Vager kunnen we het niet maken, wel duurder
Ambitieuze studenten worden beroofd waar ze bij staan. De wet die een tweede studie duurder maakt is door de Tweede Kamer goedgekeurd, maar niemand weet wat er gaat gebeuren.
Dood aan de campusdino! Twee studies achter elkaar volgen wordt binnenkort onbetaalbaar. Met het bespaarde geld wordt de studie van dertigplussers bekostigd. Deze moeten nu het instellingsgeld, meestal rond de 4.000 euro, betalen. De wet, die dit mogelijk maakt, treedt al op 1 augustus 2011 in werking, maar toch heerst er nog veel onduidelijkheid. Lars Hanssen (21), vierdejaars Biologiestudent: ‘Ik wil de master Moleculaire Levenswetenschappen gaan volgen. Daarvoor moet ik volgend jaar nog een cursus uit het schakelprogramma doen. Ik heb geen idee of ik dan duizenden euro’s moet gaan betalen. Bij de Centrale Studentenbalie is het enige wat men zei: “Wij weten daar niets over. Kom over een tijdje nog maar eens terug.”’
Mooie woorden
Volgens minister Plasterk van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zou de wet nodig zijn om ‘de collegegeldsystematiek en de rechtspositie van de student te versterken’. Vager kon hij het niet beschrijven.
Het doel van de wet is wel duidelijk. De overheid bekostigt per student maar één bachelor en één master. De universiteiten ontvangen geen subsidie meer voor studenten die verder willen studeren. Nu geldt nog voor alle studenten onder de dertig het wettelijk collegegeld van 1.620 euro, ongeacht je behaalde diploma’s. Wanneer de wet is ingevoerd mogen onderwijsinstellingen zelfstandig het verschuldigde collegegeld bepalen voor studenten die een tweede bachelor of master volgen. Aan dit instellingsgeld is geen maximum verbonden. Daar staat tegenover dat de leeftijdsgrens voor het wettelijk collegegeld wordt losgelaten. Er zijn echter nog vele onduidelijkheden. Of schakelprogramma’s bijvoorbeeld onder de wet vallen is onderwerp van twist. Volgens CDA’er Jan Jacob van Dijk blijft de overheid dit bekostigen, het Interstedelijke Studentenoverleg (ISO) en de SP destilleren uit het voorstel dat dit niet het geval is. Daarnaast doen veel indianenverhalen de ronde over de hoogte van het bedrag. Zo zouden studenten 20.000 euro collegegeld per jaar moeten gaan betalen. Vijf grote universiteiten – RU, UU, UvA, UniMaas & RUG – hebben echter nog geen van allen een bedrag vastgesteld en studieadviseurs stuurden ons van het kastje naar de muur. Ook andere partijen tasten in het duister. Het ISO en het CDA willen zich niet aan een voorspelling wagen en de SP kan er ook geen chocola van maken: ‘Tussen de 2.000 en de 12.000 euro, al kan het ook meer zijn.’
Studerende moeders en excellente studenten
ISO-voorzitter Henno van Horssen betwijfelt of het voorstel leergierige dertigplussers de collegebanken in helpt. ‘Hun belangrijkste hindernis is dat het onderwijs überhaupt te moeilijk toegankelijk is. Het is bijvoorbeeld voor velen lastig om naast een baan ook nog te studeren.’ ‘Klinkklare onzin’ volgens Jan Jacob van Dijk (CDA), ‘de hoge prijs is de belangrijkste barricade.’
Het valt inderdaad te betwijfelen of deze maatregel zorgt voor een toeloop van oudere studenten. Hiervoor bestaat geen bewijs. Wanneer zij al de collegebanken in worden gejaagd, is het nog steeds de vraag of dit de economie ten goede komt. Nadat hun diploma is behaald werken zij nog maximaal 25 jaar. Jonge alumni kunnen de bij twee studies opgedane kennis echter veel langer combineren. Het wetsvoorstel lijkt de nekslag voor de leergierige student die zich op meerdere gebieden wil ontwikkelen. Volgens Jan Jacob van Dijk (CDA) niet: ‘Als je tweede studies achter elkaar plakt, is van excellentie geen sprake. Dat kan iedereen. We moeten paal en perk stellen aan studenten die alsmaar doorstuderen.’
