ANS-Online

Het financiële zwaard van Damocles hangt boven de Faculteit der Letteren. Er zal fors worden gesneden in het masteraanbod. De vrees voor verlies aan kwaliteit bestaat, maar er is geen spoor van protest. ‘Men is inmiddels gewend aan de gedachte dat hervormingen onafwendbaar zijn.’

De Faculteit der Letteren kampt al jaren met schrijnende financiële tekorten. Omdat de politiek weigert te investeren zijn grove bezuinigingen onvermijdelijk. Het is duidelijk dat het onderwijs hieronder flink zal lijden. Per 1 september 2011 zal het masteraanbod binnen de faculteit aanzienlijk worden uitgedund, net als in alle Letterenfaculteiten in Nederland. De huidige negentien masters zullen worden teruggebracht tot het schamele aantal van vijf, te weten Communicatie, Cultuur, Geschiedenis, Letterkunde en Taalkunde.
Vooral voor talenstudenten heeft dit grote gevolgen: de zelfstandige talenmasters zullen verdwijnen. Deze gaan op in de algemene varianten Letterkunde en Taalkunde. Er ontstaan hoogstwaarschijnlijk koepelvakken, die door studenten van verschillende studies worden gevolgd. Op het diploma zal slechts een specificatie van bijvoorbeeld Engels of Frans komen te staan. Omdat bovendien het vakkenaanbod wordt verkleind, zal de diepgang onherroepelijk verminderen.

Oerwoud aan masters
‘Ik durf wel te stellen dat de Letterenfaculteiten in Nederland straatarm zijn’, aldus Carel Jansen, vice-decaan onderwijs en onderwijsdirecteur van de Faculteit der Letteren. ‘Het is woekeren met financiële middelen. De hervorming is echter niet slechts een bezuinigingsmaatregel, maar leidt ook tot kwaliteitsverhoging. Allereerst moest er duidelijkheid komen in het oerwoud aan masters, want de verschillen waren vaak marginaal. Ten tweede is het goed om over de grenzen van je eigen vakgebied heen te kijken. Er komen alleen overkoepelende vakken als alle deelnemende studies daar baat bij hebben.’
Volgens Coen Pouls, voorzitter van de Facultaire Studentenraad Letteren (FSRL), is er al jaren discussie over de hervorming van de masters. ‘De plannen zijn vorig jaar reeds in de FSRL besproken.’ Bram Verheij, oud-lid van de FSRL, is in principe ook niet tegen een hervorming. ‘Er moet simpelweg 20 procent worden bezuinigd. Een kaasschaafmethode zou een verschrikkelijk verschraald masteraanbod achterlaten, daarom is gekozen voor hervorming.’ Toch ziet Verheij grote nadelen in het nieuwe systeem, vooral voor kleine opleidingen als Frans en Duits. ‘Kleine studies hebben niet genoeg studenten om een rendabel masterprogramma aan te bieden, daar zou schaalvergroting dus de meeste winst opleveren. Als veel taalspecifieke vakken hierdoor verdwijnen, vrezen de studenten en docenten logischerwijs voor verlies van diepgang. De hervorming is vooral pijnlijk voor hen.’

Geknutsel en getover
Niet alleen in Nijmegen bestaan plannen om het masteraanbod te wijzigen. Alle Letterenfaculteiten in Nederland gaan werken met bredere masters. Nog voordat de landelijke discussie op gang kwam, werd volgens Jansen aan de RU nagedacht over hervormingen. ‘Ik ben trots dat de plannen in Nijmegen eerder zijn ontwikkeld. Ze zouden aanvankelijk in 2010 worden ingevoerd, maar wij besloten toch te wachten op de landelijke
discussie. Nu is het uitgesteld tot september 2011.’
Wilco Versteeg, studentlid van de Opleidingscommissie (OLC) Engels/Amerikanistiek, zegt dat er nog steeds veel onduidelijkheid bestaat. ‘De communicatie verloopt zeker niet vlekkeloos. Iedereen weet dat er iets gaat veranderen, maar wat precies is onzeker. Van het uitstel heeft de OLC bijvoorbeeld pas een paar weken geleden gehoord.’ Volgens Versteeg bestaat de mogelijkheid dat er vakken gaan verdwijnen. ‘Het geld moet immers ergens vandaan komen. Er moet wel voldoende aanbod over zijn, zodat ook studenten van kleine studies als Duits hun master kunnen blijven behalen. Ik denk dat er flink moet worden getoverd met cijfers.’
Er wordt ook geknutseld aan de master van de multidisciplinaire studie Amerikanistiek. Deze zal waarschijnlijk worden ondergebracht onder de opleidingen Cultuur, Geschiedenis en Letterkunde Amerikanistiek. Hans Bak, hoogleraar Amerikanistiek, vindt dat het nieuwe systeem zijn goede kanten heeft.
Hij uit echter ook zijn zorgen. ‘Zeker als ik mijn oor te luisteren leg bij studenten, heb ik er mijn aarzelingen over. Zij kiezen namelijk voor Nijmegen omdat de huidige master aan hun specifieke eisen voldoet. Het interdisciplinaire karakter van Amerikanistiek staat op gespannen voet met de nieuwe structuur. Creativiteit van onze kant is dus vereist.’ Bak is bang dat de identiteit en de opgebouwde naamsbekendheid verloren gaan bij het verdwijnen van een zelfstandige master Amerikanistiek.

Stille onvrede
Een ingrijpende hervorming als deze moet onherroepelijk tot kritiek leiden. Iedereen is ervan overtuigd dat het een verkapte bezuinigingsmaatregel betreft. Alleen Carel Jansen lijkt een onderwijsverbetering te zien in de veranderingen. Juist onder docenten zou onvrede moeten bestaan over de op handen zijnde maatregelen. De identiteit en continuïteit van hun vakgebied komt immers in gevaar. Daarom is het onbegrijpelijk dat veruit de meeste van hen geen commentaar wilden geven. Reacties als ‘De huidige situatie is totaal onhelder, daarom acht ik het niet zinvol om er publiekelijk iets over te zeggen’ en ‘Ik wil niet inhoudelijk reageren omdat ik niet de benodigde informatie heb’ kenmerken de algemene tendens. Carel Jansen onderkent dan ook dat men niet meteen stond te juichen toen de plannen werden ontwikkeld. ‘Dat gebeurt überhaupt zelden
op een universiteit, maar men is inmiddels gewend aan de gedachte dat hervormingen onontkoombaar zijn.’
Het is kwalijk dat omwille van financiële problemen wordt gesneden in het studieaanbod. Er wordt gekozen voor schaalvergroting in plaats van verdieping. Het is bovendien niet de eerste keer dat Letterenopleidingen het grootste slachtoffer zijn van bezuinigingen. De faculteit heeft echter geen andere keuze dan de veranderingen door te voeren. Eigenlijk is dus de politiek, die weigert te investeren in Letterenstudies, de grootste schuldige aan de verschraling van het masteronderwijs.

Tekst: Dirk van den Brand en Mart Waterval

Klik hier voor alle artikelen van de ANS Januari 2010.