ANS-Online

Welke literatuur verteren medewerkers en studenten aan de RU ter ontspanning? Hebben boeken hun leven en werk beïnvloed? Elke week vertelt iemand over zijn passie voor een meesterwerk of een onbekend pareltje.
Deze week: Prof. Paula Fikkert (Nederlandse taalkunde)

Paula Fikkert begon haar academische loopbaan aanvankelijk als studente Geneeskunde. Ze merkte echter al snel dat deze studie haar te saai was en besloot het roer radicaal om te gooien: ze ging Nederlandse Taal- en Letterkunde studeren. Deze beslissing werd niet enkel ingegeven door haar liefde voor lezen, maar ook vanuit het ideaal om kennis over de vaderlandse taal en cultuur over te brengen. ‘In die tijd bestond nog heel sterk het idee dat als je Nederlands studeerde, je werd opgeleid tot docent.’ Voor de klas is Fikkert niet komen te staan, maar het overbrengen van kennis op jongere generaties is iets wat ook in haar functie als hoogleraar Eerste taalverwerving en fonologie centraal staat. Op de universiteit, maar bijvoorbeeld ook op de Klokhuisdag in november jongstleden, waar ze vragen van kinderen beantwoordde.

Een plotseling inzicht
Fikkert verklaart van jongs af aan al een veellezer te zijn. ‘Ik lees boeken uit allerlei genres en in meerdere talen, maar reisverhalen genieten mijn voorkeur.’ Een voorbeeld hiervan is Nachttrein naar Lissabon van Pascal Mercier. In deze roman wordt een Zwitserse leraar gegrepen door een bundel filosofische essays van een Portugese dichter en arts die hij bij toeval vindt. Hij besluit per trein af te reizen naar Lissabon om het leven en lot van de intrigerende Portugees te ontrafelen. ‘Een prachtig verhaal beschreven in mooie, literaire volzinnen’, aldus Fikkert. Het boek dat Fikkert als haar favoriet van het moment aanwijst ontbeert echter een dergelijke literaire stijl en valt ook niet in de categorie reisverhalen. ‘My stroke of insight van Jill Bolte Taylor is een boek dat onlangs diepe indruk op me heeft gemaakt. Taylor, een hersenonderzoeker aan Harvard, beschrijft hierin de hersenbloeding die zij op 36-jarige leeftijd kreeg en hoe dit haar leven heeft veranderd. Wat ik het meest fascinerende vind aan dit verhaal, is hoe Taylor wordt gedwongen van rol te wisselen. Na haar hersenbloeding wordt zij, een vooraanstaand hersenonderzoeker, zelf het onderzoekssubject.
‘Het plotselinge inzicht uit de titel verwijst naar een verandering die Taylor in haar herstelperiode doormaakt. Tijdens het herstelproces merkt ze dat ze steeds meer haar rechterhersenhelft gebruikt: ze krijgt meer aandacht voor de gevoelskant van het leven. Als onderzoeker ben je natuurlijk vooral bezig met je linkerhelft, met rationeel nadenken in plaats van emoties, creatieve expressie etc. De hersenbloeding heeft haar leven in dat opzicht verrijkt en ze zegt daarom ook niet meer terug te willen naar de situatie ervoor. Ik zie het boek in die zin ook wel als een les. Er zijn meer mooie dingen in het leven dan onderzoek alleen. Desalniettemin spreekt de liefde voor wetenschap duidelijk uit dit boek, dat is iets wat mij als hoogleraar natuurlijk erg aanspreekt. My stroke of insight is niet zo goed geschreven als bijvoorbeeld Nachttrein naar Lissabon, maar het verhaal is zo aangrijpend dat ik me daar niet zo aan stoor. Je merkt als lezer dat Taylor het echt vanuit haar hart heeft geschreven.’

Onbevangenheid
Terwijl Fikkert nog een reeks graag gelezen auteurs noemt – van Arthur Japin tot Haruki Murakami – doemt de vraag zich op waarom de literatuurliefhebster voor de taal- in plaats van de letterkunde heeft gekozen. ‘Toen ik aan mijn studie Nederlands begon wist ik nog niet welke richting ik op wilde. Gedurende de studie merkte ik dat de taalkunde me steeds meer begon te boeien. Ik vond literatuur nog steeds erg interessant en leuk, maar het eindeloze geneuzel erover niet. Toen wist ik dat ik er niet mijn beroep van wilde maken. De onbevangenheid waarmee ik nu kan lezen zou ik dan hebben verloren.’

Tekst: Anne Elshof en Sandro van der Leeuw