Over belofte en schuld
Is dit geen roofbouw op de kenniseconomie? Had het kabinet niet juist beloofd daarin te investeren? In het regeerakkoord stond: ‘Er zal extra worden geïnvesteerd in het hoger onderwijs.’ Daarnaast vormt excellentie volgens het regeerakkoord een speerpunt binnen het onderwijsbeleid. ‘Nu de economie meer en meer een kenniseconomie wordt, komt er steeds meer behoefte aan goed opgeleide mensen. We willen tot de Europese top van wetenschappelijk onderzoek behoren.’ Tweeënhalf jaar later lijkt de regering haar beloftes al lang te zijn vergeten. Jasper van Dijk, onderwijswoordvoerder voor de SP: ‘Het kabinet is inconsequent. Het spreekt mooie woorden, maar voegt daar geen daden bij. De ministers zeggen het ene en doen het andere. De SP vindt juist dat ambitie moet worden beloond. Als een student twee studies wil doen moet dat worden gestimuleerd en niet afgestraft.’
Mazen in de wet
Dat er een wetsvoorstel wordt ingevoerd, waarvan zelfs bij de voorstanders bekend is dat dit gemakkelijk te omzeilen is, kan men op zijn minst opmerkelijk noemen. Aangezien het mogelijk blijft om twee studies tegelijkertijd te volgen, kunnen studenten simpelweg het bachelordiploma van hun eerste studie niet aanvragen en zo tegen het wettelijke collegegeld een tweede studie doen. Jan Jacob van Dijk (CDA) noemt dit een ‘volstrekt legitieme mogelijkheid’ om goedkoper een tweede studie te doen. ISO-voorzitter Van Horssen verneemt echter van studenten dat universiteiten de B-in-5-regeling zullen gaan gebruiken om deze mogelijkheid te blokkeren. Wanneer we dit aan Jan Jacob van Dijk (CDA) voorleggen, zegt hij daar nooit eerder van gehoord te hebben: ‘Mag een B-in-5-regeling überhaupt?’ Jasper van Dijk (SP) reageert geagiteerd: ‘De politiek trekt haar handen van het probleem af en de student krijgt de rekening gepresenteerd.’
De wet komt er, zoveel is duidelijk. Hoe deze gaat worden toegepast niet. Universiteiten laten nog niets los of hebben nog geen besluit genomen en zelfs politici kunnen geen duidelijkheid verschaffen. Het effect op de kenniseconomie is weinig onderbouwd en de initiatiefnemers laten een omzeilmogelijkheid open. Hoewel het voorstel wordt gecamou- fleerd als de uitgelezen kans voor mensen die vroeg zijn gestopt met studeren, is dit gewoon de zoveelste verkapte bezuinigingsmaatregel.
