ANS-Online

In deze rubriek staat iedere maand een ander Issue centraal, waarover de meningen sterk zijn verdeeld. Deze maand: Harde grappen.

‘Een jood, een christen en een moslim gaan naar de hoeren…’ Zullen we verder gaan, of begin je al te steigeren? Als je voor de tweede optie kiest, behoor je tot een groep mensen die in Nederland haar stem in de media steeds luider laat horen. Er zijn de laatste jaren legio voorbeelden op te noemen waar uit blijkt dat we een steeds korter lontje krijgen.
Medio 2008 werd cartoonist Gregorius Nekschot van zijn bed gelicht en naar het politiebureau afgevoerd. Met name de cartoons over moslimextremisten zorgden voor de nodige opschudding en waren reden voor het Openbaar Ministerie om Nekschot te vervolgen. De minister van Justitie werd naar aanleiding van deze actie meteen door de Tweede Kamer op het matje geroepen. De oppositie was niet gediend van dit soort praktijken en noemde het censuur.
Afgelopen zomer besloot de Evangelische Omroep (EO) om een nieuwe tv-show van Arie Boomsma niet uit te zenden. In het programma Loopt een man over het water… zouden cabaretiers worden uitgedaagd om een conference over Jezus te schrijven. Boze reacties van EO-leden, die zelfs tot opzegging van hun lidmaatschap overgingen, waren uiteindelijk de drijfveer om de show af te schieten.
Ook al voelen sommige mensen zich snel op hun teentjes getrapt, toch blijven cabaretiers vaak voor de harde lijn kiezen. Gaan de kekke grappenmakers over de schreef of moeten we ons gewoon niet aanstellen?

De stelling van deze maand: Humor kent geen grenzen.

Hans Teeuwen choqueerde Nederland in 2003 met een sketch waarin hij seks heeft met de koningin.

In 2005 werden in een Deense krant politieke cartoons over Mohammed gepubliceerd, met rellen in islamitische landen als gevolg.

Met een reeks grappen over gehandicapten wist Micha Wertheim in 2008 boze reacties van zijn publiek en de media uit te lokken.

Vorige maand besloot het Openbaar Ministerie de Arabisch Europese Liga te vervolgen vanwege Holocaustontkennende cartoons.

Micha Wertheim, cabaratier
‘Humor kan nooit harder zijn dan de wereld die hij beschrijft. Zo lang het humor is, kan het in beginsel niet hard zijn. Komedie, zoals ik die grappig vind, stelt vragen. Vragen kunnen pijn doen, maar soms is pijn goed en lekker.
‘Wanneer een grap te hard is, zou ik haar niet meer leuk vinden en zou het dus geen grap meer zijn. Als iemand mijn grap niet zal snappen, heeft het weinig zin die grap te maken. Tenzij naast die persoon iemand staat die haar wel zou snappen. Een zaal is groot, ik ga er vanuit dat er altijd een paar mensen zijn die mijn humor begrijpen.
‘Vorig jaar ontstond ophef omdat ik een gehandicapte belachelijk zou hebben gemaakt. Het illustreerde goed dat er niet veel nodig is om een beetje ophef te maken. Ik voel me dan ook niet verantwoordelijk voor die ophef omdat anderen deze hebben gemaakt.’

Antoine Bodar, als plebaan verbonden aan het bisdom ’s-Hertogenbosch en professor Christendom, Cultuur en Media aan de Universiteit van Tilburg
‘Humor heeft grenzen, zoals alles grenzen heeft. Je moet natuurlijk rekening houden met elkander en beleefdheid in acht nemen. Verder is humor prachtig en maakt het leven leuk.
‘Met name katholieken beschikken over veel zelfspot, dat komt door een lange traditie van bespotting door protestanten. Hierdoor nemen ze zichzelf niet al te serieus. Joden hebben ook humor, maar zij hebben een pijnlijke geschiedenis. Bij moslims liggen grappen vaak ook nog gevoelig, maar naarmate zij meer deel gaan uitmaken van onze samenleving, zal ook hun gevoel voor humor vanzelf groeien.
‘Komieken in Nederland worden steeds grover. Wanneer in cabaret geen beschaving schuilt, volgt slechts de holle bulderlach. Persoonlijk hou ik meer van verfijnde humor die een glimlach oproept, maar ik ben dan ook een estheet. Zelf word ik af en toe op de hak genomen, maar iedereen moet tegen een stootje moet kunnen.’

