Mr. Tourette en ik - Pelle Sandstrak

pieter.hengst

Vispuddingreet, bilspleeteikel. Wanneer je Gilles de la Tourette zegt, moet de jongere helft van Nederland acuut denken aan de komische maar vrij inaccurate impressie van wijlen Bart de Graaff. Dit autobiografische boek vertelt het verhaal van Pelle Sandstrak, die al op jonge leeftijd met de gevolgen van het syndroom te maken krijgt. Je hebt vanwege het autobiografische karakter van het boek al enige voorsprong op de hoofdpersoon dat je weet dat hij aan Tourette lijdt. Als je, net zoals ik, niet precies weet wat dit inhoudt, loop je net zoveel achter de feiten aan als de hoofdpersoon. Dat is ook een van de krachten van het boek; het laat je geleidelijk kennis maken met de ongemakken van de ziekte en de gevolgen die dit heeft voor het leven van Pelle.

Dwangmatig ontwapenend De cover claimt dat het een ‘ontroerend en komisch relaas’ is. De volgorde is wellicht wat ongelukkig gesteld. Het eerste deel, dat zich voornamelijk op de jeugd van Sandstrak focust, is bij vlagen bijzonder geestig en niet zozeer ontroerend. Zijn objectieve manier van observeren werkt heel ontwapenend. Tegelijkertijd voel je als lezer dat er iets niet helemaal klopt. De jonge Pelle is dwangmatig en leeft in een geheel eigen wereld. Elke keer dat er een vliegtuig over zijn dorp vliegt, moet hij zijn schoenen uitdoen en op een been staan om ervoor te zorgen dat het niet neerstort.

Neutrale dramatiek Het tweede deel, dat grofweg ergens halverwege begint, brengt meer de dramatiek van het bestaan als Tourette-patiënt aan het licht, en bevat veel minder humor. Pelle is inmiddels twintig jaar oud. Het compulsieve gedrag wordt intensiever en daardoor soms moeilijk te volgen. Wat opvalt is de neutrale toon die hij door het gehele boek aanhoudt. Uit niets blijkt een grote depressie danwel groot geluk. Dat is vooral knap wanneer Sandstrak echt aan de grond zit, al ziet hij het zelf niet zo. Zo krijg je toch het idee geen geïdealiseerde variant op een levensverhaal voorgeschoteld te krijgen, een gevaar dat bij autobiografieën vaak op de loer ligt.

Voorspelbaar, doch aanrader Wanneer het einde van het boek in zicht komt, heb je zelf ook het idee dat je een reis hebt afgelegd. De herhalingsoefeningen die de hoofdpersoon continu bezigt zijn ongetwijfeld vermoeiend om te doen, maar ze lezen ook. Nodeloos te zeggen dat het boek soms in herhaling valt en daardoor bij vlagen wat voorspelbaar wordt. Toch deert dat niet omdat het een belangrijke sfeerbepaler is. Het boek deed me erg denken aan Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht van Mark Haddon, ware het niet dat Sandstraks boek eerder een volwassenenversie is van het boek van Haddon. Mr. Tourette en ik was zonder meer een mooi boek, dat ik iedereen die Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht met plezier heeft gelezen, kan aanraden. En de mensen die dat niet hebben gelezen ook.