ANS-Online

De tijden dat studenten bij bezuinigingen massaal tot harde actie overgingen, liggen ver achter ons. De voortschrijdende afkalving van het hoger onderwijs schreeuwt ondertussen om een stevig protest. Hoe moet dit tot stand komen?

Een voor beter onderwijs protesterende menigte, schreeuwerige spandoeken en agenten die met eieren worden bekogeld. De laatste keer dat dit scenario zich voltrok is niet twintig, maar slechts twee jaar geleden.
Hierbij waren het echter niet studenten die van zich lieten horen. Ruim 15.000 scholieren kwamen in november 2007 naar Amsterdam voor een landelijke demonstratie het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS) tegen de 1040-urennorm. Recente acties voor het hoger onderwijs staan hiermee in schril contrast. Protesten tegen de harde knip in Nijmegen en andere studentensteden, waarbij een of enkele minuten stil werd gestaan, trokken weinig mensen en waren veelal mikpunt van spot. Het hoogtepunt was een half gevulde partytent voor de Tweede Kamer tijdens een landelijk protest in Den Haag. Ook de meest recente demonstratie tegen de bezuinigingen op het hoger onderwijs was weinig legendarisch. Kunnen studenten iets leren van de scholieren? Ex-LAKS voorzitter Sywert van Lienden: ‘Iedereen ziet dat het de verkeerde kant opgaat met het hoger onderwijs, maar niemand weet dit ongenoegen te vertalen naar een goed plan van aanpak.’

Uitgespeeld
Tijdens zijn voorzitterschap wist Van Lienden het succesvolle scholierenprotest te organiseren. Hij erkent dat studenten moeilijker te mobiliseren zijn. ‘Studenten voelen zich te weinig betrokken bij het hoger onderwijs, ze zien hun opleiding meer als middel om een bepaald doel te bereiken.’ Hij toont zich vooral kritisch over de studentenbonden. ‘Ik snap niet dat de Landelijke Studentenvakbond (LSVb) en het Interstedelijk Studentenoverleg (ISO) nog niet zijn gefuseerd. Samen sta je veel sterker, ook in het overleg. Door hun verdeeldheid kan de politiek ze tegen elkaar uitspelen.’ De voorzitters van de desbetreffende organisaties herkennen zich niet in deze kritiek. Henno van Horssen, voorzitter van het ISO, is van mening dat de twee partijen elkaar goed aanvullen. Beide organisaties zoeken de reden voor het gebrek aan een krachtig studentenprotest liever in het feit dat er tegenwoordig minder urgente thema’s spelen dan voorheen. Jonas Sweep, voorzitter van de Nijmeegse studentenvakbond AKKU, sluit zich bij deze verklaring aan. ‘Om een massaprotest te kunnen realiseren moeten er hele harde maatregelen dreigen. Politici zijn wat dat betreft slimmer geworden. Ze voeren hun plannen stap voor stap uit zodat studenten niet doorhebben hoe groot de uiteindelijke gevolgen zijn.’

Verdeel en heers?
De verdeeldheid van de twee landelijke studentenorganisaties komt duidelijk naar voren wanneer het gaat om de manier waarop studenten hun stem moeten laten horen. Het ISO is terughoudend wat betreft het massaal toestromen naar het Binnenhof. ‘Demonstreren moet geen doel op zich zijn, het is slechts het uiterste middel’, aldus Van Horssen. ‘Tegenwoordig wordt er meer bereikt door overleg. Het uiteindelijke voorstel voor de harde knip zag er bijvoorbeeld totaal anders uit dan de aanvankelijke opzet. Dat succes hebben we zonder acties behaald.’
LSVb-voorzitter Gerard Oosterwijk is minder enthousiast over de overlegstructuren. ‘Er wordt lang niet zoveel mee bewerkstelligd als soms wordt gesuggereerd. Tegenover het vele vergaderen staan slechts kleine successen. Voor grote issues als de afnemende investeringen in het hoger onderwijs is het belangrijk dat we ons laten zien.’ Van Lienden onderstreept het belang van zichtbaar protest. ‘Het idee dat je er wel uit komt door met elkaar te praten hoort heel erg bij de Nederlandse cultuur. Als je echt iets wil bereiken moet je een grote, georganiseerde achterban kunnen tonen. Studentenbonden moeten het niet hebben van het overleg, daarin is de politiek veel sterker.’

Sommige studentvertegenwoordigers zien meer in vergaderen. AKKU-voorzitter Jonas Sweep: ‘We zullen altijd in eerste instantie via overleg dingen proberen te bereiken. Dat werkt beter, zo houd je mensen te vriend.’
Wanneer dan toch acties worden opgezet, lijken de lage opkomsten ontmoedigend te werken. Oosterwijk: ‘We werken ontzettend hard om demonstraties te organiseren. Het enige wat studenten hoeven te doen is de trein naar Den Haag pakken. Dan denk ik: “Kom godverdomme gewoon.”’

Studentenorganisaties moeten een duidelijk, eenzijdig front vormen dat het vuur bij studenten weet aan te wakkeren. Alleen dan kan er een overtuigende vuist richting de politiek worden gemaakt. Studentenbonden mogen er aan worden herinnerd dat het overleg niet zaligmakend is en dat ze zich ook op straat moeten laten zien. Ook het ISO moet inzien dat ‘het laatste redmiddel’ inmiddels hoognodig is.
Vooralsnog laten studenten het afweten, hoewel velen het erover eens zijn dat actie voeren nog altijd van belang is. De schuld ligt echter niet enkel bij de onverschillige student, organisaties weten simpelweg hun achterban niet te motiveren om in actie te komen. Een charismatisch leider is meer dan nodig om het dode paard van het studentenprotest nieuw leven in te blazen. Waar blijft de Barack Obama van de studentenwereld?

Tekst: Anne Elshof en Mart Waterval