ANSadvo 570x135

Tentoonstelling World Press Afrika Museum

Uit de kunst: World Press Photo 2017

Van 17 november tot en met 4 maart zijn bij het Afrika Museum in Berg en Dal de meest indrukwekkende persfoto's van het jaar te zien in de World Press Photo tentoonstelling van 2017. ANS liet zich niet tegenhouden door de code oranje en trotseerde de sneeuw om een kijkje te nemen.

Tekst: Tijn Oostenbrink
Foto's: Tijn Oostenbrink en Vincent Veerbeek

Ondanks het slechte weer hebben een handjevol bezoekers ook de sneeuwtocht durven wagen. De foto-expositie is verdeeld over twee zalen. De eerste zaal is compleet wit en lijkt immens door het hoge plafond. De foto's zijn zonder opmaak uitgestald op de witte muren en allemaal krijgen ze de ruimte die ze verdienen, of ze nu onderdeel zijn van een serie of op zichzelf staan. De aandacht gaat compleet naar de foto's en niks leidt af. Dit staat in scherp contrast met de tweede zaal. Deze bestaat uit twee verdiepingen en is een stuk donkerder. De foto's die hier hangen komen er bekaaid vanaf en dat is jammer, want ze zijn minstens zo indrukwekkend.

World Press BLM

Twee werelden, een foto
Wie de eerste zaal binnenloopt wordt gelijk geconfronteerd met een levensgrote foto van Ieisha Evans, gemaakt door Jonathan Bach tijdens een protest tegen politiegeweld in Baton Rouge. Wat de foto zo confronterend maakt, is het contrast in de compositie. Links lijkt het alsof de politie een terreurverdachte gaat oppakken, terwijl we rechts een vredig picknickveldje ontwaren met Iesha Evans op de voorgrond. Zij staat daar zo kalm en zo krachtig. Haar houding vergeleken met die van de agenten die haar arresteren is wat deze foto zo iconisch maakt. Zij strijdt voor de identiteit van de zwarte gemeenschap in de Verenigde Staten. Waarom is de kans dat een zwarte man vermoord wordt door politie negen keer zo groot als de kans dat een blanke man hetzelfde lot ondergaat? Zij en de Black Lives Matter-beweging staan op tegen dit onrecht en komen op voor de identiteit van een minderheid. Het menselijk leed dat hier zo expliciet wordt tentoongesteld lijkt onlosmakelijk verbonden met een thema: identiteit. Waar sommige fotoseries vooral het strijden voor een eigen identiteit vastleggen, tonen andere series juist de strijd voor het behoud van een identiteit.

Aanval is de beste verdedigingWorld Press rugby 2
Identiteit is een rode draad in de tentoonstelling.  In een andere serie neemt fotograaf Giovanni Capriotti ons mee naar Toronto, waar het eerste homovriendelijke rugbyteam van Canada zijn wedstrijden speelt. Ze creëren een ruimte waar homoseksuele rugbyspelers zichzelf kunnen zijn, zonder bang te hoeven zijn daarvoor vervolgd te worden. Het zijn dit soort series die het belang van embedded journalism benadrukken. Door langere tijd met de groep door te brengen, weet de fotograaf hun vertrouwen te winnen. Dat resulteert in de intieme momenten die Capriotti ook wist vast te leggen. De spelers strijden niet alleen op het rugbyveld, maar ook tegen stereotypering. Rugby zou te ruig en te mannelijk zijn voor homo's, maar deze mannen bewijzen het tegendeel. Zij zijn het zat dat hun identiteit word opgehangen aan hun seksuele voorkeur. Hun missie om bewustzijn te creëren voor dit probleem wordt verder verspreid door deze prachtige serie.

