ANS-Online

In deze rubriek staat iedere maand een ander Issue centraal, waarover de meningen sterk zijn verdeeld. Deze maand: Bachelors voor het bord?

Met je bachelor voor de klas? Als het aan staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) Van Bijsterveldt-Vliegenthart ligt, wordt het vanaf volgend jaar werkelijkheid. In haar notitie Krachtig meesterschap presenteerde zij een reeks maatregelen waarvoor ruim 100 miljoen euro is uitgetrokken. Door middel van deze plannen hoopt ze af te rekenen met het lerarentekort in het voorgezet onderwijs. Zonder extra instroom loopt het tekort in 2011 op tot 6 procent, wat neerkomt op 3.300 voltijdbanen.
In deze notitie is het plan opgenomen universitaire bachelorstudenten met een educatieve minor een gedeeltelijke tweedegraads docentbevoegdheid te verlenen. Deze afgestudeerden kunnen aan de slag in de theoretische leerweg (tl) van het vmbo en de onderbouw van havo en vwo. In een peiling in opdracht van OCW geeft ruim een kwart van de studenten aan deze optie serieus te overwegen. Reguliere opleiders van docenten uiten echter kritiek. Heeft de staatssecretaris een manier gevonden om nieuwe leraren te werven? Verliest zij het belang van vakdidactiek compleet uit het oog en kunnen deze groentjes geen klas vol opstandige pubers aan?

De stelling van deze maand: Bachelorstudenten vormen geen oplossing voor het lerarentekort

Piet Timmermans, directeur Instituut voor Leraar en School (ILS) te Nijmegen, dat de educatieve masteropleidingen aan de RU verzorgt
‘Ik sta ambivalent tegenover dit plan. Het voordeel ten opzichte van bestaande educatieve minors is dat er een prijs aan is verbonden, namelijk een echte lesbevoegdheid en dat het snel leidt tot meer vakbekwame leraren in de havo- en vwo-onderbouw. Een belangrijk nadeel is dat academici die eerstegraads leraar kunnen worden dat misschien niet meer doen, omdat ze na hun bachelor al een beperkte bevoegdheid hebben. Dit kan uiteindelijk leiden tot minder eerstegraads bevoegde academici in de bovenbouw van het onderwijs. De staatssecretaris vraagt met dit plan de universiteiten een uitstroombeleid vanuit de bachelorfase te voeren. Dit is in strijd met het beleid van de Radboud Universiteit: alle geslaagde bachelors ook als masterstudent opleiden. De RU zal daarom alleen meedoen wanneer de minor op zo’n manier wordt opgezet dat studenten bijna zonder uitzondering doorstromen naar de master lerarenopleiding. Dit kan aansluitend, maar moet ook kunnen na enkele jaren onderwijservaring. Het is niet de bedoeling dat uiteindelijk minder eerstegraads leraren worden opgeleid.
‘Een echte oplossing voor het lerarentekort is het überhaupt niet. Als losse maatregel geloof ik niet in deze minor, maar als onderdeel van meer maatregelen om het onderwijs aantrekkelijker te maken, biedt het de kans het leraarschap te promoten. Echt belangrijk is dat het onderwijs ruimte biedt aan academici om zich te ontplooien. Dat betekent bijvoorbeeld dat zij worden ingezet bij vernieuwing van vakinhoud of -didactiek. De laatste jaren worden docenten te veel als uitvoerders gezien en niet als ontwikkelaar en onderzoekers. Met die houding jaag je academici het onderwijs zo weer uit.’

