ANS-Online

Hij vindt het onderwijs erbarmelijk slecht en verklaart het Nederlandse kiesstelsel dood. Maurice de Hond neemt geen blad voor de mond. ‘In feite is het politieke systeem al overleden, alleen in Den Haag weten ze het nog niet.’

Naast zijn werk als opiniepeiler is Maurice de Hond (62) actief als luis in de pels van het huidige politieke systeem. Het hele kiesstelsel moet volgens hem op de schop en hij predikt revolutie in het Binnenhof. De democratie, die sinds Thorbecke bestaat, zou niet meer werken in de huidige samenleving. De burger is volgens De Hond mondig genoeg om deel te nemen aan het politieke proces, maar heeft daartoe de mogelijk
heden niet. Daarom richtte hij onlangs de Schaduwkamer op, een online platform waar burgers hun mening kunnen geven over politieke beslissingen. Hij verdedigt deze beslissing zoals gewoonlijk met cijfers.
In een opiniestuk in de Volkskrant van 26 juni jongstleden stelt hij dat het weliswaar mogelijk is een meerderheid te vinden in de Tweede Kamer, maar dat het draagvlak onder de bevolking vaak te klein is. ‘Zowel in 2003 als in 2006 kwam er een regering die voorafgaande aan de verkiezingen door minder dan 10 procent van de kiezers werd gewenst.’
Naast zijn strijd voor politieke veranderingen is het leven van De Hond niet zonder controverse. Hij heeft een spreekverbod met betrekking tot de Deventer Moordzaak, omdat hij openlijk de uitspraak van de rechter in twijfel trok. Ook wilde de Reclame Code Commissie hem onlangs tevergeefs weerhouden van zijn optreden in een tv-spot voor de Nederlandse Energie Maatschappij. Zelf zegt hij dat deze reclame een manier is om de burger wakker te schudden door te laten zien dat er goedkopere alternatieven zijn voor dure energieaanbieders. ‘Ik vind pampers ook geweldige producten, maar daar ga ik geen reclame voor maken.’
In zijn lichte huis in Amsterdam-Zuid hangen babyjasjes aan de kapstok en staat er een box in de woonkamer voor zijn jongste spruit. In een bescheiden boekenkast staan boeken over voetbal en politiek. De
deuren naar de kleine tuin, waar de vogels flierefluiten, staan open. Ontspannen achteroverleunend in zijn luie stoel vertelt De Hond hoe het land er volgens hem uit zou moeten zien. ‘Het politieke systeem is volledig uit het lood geslagen. Ons democratisch stelsel moet totaal worden omgegooid.’

Waarom functioneert ons huidige politieke systeem niet meer?
‘Ons democratisch stelsel is er één waarin de burger op grote afstand staat van de overheid. Ik ben getrouwd met een Cubaanse. Toen mijn schoonouders hier op bezoek waren zagen ze Balkenende op televisie. Ze vroegen: “Hebben jullie hem gekozen?” Ik vertelde hen dat die verkiezing via de regering gaat. Er moet eerst een meerderheid van 76 zetels zijn. Toen ze me vroegen of we referenda hebben, was mijn reactie: “Ja, die hebben we een keer gehad, toen stemden we “nee”, dus die zullen we waarschijnlijk niet meer krijgen.” Zelfs de burgemeester mogen we niet zelf kiezen. Ze verbaasden zich erover dat de Nederlandse democratie op deze manier werkt.’

Wat zijn de consequenties van de grote afstand tussen de Nederlandse burger en de overheid?
‘Ons systeem sluit niet meer aan op de samenleving. De politiek gedraagt zich alsof het eens in de vier jaar een mandaat krijgt en zich verder niks meer hoeft aan te trekken van wat de kiezer vindt. Het gevolg is dat er grote onvrede bij de kiezers ontstaat en dat er een volgende verkiezingsuitslag komt die het nog moeilijker maakt een slagvaardige regering te vormen.’

Welke gevolgen heeft dit voor de toekomst?
‘Dit is het einde van het systeem. Het is al overleden, maar in Den Haag weet men het nog niet. Ik vergelijk het weleens met tekenfilms, zoals Popeye of Mickey Mouse. Als die worden achtervolgd rennen ze een ravijn in en lopen eerst nog een stuk door de lucht. Dan kijken ze pas naar beneden en storten ze neer. Dat is wat er in Den Haag gebeurt. Het systeem hangt al boven het ravijn, alleen heeft het niet naar beneden gekeken.’

Wat zou er moeten veranderen?
‘Je zou een systeem moeten hebben dat slagvaardig is en waarbij de kiezer nog invloed heeft. De premier en de Kamer moet je los van elkaar kiezen. De premier vormt zijn eigen regering en probeert voorstellen door
de Kamer te krijgen. Als er geen overeenstemming wordt bereikt moet er via een referendum aan de kiezers worden gevraagd wie hun keuze goed interpreteert.’

Heeft u daarom ook de Schaduwkamer opgericht?
‘Ja, via dat platform kunnen burgers hun mening geven over politieke beslissingen. Als kiezer en partij het niet met elkaar eens zijn, is het aan de politici om hun achterban te overtuigen. Als het een politicus niet lukt draagvlak te vinden voor een beslissing zijn er twee mogelijkheden: de politicus heeft ongelijk en de achterban gelijk, of het is geen goede politicus, omdat hij zijn achterban niet kan overtuigen.’