Tekst: Henk Strikkers en Martijn Wehrens
21 Comments
Trackbacks
- Tweede studie in de knel | ANS-Online
- Toch geen dure tweede studie? | ANS-Online
- Bepaal toekomst hoger onderwijs | ANS-Online
- AKKU demonstreert | ANS-Online
- Hamer: ‘Zet in op wetenschappelijk toponderwijs’ | ANS-Online
- Tweede studie blijft toch betaalbaar | ANS-Online
- Amsterdamse FSR adviseert Eerste Kamer | ANS-Online
- Tweede studie wordt duurder | ANS-Online
Goed stuk. Alleen van de argumentatie met betrekking tot de kenniseconomie word ik een beetje moe. Ik zie niet in waarom het kabinet haar belofte niet nakomt om een kenniseconomie te creëren. Een kenniseconomie ontwikkel je niet door het voor iedereen mogelijk te maken om te gaan studeren. Je krijgt geen excellente studenten door 200 studenten bij pedagogiek of psychologie in één zaal te proppen. Een kenniseconomie krijg je door meer barrières op te werpen om te gaan studeren, zodat lamballen, zuiplappen en nietsnutten geweerd worden uit onze collegezalen. Dat die barrières van financiële aard zijn betreur ik ten zeerste, maar de VS is geen kenniseconomie geworden door iedere Jan Lul met de korte achternaam toe te laten tot Harvard of Princeton. In tegendeel…
@Chino: Het OCW heeft als beleidsdoelstelling geformuleerd in 2020 46 procent hoger opgeleiden in de leeftijdsgroep 25-44 te realiseren, terwijl dat nu maar 34 procent is. Het rapport ‘werken aan een beter rendement, casestudies naar uitval en rendement in het hoger onderwijs’ (geschreven door de onderwijsinspectie) zeg verder dat ‘de beoogde kenniseconomie vraagt om meer hoger opgeleiden onder de beroepsbevolking dan waarin nu wordt voorzien.’
Het lijkt me ook logisch dat Nederland niet moet inzetten op laag opgeleide fabriekswerkers, die hebben ze in China genoeg, maar juist op een hoogopgeleide bevolking die de handen ineen kan slaan en innovatie en kennis kan verkopen.
Het is dus juist zaak zoveel mogelijk mensen zo hoog mogelijk op te leiden. Selectie op kwaliteit is prima, sterker nog, vereist om het onderste uit de kan te halen. Je moet echter onder geen beding barrières opwerpen die hieraan niets bijdragen. Barrières zoals deze belachelijke regeling die mensen belemmert het maximale uit hun studie te halen.
Tsja, ik ben het met je eens dat de plannen haaks staan op de plannen met betrekking tot de kenniseconomie. Ik vind alleen deze beleidsplannen van OCW een wassen neus. Wanneer je het aantal hoogopgeleiden met 12% wil verhogen, betekent dat simpelweg dat dit segment van 12% dat normaal niet in staat is een universitaire studie af te ronden, nu wel hun bul wilt laten halen. Wanneer je deze groep echter toelaat tot de universiteit lijkt mij dat de kwaliteit van het onderwijs achteruit vliegt, omdat het gemiddelde niveau van studenten daalt. Gevolg is dat de bollebozen van weleer, die het oudere niveau wél aankonden, nu een slechtere opleiding genieten en de ‘kennis’ in ons land alleen maar afneemt.
Kortom: door deze 12% een universitaire in plaats van een HBO-opleiding te geven, verhoog je hun capaciteiten niet. Sterker nog, het lijkt mij beter om dit segment onderwijs te geven dat bij hun kwaliteiten past. De plannen van OCW vormen op papier een mooie stroman, maar je kunt mensen nu eenmaal niet slimmer maken dan ze zijn.
Laat ik beginnen met te zeggen dat het invoeren van het institutioneel collegegeld voor een tweede studie een schande is. Mocht de kenniseconomie geen overtuigend argument zijn, laat je dan overtuigen door het feit dat de invoering van een dergelijk systeem de ongelijkheid binnen sociale klassen vergroot en zo de rijkelui-koters van Plasterk een oneerlijke concurrentiepositie op de arbeidsmarkt kunnen kopen.
Maar dat terzijde. De nieuwe wet lijkt ontworpen te zijn om universiteiten in een tweestrijd te forceren. De invoering zal bij universiteiten onvermijdelijk tot verminderde studentenaantallen leiden. Het laat de universiteiten nadenken over mogelijkheden om studenten aan te trekken. Het is niet ondenkbaar dat het ministerie van onderwijs prijsconcurrentie bij de universiteiten uit wil lokken. Een prijsverlaging van een tweede master, betekent, voor het ministerie, dat ook een eerste studie tegen een dergelijke vergoeding aangeboden zou moeten kunnen worden.