World Press IranOnder druk
Dat identiteit niet altijd statisch is, bewijst ook de reportage van Hossein Fatemi over zijn geboorteland Iran. Iran is sinds de islamitische revolutie van 1979 een streng conservatief en religieus land. Toch verspreiden westerse ideeën zich onder de jonge bevolking. Zij ontvangen de gehate westerse cultuur dagelijks via internet en satelliettelevisie in hun huiskamer en daarop staan fikse gevangenisstraffen. De foto's laten zien dat deze westerse invloeden doorwerken in het dagelijkse leven. De fotograaf heeft niet alleen oog voor deze ogenschijnlijk moderne aspecten van de Iraanse cultuur, maar weet ook de conservatieve en repressieve elementen genadeloos bloot te leggen. Zo zien we het spanningsveld van identiteit terug in de foto's. De nationale identiteit van Iran staat onder druk, maar kunnen we überhaupt nog wel spreken van een nationale identiteit? Nu globalisering en multiculturalisme zulke wijdverbreide begrippen zijn, lijkt het achterhaald om identiteit in een nationale context te plaatsen. Zeker in Iran, waar zulke tegenstrijdige beelden naast elkaar kunnen bestaan.

Identiteit in isolatie
Toch was er één serie die liet zien dat een identiteit ook behouden kan blijven. De serie Out-of-the-Way van Elena Asova toont het simplistische leven in een dorpje in het hoge noorden van Rusland. Het dorp is extreem geïsoleerd: er gaan twee helikoptervluchten per maand en elektriciteit is er alleen 's ochtends en 's avonds. Er zijn geen wegen, er is geen mobiel bereik en het dichtstbijzijnde dorp ligt ruim driehonderd kilometer verderop. Buitenstaanders komen hier niet en aan technologische vernieuwingen hebben de honderd bewoners geen behoefte. De fotografe werd slechts toegelaten omdat ze familie in het dorp heeft wonen. Waar in het westen onze identiteit constant onder druk staat en verandert, is dat hier gewoon een vaststaand gegeven. Het is er en het verandert niet. Wat zouden zij denken van het eeuwigdurende conflict over identiteit dat hier plaatsvindt?

World Press Rusland

De tentoonstelling in het Afrika Museum schijnt haar licht op belangrijke vraagstukken in de wereld, die krachtig in beeld worden gebracht door de soms gruwelijke foto's. De bezoeker wordt zo geconfronteerd met deze problemen op een manier die soms ongemakkelijk is, maar zeker een hoger doel dient. Zo krijgt het menselijk leed de aandacht die ze verdient. Naast het leed in de wereld is er ook ruimte voor de schoonheid. Prachtige portretten schitteren naast sport en natuurfoto's. In een tijd waarin de journalistiek zijn betrouwbare objectieve reputatie heeft verloren, moeten we dankbaar zijn voor een organisatie als de World Press Photo. De vakkundige jury zorgt ervoor dat de foto's zo waarheidsgetrouw mogelijk zijn middels een grondig verificatieproces en dit lijken ook de bezoekers te waarderen. Het recordaantal bezoekers van 2016 is dit jaar overtroffen.

 

Redactie
Tentoonstelling SS Bevrijdingsmuseum

Uit de kunst: SS - Veelzijdig Extremisme

In het Nationaal Bevrijdingsmuseum 1944-1945 in Groesbeek is sinds 11 oktober de voorstelling 'SS - Veelzijdig Extremisme' te bezichtigen. Een voorstelling over een van de meest beruchte organisaties uit de geschiedenis, de Duitse Schutzstaffel: De paramilitaire beschermafdeling van de NSDAP van Adolf Hitler. Met de expositie wil het museum naar eigen zeggen zo inhoudelijk mogelijk de geschiedenis, structuur en ideologie van de SS belichten.

Tekst: Vince Decates en Steven Huls
Foto's: Steven Huls

OmstredenTentoonstelling SS uniform 3 groot
De tentoonstelling is echter niet onomstreden. Zo werd in onder andere de Gelderlander en de Volkskrant bericht over de kritiek van instanties als het Centrum Informatie en Documentatie Israël. De keuze van het museum om de Waffen-SS als 'een van de meest multiculturele organisaties ter wereld' te omschrijven, riep de nodige weerstand op. Alle publiciteit heeft het museum echter geen windeieren gelegd. In het gastenboek dat in de expositieruimte ligt hebben mensen uit het hele land een boodschap achter gelaten, al was misschien niet iedereen even enthousiast.