Dus u vindt dat iedere burger in staat is om moeilijke politieke beslissingen te nemen?
‘Dat is kort door de bocht, maar ik denk dat iedere burger over de capaciteiten beschikt om voor of tegen een voorstel te stemmen. Zelfs impopulaire maatregelen als bezuinigingen vallen door politici te verantwoor
den. Die beslissingen neemt men niet om de burger te pesten, maar bijvoorbeeld om de economie op lange termijn te redden. Mensen zijn best bereid om een offer te brengen als dat nodig is.’
Emancipatie van de burger is een van de stokpaardjes van De Hond. De kiezer is volgens hem mondig genoeg om voor zichzelf op te komen. ‘Als je op een verjaardag zit, kun je urenlang praten over hoe slecht de overheid zijn klaagzang op de overheid, waarin het onderwijs het nog meer moet ontgelden. ‘Als jullie het niet erg vinden, ga ik het even over het onderwijs hebben.’

Wat is daar dan mis mee?
‘Wat veel studenten kunnen, hebben ze geleerd ondanks het onderwijs. Je bewijst met een opleiding wel dat je een hoog IQ hebt en gedisciplineerd kunt werken, maar wat je aan kennis en vaardigheid opdoet, ga je na je studie nauwelijks gebruiken. Veel studenten zijn de stof al kwijt als ze het tentamen hebben gemaakt. Wanneer je informatie nodig hebt, vind je die wel op internet. Informatieoverdracht kan sneller via nieuwe technologieën. In het onderwijs moet je juist gebruik maken van interactie tussen mensen en van de nieuwsgierigheid van de student.
‘Ik krijg op dit punt vaak kritiek als ik lezingen geef op universiteiten, want ik vertel mijn toehoorders doodleuk dat waar zij hun best voor doen, niets voorstelt. Het onderwijs hobbelt met een gat van vijftien jaar achter de technologische ontwikkelingen aan. Je krijgt nu informaticacursussen die je in 1995 had moeten hebben. ‘Het probleem is dat studenten te weinig over het onderwijssysteem nadenken. Zij redeneren: “Ik studeer nu af en dan begint het echte leven.”’
De Hond heeft het fenomeen opiniepeilen in Nederland groot gemaakt. In 1975 startte hij een onderzoeksbureau in samenwerking met Hedy d’Ancona. Hij ging zich bezighouden met een eigen kiezersonderzoek toen hij onnauwkeurigheden constateerde in het bestaande onderzoek. Bij het ontwikkelen van zijn eigen methode heeft hij veel voordeel gehad van de opkomst van het internet, omdat op deze manier sneller informatie kan worden verkregen. ‘Ik kan nu een onderzoek starten en vanavond resultaten op tafel hebben.’

Was het toenmalige systeem zo beroerd?
‘Ik was marktonderzoeker, dus ik kende het klappen van de zweep, maar ik merkte dat de manier van onderzoeken destijds niet nauwkeurig genoeg was. Het aantal zetels van de SGP veranderde bijvoorbeeld van maand tot maand en als er één ding is in Nederland dat niet schommelt, is het de zetelaantal van de SGP. Ik had het gevoel dat het niet aan de wispelturigheid van de kiezer lag, maar aan het onderzoek.’

Denkt u dat u het stemgedrag door peilingen kan beïnvloeden?
‘Dat is moeilijk te zeggen. Ik geef weer wat mensen vinden, dat leeft al bij kiezers en in de media. Politiek, media en maatschappij staan niet los van elkaar. Mijn peilingen geven een bevestiging van een gevoel dat al bestaat. Stel dat ik morgen ineens roep dat D66 zeven zetels is gestegen. Dan vragen mensen zich eerder af hoe dat komt dan dat ze meteen ook D66 gaan stemmen. De opkomst en neergang van Job Cohen is hier ook een voorbeeld van. Als mensen alleen op mijn peilingen afgingen, dan was hij blijven stijgen. Toen hij in de debatten tegenviel, daalde hij echter toch.’

Uw peilingen kunnen er wel voor zorgen dat mensen strategisch gaan stemmen.
‘Het is mogelijk dat mensen minder strategisch zouden stemmen als er geen peiling zou zijn tussen twee verkiezingen in. Daarom wordt vaak gezegd: “Je zou geen peiling mogen doen”, maar in verkiezingstijd komt allerlei informatie op mensen af, dus waarom mijn bevindingen niet? De kandidaten die campagne voeren spelen een rol en de media ook. Als ik dan met de mening van de bevolking kom, wordt gezegd dat ik dat niet mag doen. Dat is een beetje raar.’

Desondanks mocht u uw peilingen op verkiezingsavond niet uitzenden.
‘Belachelijk, ik zou die avond aangeven binnen welke marges de uitslag zou vallen. Dat is nauwelijks anders dan de dag ervoor, alleen scherp je zo’n marge wat aan.
‘In Amerika is het heel anders, daar wordt op verkiezingsdag van uur tot uur bijgehouden hoe de stemming ervoor staat. Maar als ik om half acht in Nederland marges geef, mag dat niet. Alsof mensen zeggen: “Nou, ik wacht op de peiling van De Hond, dan weet ik wat ik ga stemmen.”’

De invloed die De Hond heeft is naar eigen zeggen beperkt. Op de vraag of hij zelf veranderingen zou willen bewerkstelligen in de politiek, is hij duidelijk. ‘Ik heb altijd gezegd dat ik niet de politiek in ga als het systeem blijft zoals het nu is. Als het uiteindelijk verandert, hebben ze mij niet meer nodig.’

Tekst: Lucy Vleeshouwers en Jozien Wijkhuijs
Foto’s: Valentijn Brandt

Klik hier voor alle artikelen van de ANS uit de Introductie van 2010.