Ramsjrecensent: Ben je ervaren?

Jozien
Voor het vinden van nieuw leesvoer kun je natuurlijk blind afgaan op de keuze van een Selexyzmedewerker. Tussen de boeken die in winkels als De Slegte worden ‘gedumpt’ zit echter ook veel moois. Ramsjrecensent en literatuurwetenschapper Jozien Wijkhuijs kiest willekeurig een betaalbaar boek en recenseert het. Deze maand: Are you experienced? van William Sutcliffe, vertaald als Ben je ervaren? door Peter Abelsen

Ben je ervaren? van William Sutcliffe Uitgeverij Ooievaar, Amsterdam, 1999 1 euro

Het is geen onbekend verschijnsel dat thuisblijvers met enige minachting spreken over de rondreizende medemens. De zoektocht naar de ware ‘ik’ en het feit dat men veilig in hostels allemaal dezelfde plannen lijkt te maken is dan ook een dankbaar onderwerp voor enige zelfverheffende laatdunkendheid. Ware hilariteit ontstaat als de volledig verlichte thuiskomer beweert dat je slechts een pagina van het boek des levens hebt gelezen als je niet reist. Nee, geef de thuisblijvers maar zoete ironie en een bittere herfstbok.

Dave, de hoofdpersoon uit William Sutcliffes roman Ben je ervaren? is zo’n thuisblijver. Hij is een negentienjarige, enigszins zure Brit. Zijn beste vriend James gaat, net als bijna alle anderen uit zijn omgeving, een reis maken tijdens zijn tussenjaar. James laat hierbij zijn vriendin Liz bij Dave achter. Die is jong, geil en wordt niet gehinderd door enige gewetenswroeging als hij achter Liz aangaat. Zij wil graag met hem naar India, om een spirituele zoektocht naar zichzelf te ondernemen. Dave wil met haar naar bed, dus hij gaat mee. Direct gaat het mis. Liz laaft zich aan het spirituele, hoogdravende gezwets van de mensen die ze op reis tegenkomen en Dave ziet alleen maar hun tegenstrijdigheid. De rugzakkers omringen zich slechts met andere westerlingen, bezoeken dezelfde toeristische attracties en houden semi-filosofische gesprekken over het ‘verrotte, maar zo mooie India’.

Keep your enemies closer Bijzonder aan Ben je ervaren? is het feit dat het boek na het uitkomen in 1999 door backpackers overal ter wereld werd gelezen en gewaardeerd. In een interview met Trouw uit die tijd zegt de auteur: ‘Het is vreemd te worden omarmd door de mensen die je afkraakt.' Het cynische karakter van het boek is, hoewel het door de rugzaktoeristen blijkbaar niet als storend wordt ervaren, overduidelijk en om van te smullen. Het meest treffende voorbeeld is van Fiona en Car, die drie maanden in het Udaipur Lepra Herstellingsoord hebben gewerkt:

‘De leiding hanteert [voor de leprozen] een opnameselectie. Er zijn veel meer aanvragen dan bedden - en als je opgenomen wil worden, moet je voor een intakegesprek komen waarbij ze beoordelen of je wel de juiste houding hebt.’ ‘En die houding is?’ ‘Een positieve houding. Je moet positief ingesteld zijn. Want kijk, als ze de hele tijd huilden en jammerden, dan zou dat overslaan op de meisjes die er komen werken.’

Naast het verheven gniffelen dat dit soort zinnen bij de lezer veroorzaakt leest de roman als een trein, een korte citytrip is al genoeg om er doorheen te komen.

Goedkope doe-vakantie Ondanks dit alles is Ben je ervaren? geen geweldig boek, maar slechts een vermakelijke roman die goed in de tas past en weinig weegt. Sutcliffe slaat door in het laten zien van Daves onwetendheid en gebruikt daarvoor hoofdstukken die niet veel toevoegen aan het verhaal. Zo is er de doorzichtige dialoog met een Engelse journalist die Dave op zijn nummer zet voor het niet kennen van de Indiase politiek. Hij laat een stukje van Sutcliffe zelf zien als hij zegt: ‘Misschien moet ik eens een artikel aan jou wijden. [...] Iets in de geest van... dat hier allang geen hippies meer komen voor een spirituele zoektocht. Alleen nog imbecielen voor een goedkope doe-vakantie.’ Ook simpele, bouquet-reekszinnen als: ‘Hij ging overeind zitten en kleedde haar met zijn ogen uit’ dragen niet bij aan de prettige leeservaring. Dat de vertaler dan nog een keer geheel onnodig het woord ‘verkankerd’ gebruikt, maakt de conclusie onverbiddelijk. Ben je ervaren? is leuk voor op reis. Daar houdt het op.