ANS-Online

Hij studeerde Rechten, Culturele Antropologie en Filosofie aan de Katholieke Universiteit Leuven, volgde in deeltijd de Toneelacademie, en hielp tegelijkertijd asielzoekers in Brussel bij het aanvragen van een verblijfsvergunning. Vervolgens trok hij als onderdeel van een toneelgezelschap door Nederland, deed standup-comedy en maakte inmiddels al twee seizoenen van het tv-programma Zonde van de Zendtijd, een programma dat in België record na record brak. Bert Gabriëls kent veel verschillende kanten: ‘In het normale leven ben ik helemaal niet grappig. Heel serieus zelfs en soms depressief.’

Hoe was je studententijd in Leuven?
‘Ik was een onregelmatige student en bijna nooit aanwezig bij colleges, waardoor ik twee jaar opnieuw heb moeten doen. Ik deed alles waarvan ik dacht dat het belangrijk was: ik werkte bij de Wereldwinkel, zat bij een studententheatergezelschap en dronk veel. Erg veel. Ik was vanwege mijn voorliefde voor theater ook direct cultuurpreses van mijn vereniging. Uit dien hoofde organiseerde ik bijvoorbeeld bierproefavonden en poëzie met wijn. Veel verder gaat cultuur onder studenten over het algemeen niet.’

Hoe wordt een rechtenstudent een comedian?
‘Ik heb altijd al een liefde gehad voor het toneel en dan met name voor wat zwaardere stukken. Na mijn Rechtenstudie ben ik in deeltijd gaan werken en de rest van mijn week sleet ik aan de Toneelacademie in Maastricht. Daar richtte ik samen met medestudenten het gezelschap 101Punt, waarvan niemand ooit heeft gehoord, op. We hebben vier jaar door Nederland en België getoerd, maar dankzij problemen met een subsidieaanvraag zijn wij failliet gegaan. Ik zat met mijn handen in het haar, vier jaar werk was plotsklaps verdwenen. Gelukkig bezat ik de teksten van de laatste show nog en die heb ik dusdanig bewerkt dat zij de basis konden vormen voor een cabaretesk optreden. Diep van binnen wilde ik altijd al het liefst alleen op het podium staan, maar ik durfde dat nooit. Op dat moment werd ik gedwongen en dat voelde als een enorme opluchting. Ik trok als gelukszoeker naar Amsterdam en speelde op Open Podium-avonden. Ik behaalde zo zelfs de finale van de Culture Comedy Club en toen is het balletje gaan rollen.
‘Ik heb wel eens spijt gehad dat ik eerst in Leuven heb gestudeerd, maar als cabaretier is het wellicht een slimme zet geweest. De algemene kennis die ik daar heb opgedaan komt goed van pas bij het schrijven van shows. Dan kun je tenminste pretenderen dat ze ergens over gaan.’

Vorig jaar heb je een juridisch boek uitgebracht. Waarom blijf je in die hoek hangen?
‘Het recht is zo mooi, omdat je mensen in een concreet geval kunt helpen. Na mijn studie ben ik uit pure besluiteloosheid vrijwilligerswerk gaan doen bij asielzoekers in Brussel. Daarnaast verzamel ik graag. De uitgever van een reeks juridische werken wist dat ik een collectie van uitspraken had en contacteerde mij. Ik vond het een mooi werk om voorlopig afscheid mee te nemen van het recht.‘

Terwijl Gabriëls zijn boek schreef, bleef hij actief als standup-comedian. Totdat de Vlaamse Radio- en Televisieomroep (VRT) aanklopte bij hem en co-presentator Henk Rijckaert. De zender had het tweetal gezien in het programma Comedy Casino en zocht twee cabaretiers voor een nieuw format. Een format, dat zou uitgroeien tot de grootste hit van het decennium tv-zender Canvas.

Het programma Zonde van de Zendtijd brak alle kijkcijferrecords, desondanks waren de kritieken in het eerste seizoen niet mals. Wat is er veranderd aan de show?
‘De eerste reeks vond ik zeker niet slecht, maar het niveau was niet altijd even stabiel. Er zaten erg goede sketches in, maar ook zwakke. We waren al gewaarschuwd door een gerenommeerd tv-maker dat we ons niet moesten laten afschrikken door de critici. Als nieuw gezicht is immers alles wat je doet raar. Het publiek moet aan je wennen, je moet street credibility verwerven. Daarnaast heeft een groot deel van ons publiek het programma leren kennen via YouTube, zij zijn pas bij het tweede seizoen op Canvas aangehaakt.’