Want wie verwacht grote hakenkruisvlaggen of afbeeldingen van beruchte nazi’s te zien, komt op een afbeelding van SS-topman Heinrich Himmler na, bedrogen uit. Het overgrote deel van de tentoonstelling bestaat uit lappen tekst die uitleg verschaffen. In de ruimte staan slechts een paar attributen uitgestald, waar relatief weinig SS-logo’s of swastika’s op te herkennen zijn. De entree van het museum zelf maakt daarentegen meer indruk. Aan het begin van de vaste tentoonstelling over de Tweede Wereldoorlog komt de bezoeker direct een afbeelding van Adolf Hitler met daarboven een grote adelaar tegen. Onder de foto van Hitler ligt Mein Kampf tentoongesteld.

De geleverde kritiek lijkt dus deels voorbarig. De tentoonstelling is niet choquerend, laat staan dat de SS wordt genormaliseerd, maar geeft vooral een droge uitleg over hoe de SS als organisatie bestond. De beginperiode, de structuur, de connectie met het bedrijfsleven, de werkwijze en de na-oorlogse berechting: alle kanten worden belicht, precies zoals het museum beoogde te doen met de voorstelling. Maar ook de zwarte kant van de SS komt duidelijk aan bod. De concentratiekampen, de executies in onder andere Oekraïne en de onderzoeken van de Ahnenerbe, de cultureel-antropologische afdeling van de SS die onderzoek deed om de superioriteit van het Arische ras te bewijzen, zijn enkele voorbeelden daarvan.

SS is overal
Het is misschien niet direct duidelijk, maar de SS zit overal in de tentoonstelling verwerkt. Niet alleen in het onderwerp en de afbeeldingen, maar ook in de opzet. Dit is vooral in de opmaak van de tekst goed terug te zien. Mede doordat er relatief weinig te zien valt en veel gelezen moet worden, is de manier waarop de tekst is weergegeven bij deze expositie van belang. Net zoals de kamer zelf, zijn de grote borden met tekst aan de zijkanten en in het midden van de kamer van de ruimte namelijk zwart. Hierdoor voelt het geheel zelf ook vrij klein aan. Op de borden staan grote vlakken met tekst erop. Deze tekstvlakken zijn schuin afgesneden, in een uitvergroot sjabloon van een bliksemschicht. Hoewel het niet daadwerkelijk in het SS-logo geschreven staat, verwijst de opmaak er dus wel naar. Ook de kleurkeuze, rode vlakken met witte of zwarte tekst erop tegen een zwarte achtergrond, is een verwijzing naar Nazi-Duitsland. In de symboliek van die staat, werden die drie kleuren namelijk veelvoudig gebruik.

Tentoonstelling SS overzicht groot

De expositie is dus lang niet zo confronterend -het aantal hakenkruizen is op een hand te tellen- als alle ophef in de media doet verwachten en zelfs wat droog. Desondanks is het inhoudelijk een leerzame tentoonstelling, waar goed over na is gedacht. De compositie, tekst en inrichting dragen ook zeker bij aan het geheel. Voor de historicus valt er gezien alle tekst misschien weinig nieuws te ontdekken, maar voor de doorsnee bezoeker geeft de tentoonstelling een compleet beeld over de verschillende aspecten van de SS als organisatie. Precies zoals het museum voor ogen had.

 

Redactie
Tentoonstelling Ben Luderer in het Valkhof

Uit de kunst: Nijmegen in vogelvlucht

Sinds 23 september is in Museum het Valkhof in Nijmegen de tentoonstelling 'Nijmegen in vogelvlucht 1876 – 1910' te bezichtigen. De expositie draait om de enorm grote tekening van de Nijmeegse kunstenaar Ben Luderer, waarin het centrum Nijmegen zoals het er tot ongeveer een eeuw geleden uitzag vanuit helikopterperspectief is weergegeven. ANS bezocht het museum en nam een duik in de kartografische geschiedenis van Nijmegen.

Tekst: Vince Decates en Jean Querelle
Foto's: Kelley van Evert

Zaaltje achteraf
Om de werken van Luderer te bereiken moet de bezoeker zich eerst door kamers vol Romeinse gladiatoren en abstracte schilderijen van Robert Terwindt banen. De zaal waarin de tentoonstelling te vinden is, is namelijk in een hoekje van het museum gevestigd. In tegenstelling tot de zalen eromheen zijn de muren bij de expositie van Luderer wit. Dit geeft rust en komt de collectie schetsen die tentoon wordt gesteld ten goede, omdat die toch grotendeels in grijstinten zijn gemaakt.

