ANS-Online

Hoewel Peter van Straaten wordt gepubliceerd en geprezen in talloze nieuwsmedia, heeft de vriendelijk tekenaar geen hoge pet van zichzelf op. Hij identificeert zich vooral met zijn sullige personages. ‘Ik ben een verlegen, saai mens. Ter zelfbevestiging ben ik gaan tekenen.’

Onbeholpen klunzen, pinnige secreten en immorele politici: in zijn werk focust Peter van Straaten (74) op de onvolmaaktheden van de mens. Hij begon als illustrator bij Het Parool, waar hem in 1958 werd gevraagd een actuele cartoon te maken. Sindsdien verschijnen zijn zwartgallige tekeningen, vaak voorzien van kort onderschrift, in Vrij Nederland, meerdere regionale kranten, nog steeds in Het Parool en in zijn bekende Zeurkalender. Hiernaast heeft hij columns, boeken en toneelstukken geschreven.

Bedeesd betreedt Van Straaten het American Hotel in Amsterdam en stelt zich voor. Hoewel de tekenaar zichzelf beschrijft als een verlegen man, zegt hij zich goed te kunnen inleven in anderen. Dit komt bijvoorbeeld tot uiting in zijn rake verhalen over het ontspoorde leven van de gescheiden dertiger Agnes. Iedereen was aanvankelijk verbaasd dat een man zo goed over vrouwen kon schrijven. Ook in zijn columns beschreef hij scherp doch cynisch zijn observaties van het dagelijks leven. Slechts eenmaal sloeg hij de plank mis: zijn sombere kinderboek Een jongen en zijn boom werd zeer slecht ontvangen. ‘Dat hebben ze naar
De Slegte kunnen brengen, dat is verramsjt.’

Zijn tekentalent heeft hij niet van een vreemde, in de familie van Van Straaten stroomt inkt door de aderen. Zijn vader en broer waren architect, een andere broer werkte in de reclame en de derde was ook tekenaar. Zelf begon Peter van Straaten met het natekenen van zijn jeugdhelden Prins Valiant en Dick Bos. Zijn familieleden wilden dat hij Rechten ging studeren, maar Van Straaten ging verder met tekenen. Hij begon een opleiding aan de Kunstnijverheidschool te Amsterdam, de huidige Rietveld Academie. Daar moest hij ‘kunst maken’. Van Straaten: ‘Ik heb het echt geprobeerd, maar in de kantlijnen maakte ik de poppetjes die ik nu nog teken.’ Deze werden door zijn docenten ordinair en te commercieel bevonden. Na zijn studie ging hij werken bij Het Parool, waar hij al gauw succes oogstte met zijn ‘poppetjes’.

Waar haalt u uw inspiratie vandaan?
‘Situaties zuig ik op als een spons. Ik hoef de deur niet uit om inspiratie op te doen, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Simon Carmiggelt. Hij moest echt de straat op. Dat zou ik niet willen, dan heb je last van je werk. Tekenen is voor mij iets intuïtiefs, nadenken is uit den boze. Er is geen vooropgezet plan of achterliggende boodschap. Ik teken de werkelijkheid, maar geef er een komische draai aan. Mijn vrouw en ik krijgen nu bijvoorbeeld wekelijks onze kleinzoon over de vloer, waardoor de grappen over opa’s en kleinzonen vanzelf ontstaan. Ik weet eigenlijk niet waarin de kracht van mijn schetsen schuilt. Wat ik leuk vind kunnen anderen blijkbaar ook waarderen.’

In uw tekeningen komen roken, drank en seks geregeld naar voren. Put u hierbij ook uit eigen ervaringen?
‘Vroeger gedroeg ik me nogal onhandig naar het andere geslacht toe. Daarom zijn in mijn tekeningen mannen vaak onhandige sukkels en vrouwen vaak bitches. Ik kon me wel inleven in vrouwen, maar vroeg me af wat ze in godsnaam met mij zouden moeten. Ik had niet zo’n hoge dunk van mezelf. Daarnaast ben ik nogal zwijgzaam. Pas als ik een paar borreltjes ophad ging alles wat soepeler. Daarom beginnen veel mensen te drinken.’

Vindt u dat u teveel drinkt?
‘Tegenwoordig niet meer, nu ben ik na vier of vijf wijntjes moe. Ik wil niet zeggen dat ik voorheen elke dag beneveld was, maar wel drie keer per week. Het is een godswonder dat ik geen alcoholist ben geworden. Van de andere kant: dat word je ook niet, dat ben je. Je kunt iedere dag dronken zijn zonder een alcoholist te zijn.’

U drinkt nu minder. Komt u daardoor minder gemakkelijk los?
‘Op een gegeven moment groei je in je vel. Bij mij gebeurde dat laat, pas op mijn vijfenveertigste. Vijf jaar eerder had ik een midlifecrisis. Ik dacht dat mijn leven afgelopen zou zijn en het interessante gedeelte voorbij was. Dat is vanzelf overgegaan, je legt je erbij neer. Daarna is mijn leven veel leuker geworden. Het cliché “Het leven begint op je veertigste” is echt waar. Mijn ambitie is nu om hetzelfde werk nog beter te doen. Ik ben gezegend dat mensen mijn werk nog steeds leuk vinden, ik ga door tot de dood.’

Is tekenen niet een te expressieve hobby voor zo’n introverte man?
‘Ik verschuil me juist achter mijn tekeningen. Tekenen gaat me het beste af in eenzaamheid. Het liefst blijf ik op de achtergrond, een gangmaker zal ik nooit worden. Ik ben een verlegen, saai mens. Ter zelfbevestiging ben ik gaan tekenen.’

Let u op het werk van collegatekenaars?
‘Sigmund, in De Volkskrant, daar kan ik me echt om benatten. Ook om Dirk-Jan van Mark Retera moet ik vreselijk lachen. Het is jammer dat ik zulke dijenkletsers niet uit
mijn pen krijg. Net als de absurde humor van Gummbah, dat is enig. Fokke en Sukke kan ik minder waarderen, veel van deze cartoons gaan aan mij voorbij. Dat komt waarschijnlijk door mijn leeftijd.
‘Sommige tekenaars provoceren. Dat moet wel kunnen maar mij ligt dat niet zo. Ik houd het liever bij een geintje. Dat neemt niet weg dat ik bereid ben om Jan-Peter Balkenende op de hak te nemen. Als ik een misstand opmerk dan meld ik het in mijn tekeningen. Ruud Lubbers vond ik een van de beste minister-presidenten die Nederland gekend heeft, toch heb ik hem ontzettend lelijk afgebeeld. Dat komt misschien ook omdat ik een lichtelijke hekel heb aan het CDA.’

Tekent u ook wel eens voor uzelf?
‘Nee, ik vind tekenen leuk maar mijn werk is bestemd voor publiek. Tekeningen in een la leggen is niets voor mij. Ik wil meteen publiceren, het moet in de krant komen. Mensen moeten mijn werk kunnen zien.’

Tekst: Lucy Vleeshouwers en Martijn Wehrens
Foto’s: Valentijn Brandt
Illustraties: Peter van Straaten

Klik hier voor alle artikelen van de ANS Januari 2010.