Marja van Bijsterveldt-Vliegenthart, staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)
‘Ik heb hoge verwachtingen van de verkorte universitaire lerarenopleiding. Dat er serieus potentieel is, wordt duidelijk wanneer je beseft dat ruim een op de vier studenten deze route overweegt. Dit terwijl vorig jaar slechts 620 van 30.000 afgestudeerden kozen voor het leraarschap. Ik verwacht dat de minor een aanzuigend effect heeft op academici, ook voor de bovenbouw van het middelbaar onderwijs. Jonge leraren die de verkorte opleiding hebben afgerond, willen zich immers verder ontwikkelen en zullen zorgen voor grotere toestroom in masteropleidingen. Een deel van de leraren met de verkorte opleiding zal blijvend door het vak worden gegrepen.
‘De nieuwe minor opent een weg naar het docentschap voor getalenteerde mensen die goed op hun taak zullen worden voorbereid. Ik doe geen concessies aan kwaliteit, studenten moeten de bevoegdheid echt verdienen. Het wordt voor universiteiten en middelbare scholen een uitdaging komend jaar het wetenschappelijke vak naar lesgeven te vertalen. Het plan van de educatieve minor is afkomstig van de Vereniging van Universiteiten (VSNU) en de Universiteit Utrecht, maar ook andere universiteiten zijn enthousiast over het plan en gaan er graag mee aan het werk. Ik heb er daarom alle vertrouwen in dat de kwaliteit van de opleiding voorop staat.’

Sjoerd Slagter, voorzitter van de VO-raad, de sectororganisatie voor het voortgezet onderwijs
‘Om het docententekort op te lossen, zijn veel verschillende initiatieven nodig. Elke mogelijkheid om meer mensen voor het leraarschap te interesseren moet worden benut. Er is een zeer groot tekort aan academische docenten, maar het probleem is breder. Academici met uitsluitend een bachelor met educatieve minor, hebben beperktere pedagogische vaardigheden. Waarschijnlijk is op dat gebied scholing en extra begeleiding nodig. Scholen zijn bezorgd dat deze nieuwe lichting “smalle” tweedegraads leraren onvoldoende voorbereid beginnen. De kans bestaat dat ze er binnen korte tijd gedesillusioneerd de brui aan geven. De VO-raad pleit daarom voor een eenjarig begeleidingstraject ná de driejarige bacheloropleiding om de volledige tweedegraads bevoegdheid te behalen.
‘Daarnaast moeten we af van het idee dat iemand “levenslang” voor het onderwijs moet kiezen. De onderwijsarbeidsmarkt mag veel opener worden. Het onderwijs is geen fuik, maar een perfecte plek om vaardigheden op te doen die nuttig zijn in andere sectoren en vice versa. Verder is het belangrijk dat er voldoende begeleiding en faciliteiten zijn voor startende docenten. Een nieuwkomer moet een baan van voldoende omvang kunnen krijgen, en niet drie versnipperde aanstellingen van een paar uurtjes. Dat zijn zaken die moeten worden aangepakt.’

Jacques van Meegen, directeur lerarenopleiding Hogeschool Arnhem-Nijmegen (HAN)
‘Allereerst waardeer ik Van Bijsterveldts ideeën om oplossingen te zoeken voor het lerarentekort. In de meeste van haar voorstellen kan ik me vinden, maar juist bij het voorstel om universitaire bachelorstudenten in te zetten in het onderwijs plaats ik kanttekeningen. De meeste universitaire studenten met een vwo-achtergrond hebben weinig notie van het vmbo-tl gebied, waarin zij mogelijk gaan werken. Ik verwacht dat een educatieve minor in de bachelorfase een te geringe omvang heeft om deze studenten adequaat uit te rusten voor dat onderwijsgebied.
‘Op de hbo-lerarenopleiding hebben we besloten studenten in vier jaar gedegen voor te bereiden op het lesgeven in dit specifieke werkveld. Naar mijn mening moeten scholen erop kunnen vertrouwen dat de kwaliteit van docenten met een universitair bachelordiploma minimaal hetzelfde is als die van docenten afkomstig van een vierjarige lerarenopleiding aan het hbo. Als door een gedegen kwaliteitswaarborg aan die voorwaarde wordt voldaan, heb ik er geen enkele moeite mee dat academici na hun bachelorfase voor de klas staan. Integendeel!’

Tekst: Rob Ramaker en Stefan Meeuws
Illustratie: Loes van Woezik