Canvas is een zender die veel diepgang biedt met vooral documentaires. Is het geen nadeel dat de show daar is geprogrammeerd?
‘Integendeel zelfs. Het is een plaats om rustig te groeien, als het programma wekenlang 300 duizend kijkers trekt, is dat geen probleem. Bovendien zijn we als programmamakers daardoor veel vrijer om vergaande grappen te maken. Een sketch als Kidicoke had niet gekund op de grote zender één.’

Voel je toch nog bepaalde remmingen op Canvas?
‘Ja, want het blijft televisie. Ik vind wel dat alles moet kunnen worden gezegd, maar het nadeel van tv-programma’s is dat wanneer je iets uitzendt, het verloren is. Je kunt niet reageren op het publiek zoals dat op het podium mogelijk is. Wanneer iemand is gechoqueerd, kun je niet direct je excuses aanbieden. Mensen zijn trouwens veel te vaak onterecht gechoqueerd. Ik vind dat mensen meer moeten worden opgevoed met het idee dat zo’n 90 procent van de televisieprogramma’s fictie is. Als een comedian op televisie “Fuck de joden” zegt, dan meent hij dat niet. Indien een personage in een toneelstuk grove taal uitslaat weet eenieder dat dit niet zijn eigen bedoeling is, maar op televisie vinden mensen dat moeilijk.’

Zijn televisiekijkers dan dommer geworden?
‘Het verschil tussen realiteit en fictie behoort niet meer tot de gemeenschappelijke cultuur. Televisie brengt in hetzelfde jasje nieuws, realityshows, fictie et cetera. Het is niet langer duidelijk wat in welke categorie thuishoort. Een politicus die iets zegt is bijvoorbeeld ook bijna nooit helemaal oprecht, er zit altijd een vleugje theater aan.’

Met Zonde van de Zendtijd maak je het de kijkers ook niet gemakkelijker.
‘Bij ons is inderdaad nooit duidelijk wat een sketch is, of de camera verborgen of zichtbaar is en of de reacties van mensen waarheidsgetrouw zijn of gespeeld. We proberen mensen aan te zetten om zelfstandig over zaken na te denken, maar het is nooit een bekommernis bij het schrijven van het materiaal. De lach is immer prioritair. De redactie heeft vaak heel veel goede ideeën, maar als ze geen punchline krijgen, verdwijnen ze in de prullenbak.’

Zijn er plannen om Zonde van de Zendtijd naar te exporteren?
‘Ik heb gehoord dat er interesse bestaat vanuit Nederland, maar ik weet daarover niets concreets. De VRT bezit de rechten en daarom zullen zij ook gaan onderhandelen met de Nederlandse omroep.
‘Ik zou het leuk vinden om het daar ook te presenteren, maar weet niet of dat een goed idee is. Ten eerste moeten ik en Henk ons dan serieus inlezen in de Nederlandse mediawereld en ten tweede moeten we waken voor het feit dat we niet gaan overkomen als de twee belerende Belgen die jullie Hollanders eens zullen vertellen hoe het moet.’

Het gevaar om belerend over te komen bestaat natuurlijk ook bij een nieuw seizoen in België. Zijn jullie daar niet bang voor?
‘We zijn nu met de VRT aan het overleggen of het inderdaad wel slim is om er nog een seizoen aan vast te plakken. We kunnen bijvoorbeeld niet meer als nitwits naar een feestje voor Bekende Vlamingen, want we zijn zelf Bekende Vlamingen. Uiteindelijk is het echter aan de zender om te beslissen of we blijven of niet. Het wordt moeilijk om nieuwe gezichten in hetzelfde format te plaatsen, omdat onze schaduw eroverheen blijft hangen. Het slimste zou zijn om het programma te stoppen en dan over twee jaar met hetzelfde idee, maar met een ander format en andere presentatoren terug te komen.’

Heb je ondertussen nog een andere agenda om Nederland te veroveren?
‘Ik zou heel graag mijn avondvullende show in Nederland spelen. Om dat te kunnen moet ik waarschijnlijk eerst een prijs winnen, anders is zoiets niet rendabel.
‘Graag zou ik ook vaker aanschuiven in panelprogramma’s. Dit was het nieuws had ik graag willen doen, maar dat is helaas verdwenen. Het is jammer dat wij Vlamingen en Nederlanders in zulke gescheiden werelden leven. De programma’s die wij op de Nederlandse televisie bekijken zijn vaak slechts de kijkcijferkanonnen, zoals De Wereld Draait Door. Ik kijk sinds kort VOC, van BNN, dat vind ik erg sterk. Daar zou ik nog eens graag in meedraaien.’

Tekst: Henk Strikkers
Foto’s: Timo Pisart