Ben Luderer groot 3Bij binnenkomst vallen meteen drie stukken op. Allereerst hangen twee grote zwart-wit foto’s met daarvoor respectievelijk het beeld van een olifant en een eenhoorn aan weerszijden van de kamer. Een derde beeld van een gaper, dat tevens het enige echt kleurrijke object in de ruimte is, is een beetje de vreemde eend in de bijt gezien de sobere inrichting van de zaal. De drie beelden zijn kunstwerken die lange tijd in het straatbeeld van het centrum te zien waren. Inmiddels zijn de ze al jaren weg uit het hart van de Keizerstad. Slechts de levensgrote zwart-wit foto’s, herinneren nog aan de tijd van toen. Daar draait het tenslotte om bij de tentoonstelling: hoe Nijmegen er tussen de jaren 1876 en 1910 uitzag. Tot slot springt ook het ruim vier meter grote levenswerk van Ludererer (450 x 125 cm), waarop historisch Nijmegen is nagetekend, in het oog. Om de beelden heen zijn tal van kleinere schetsen, maquettes van Nijmeegse gebouwen en aquarellen te zien. Het gros daarvan zijn afbeeldingen van historische gebouwen in de Waalstad. Een Nijmegenaar zal gelijk de Stevenskerk, de Waagh of de Belvédère herkennen. In een documentaire, die in een zaaltje naast de expositie draait, legt Luderer uit dat hij vooral werkte vanuit de liefde voor zijn geboortestad.

Ben Luderer groot 1

Where is Waldo?
Het pronkstuk van de collectie is het magnum opus van de kunstenaar. Het werk, bestaande uit twee grote frames, lijkt het op eerste oog wat slordig en zelfs onnauwkeurig. Het is niet getekend op twee aparte vellen, maar op een mengelmoes van stukken papier. Deze stukjes zijn met verschillende diktes uitgewerkt en vervolgens als een soort puzzel in elkaar gelegd. Daarnaast zijn sommige vellen ook zeer gedetailleerd ingevuld, waar andere delen slechts een ruwe schets zijn of zelfs zo goed als leeg. Het werk is dan ook niet af, maar zal volgens de kunstenaar zelf ook nooit af komen.

Ben Luderer groot 2

Wanneer de bezoeker ervoor gaat staan om te kijken wat er allemaal precies te zien is op de tekening, dringt de precisie waarmee gewerkt is pas goed door. De gebouwen zijn allemaal goed in verhouding en soms uitgewerkt met prachtige details. Zo worden de versiering op de gevels van enkele panden, de franjes op de toren van de Stevenkerk en de oude poort van het gemeentehuis opeens zichtbaar. Voor de bezoeker die niet uit Nijmegen komt en zodoende onbekend is met de gebouwen liggen er handige kaarten naast waarop enkele belangrijke punten worden uitgelicht. Maar ook zonder deze kaarten is er genoeg te zien op de immense tekening. Hoe langer je kijkt, hoe meer nieuwe details je opvallen. Minuscule data op de daken van de huizen waarmee het sloopjaar is aangegeven, namen van oude bewoners en enkele personen die ronddwalen in de straten worden zichtbaar. Door dit soort kleine details komt het Nijmegen van Luderer haast tot leven.

Te indrukwekkend
De tekening is erg indrukwekkend, maar er kleeft één nadeel aan. Het werk is zo groot en gedetailleerd, dat de schetsen eromheen in het niet vallen. Wanneer je enkele minuten de tot in detail geschetste Stevenstoren hebt zitten te bestuderen, zijn de snelle schetsjes en aquarellen die ook in de zaal hangen helaas niet meer zo indrukwekkend. Ondanks dat het vooral om knappe technische getekende afbeeldingen gaat, kunnen ze bij lange na niet tippen aan het meesterwerk van de kunstenaar. Een tip voor de toekomstige bezoeker: baan je eerst een weg langs de kerken en andere historische gebouwen rondom het meesterwerk van Luderer.

Ben Luderer groot 4

 

Redactie