen en aquarellen te zien. Het gros daarvan zijn afbeeldingen van historische gebouwen in de Waalstad. Een Nijmegenaar zal gelijk de Stevenskerk, de Waagh of de Belvédère herkennen. In een documentaire, die in een zaaltje naast de expositie draait, legt Luderer uit dat hij vooral werkte vanuit de liefde voor zijn geboortestad.

Ben Luderer groot 1

Where is Waldo?
Het pronkstuk van de collectie is het magnum opus van de kunstenaar. Het werk, bestaande uit twee grote frames, lijkt het op eerste oog wat slordig en zelfs onnauwkeurig. Het is niet getekend op twee aparte vellen, maar op een mengelmoes van stukken papier. Deze stukjes zijn met verschillende diktes uitgewerkt en vervolgens als een soort puzzel in elkaar gelegd. Daarnaast zijn sommige vellen ook zeer gedetailleerd ingevuld, waar andere delen slechts een ruwe schets zijn of zelfs zo goed als leeg. Het werk is dan ook niet af, maar zal volgens de kunstenaar zelf ook nooit af komen.

Ben Luderer groot 2

Wanneer de bezoeker ervoor gaat staan om te kijken wat er allemaal precies te zien is op de tekening, dringt de precisie waarmee gewerkt is pas goed door. De gebouwen zijn allemaal goed in verhouding en soms uitgewerkt met prachtige details. Zo worden de versiering op de gevels van enkele panden, de franjes op de toren van de Stevenkerk en de oude poort van het gemeentehuis opeens zichtbaar. Voor de bezoeker die niet uit Nijmegen komt en zodoende onbekend is met de gebouwen liggen er handige kaarten naast waarop enkele belangrijke punten worden uitgelicht. Maar ook zonder deze kaarten is er genoeg te zien op de immense tekening. Hoe langer je kijkt, hoe meer nieuwe details je opvallen. Minuscule data op de daken van de huizen waarmee het sloopjaar is aangegeven, namen van oude bewoners en enkele personen die ronddwalen in de straten worden zichtbaar. Door dit soort kleine details komt het Nijmegen van Luderer haast tot leven.

Te indrukwekkend
De tekening is erg indrukwekkend, maar er kleeft één nadeel aan. Het werk is zo groot en gedetailleerd, dat de schetsen eromheen in het niet vallen. Wanneer je enkele minuten de tot in detail geschetste Stevenstoren hebt zitten te bestuderen, zijn de snelle schetsjes en aquarellen die ook in de zaal hangen helaas niet meer zo indrukwekkend. Ondanks dat het vooral om knappe technische getekende afbeeldingen gaat, kunnen ze bij lange na niet tippen aan het meesterwerk van de kunstenaar. Een tip voor de toekomstige bezoeker: baan je eerst een weg langs de kerken en andere historische gebouwen rondom het meesterwerk van Luderer.

Ben Luderer groot 4

Add a comment
Redactie