ANS leest: Tommy Wieringa, De heilige Rita (2017)

Redactie
Roman om bij weg te dromen

Tommy Wieringa is vooral bekend van Joe Speedboot (2005), die je op je lijst voor Nederlands kon zetten. Natuurlijk is dat niet Wieringa’s enige roman. Hij heeft daarna ook Caesarion (2009), Dit zijn de namen (2012), en De dood van Murat Idrissi (2017) geschreven. In zijn laatste boeken staat vooral het thema migratie centraal. In De heilige Rita is dit onderwerp vanuit een heel ander oogpunt bekeken, niet vanuit de vluchteling maar vanuit de bewoner van een klein dorpje dat 'bestormd' wordt door migranten. Het speelt zich af in een recent verleden, waardoor het goed opvalt hoe snel de wereld de afgelopen vijftig jaar is veranderd. Het dorp krijgt met de tijd zijn eerste supermarkt, de jongens en meisjes komen bij elkaar te zitten in de klaslokalen en er wordt een Chinees restaurant geopend.

Tekst: Elisa Ros Villarte

In Mariënveen komt de eerste Rus uit de lucht vallen
De heilige Rita gaat over Paul Krüzen, een man die niet volwassen wil worden. Hij woont al zijn leven lang in zijn ouderlijk huis in een dorpje aan de Duitse grens. Het boek vertelt het levensverhaal van Paul: van zijn jeugd waarin de Rus Anton Rubin Pauls rustige leven verstoort, wanneer diens sproeivliegtuigje in een maïsveld bij het dorp neerstort, tot aan zijn werk als mantelzorger voor zijn vader. Het dorp Mariënveen is in de tussentijd erg veranderd: de eerste Chinezen arriveren in Mariënveen en beginnen een restaurant, daarna volgen Russen, Roemenen en Polen. Actuele thema’s als immigratie, mantelzorg en de modernisering van de wereld staan centraal. Daarnaast komen universele onderwerpen aan bod, zoals de complexiteit van het huwelijk, heimwee en wraak. Op de achtergrond speelt de Tweede Wereldoorlog een rol, want Paul handelt in oorlogsrestanten. Stilistisch zit de roman uitstekend in elkaar, qua spanningsboog kan het soms wat beter. Na het verhaal over Pauls jeugd weet je namelijk niet precies welke richting het verhaal opgaat, maar als je het halverwege van het boek snapt en aan ziet komen, is het weer spannend.

Beeldende personages en zinnen
De personages worden beeldend omschreven, daarnaast is bijna elke zin het waard om twee keer te lezen door de mooie metaforen die zijn gebruikt. Een goed voorbeeld hiervan is de manier waarop Pauls beste vriend Hedwiges wordt gepresenteerd:

'Twee stemmen had Hedwiges in zich, je wist nooit welke er kwam: zijn hoge piepstem of zijn lage, hese borststem. Wie dat voor het eerst hoorde, zag hem op slag in twee mensen uiteenvallen: hoge Hedwiges en lage Hedwiges.'

De heilige Rita is daarnaast een prachtig verhaal waar zinnen die je wilt onthouden geen uitzondering zijn. Er worden verbanden gelegd waar je niet meteen aan zou denken, zoals een kraai die met een haas in zijn bek wegvliegt: 'Hij vloog laag over de pas gemaaide akker, die bleek was als de geschoren neonazi's die Paul soms zag op wapenbeurzen.' Soms is de humor vrij hard en donker, maar wel zeer gevat, bijvoorbeeld wanneer het over Pauls vader gaat: 'Zijn vader had meer kinderen gewild, zij het meer als voorzorgsmaatregel dan uit vaderliefde, 'want we wonen aan een drukke weg'.'

(Heilige) Rita
De titel van de roman verwijst naar de 'Heilige Rita' en er komt inderdaad een personage in de roman voor dat Rita uit Quezon heet. Ze speelt eigenlijk alleen maar een bijrol en komt nooit aan het woord. Haar bestaan wordt alleen benoemd door Paul. Zij is een prostituee, dus moeilijk heilig te noemen. Het wordt daarom al snel duidelijk dat de titel niet zozeer verwijst naar die Rita, maar naar Rita als 'patrones van hopeloze gevallen, maar ook van onvruchtbare vrouwen en vrouwen met een slecht huwelijk, slagers en vleeshandelaren.' Dit citaat vat eigenlijk alle personages en de rode draad in het boek goed samen. Paul zelf en Hedwiges zijn zeker hopeloze gevallen te noemen, net zoals bijna elke andere dorpsbewoner die vast lijkt te zitten in Mariënveen. Het verhaal begint met het niet zo vlekkeloos lopende huwelijk van de ouders van Paul. Slagers en vleeshandelaren verwijzen naar klassieke beroepen, zoals Hedwiges met zijn kruidenierswinkel waar alles over datum is. Paul zegt ook in het boek dat als Rita je heilige is, je beter je gemak kunt houden. Hedwiges houdt zich hier niet aan wanneer hij opschept over zijn rijkdom, wat grote consequenties heeft.

Als je begint met lezen, dan vallen de mooie metaforische en poëtische zinnen meteen op. Het duurt even voordat je weet waar het precies naartoe gaat, maar halverwege gaat het in een stroomversnelling, want zoals in het boek ergens genoemd wordt: 'In zeker opzicht was er niks veranderd, (…) maar bij een andere lichtinval was er niets hetzelfde.' Dus als je nog een boek wil lezen voordat je het nieuwe jaar in gaat, is De heilige Rita een echte aanrader. Nog een laatste wijze les voor 2018: 'Je moet je plaats in de voedselketen kennen. Je plaats in de voedselketen, en jezelf wapenen.'