Dr. Christie Davies, gepensioneerd hoogleraar Humor, voorheen verbonden aan de universiteit van Reading
‘Er zijn geen grenzen aan humor, punt. Als voorstander van vrijheid van meningsuiting accepteer ik geen grenzen aan het vrije woord, behalve wanneer bepaalde uitingen geweld aanmoedigen. Ik kan me niet voorstellen dat humor ooit voor dat doel zal worden gebruikt. Sterker nog, het heeft geen doel. Humor leeft in een eigen wereld, zoals ook Immanuel Kant al zei.
‘Het wordt aan zaken toegevoegd om het amusant te maken, maar we kunnen er ook om lachen wanneer we de boodschap verachten. Ik houd persoonlijk van de cartoons van Boris Efimov, ondanks dat hij Stalins cartoonist was en Engeland en de democratie aanviel met zijn pen.
‘Er zouden geen grenzen aan de humor op tv en radio moeten zijn. Als je het niet leuk vindt, moet je maar zappen.’

Ronny Naftaniel, voorzitter van het Centrum Informatie & Documentatie Israël
‘Sommige mensen vinden het grappig om iemand te blinddoeken en over een loopplank te sturen, maar wanneer mensen in levensgevaar komen is het voor mij niet leuk meer. In een nette democratische samenleving, zoals de onze, bepaalt de wet de grenzen.
‘De beruchte AEL-cartoons kunnen niet tot humor worden gerekend, want er wordt een hele bevolkingsgroep beledigd. Het is voor joden heel pijnlijk en beledigend als hun geschiedenis zo op de hak wordt genomen. Dit is hetzelfde als alle moslims terroristen noemen. Je kunt altijd grappen maken over religie en religieuze symbolen, maar je mag nooit hele bevolkingsgroepen beledigen en uitsluiten. De tekeningen over de profeet Mohammed vond ik persoonlijk onsmakelijk, maar omdat het niet de hele bevolkingsgroep beledigde konden zij wel door de beugel.
‘Vlak voor de Tweede Wereldoorlog werden de joden ook ernstig beledigd door middel van spotprenten en iedereen weet waartoe dit heeft geleid. De draak steken met joodse gebruiken is leuk, maar je moet nooit de hele bevolkingsgroep beledigen.’

Leon van der Zanden, cabaretier
‘Zelf ben ik nog nooit over de grenzen van humor heengegaan, daarom weet ik weet ook niet precies waar ze liggen. Het is wel eens gebeurd dat een zaal stilvalt en dan voel je dat de mensen het er niet mee eens zijn. Als je dat dan weer benoemt heb je mooi cabaret. Humor kan dan een kritische spiegel zijn.
‘De intentie waarmee een grap wordt gemaakt, is waar het om gaat. Dat is de
energie die mensen oppikken en als deze negatief is kan dat veel weerstand oproepen. Toch denk ik dat in principe elke grap kan worden gemaakt, juiste harde humor met een subtiele energie is mooi en spannend.
‘Een persoonlijk verhaal werkt mijns inziens nog steeds het beste. Als er echt een noodzaak is om dat verhaal te vertellen, maakt het niet uit waarover het gaat en hoe hard de grappen zijn. Mensen lachen dan omdat ze de strekking herkennen.
‘Het is vaak goed uit te leggen dat een sketch een andere bedoeling kan hebben dan die de luisteraar heeft opgepikt. Waarschijnlijk zal ik daarom niet zo snel aangeklaagd worden.’

Tekst: Dirk van den Brand en Henk Strikkers
Illustratie: Erik Molkenboer