Voorstanders van de markteconomie zullen dit als een gezonde ontwikkeling beschouwen. Ik persoonlijk ben echter van mening dat een prijzenoorlog bij universiteiten nooit goed kan zijn voor de kwaliteit van het onderwijs. Plasterk heeft zich al eens openlijk uitgesproken vóór (bijzonder prijzige) university college’s. Het is de vraag of Nederland zit te wachten op Harvard-achtige universiteiten die slechts voor een kleine groep uitverkorenen een aardig carrière perspectief kunnen bieden.
Het is een schande dat de politiek deze wetgeving ontwerpt zonder enige openheid van zaken. Plasterk stelt weer eens teleur en moet zich schamen.
‘Volgens Jan Jacob van Dijk (CDA) niet: ‘Als je tweede studies achter elkaar plakt, is van excellentie geen sprake. Dat kan iedereen. We moeten paal en perk stellen aan studenten die alsmaar doorstuderen.’’
Het is jammer dat ik mijn achternaam moet delen met iemand die zijn gebrek aan inzicht zo helder en openlijk tentoonspreidt. Ik neem namelijk aan dat Jan Jacob niet wil betogen dat het tegelijkertijd volgen van twee studies ook niet van enige excellentie getuigt? Zover ik het begrijp zullen die studenten wanneer ze (niet geheel onbegrijpelijk) een jaar langer over hun tweede dan hun eerste studie doen, namelijk ook een veel hoger bedrag moeten gaan betalen voor dat laatste jaar. En in vijf jaar twee volledige studies afronden lijkt mij niet direct getuigen van een gebrek aan de zo hoog bezongen excellentie…
@chino: Jouw percentage-retoriek snijdt natuurlijk pas hout als je hard kunt maken dat dat percentage inderdaad niet de capaciteiten bezit om het hoger onderwijs te volgen zoals wij dat nu kennen. En vergeet daarbij niet: onder het hoger onderwijs moet je ook het hbo scharen.
“@chino: Jouw percentage-retoriek snijdt natuurlijk pas hout als je hard kunt maken dat dat percentage inderdaad niet de capaciteiten bezit om het hoger onderwijs te volgen zoals wij dat nu kennen. En vergeet daarbij niet: onder het hoger onderwijs moet je ook het hbo scharen.”
Inderdaad.
De discussie gaat er nu over of studeren duurder moet worden. En jij doet nu alsof je door iets duurder te maken op intellect kunt selecteren. Dat slaat natuurlijk als een lul op Dirk.
@ Chino:
Jij koppelt kenniseconomie aan excellentie. Een economie draait echter niet op excellentie, maar op de massa. Een kenniseconomie is dus een economie die gebaseert is op een relatief hoogopgeleide massa. Daarbij helpen beperkingen om te gaan studeren juist niet.
@Hwb:
Dat ben ik niet geheel met je eens. Natuurlijk heb je de massa nodig. Maar excellentie is ook nodig. Extra hoog opgeleide (excellente) mensen bieden je de mogelijkheid tot de top te behoren, en dat lijkt me goed voor de (kennis)economie.
In de eerste plaats wil ik nogmaals opmerken dat de plannen van het kabinet met betrekking tot het opwerpen van financiële barrières in mijn ogen geen goede oplossing is. In de tweede plaats ben ik het toch echt met Martijn eens dat er in zekere zin sprake moet zijn van excellentie in een kenniseconomie. Door het aantal hogeropgeleiden te laten stijgen van 34 naar 46% creëer je in mijn ogen deze excellentie niet. En tuurlijk kan ik niet hardmaken dat die 12% niet de capaciteiten bezitten om hoger onderwijs te volgen zoals we dit nu kennen, maar het aantal hogeropgeleiden in Nederland met één derde laten stijgen is niet niks. Dat is echt een gigantische stijging. Ik denk dat in een land als Nederland, waar het gelukkig nu al voor iedereen mogelijk is om te gaan studeren met studiefinancieringen en schappelijke leningen van de overheid, je als je zo’n stijging wilt realiseren je die studenten toch echt uit lagere segmenten moet halen. En wat dan mijn punt is, is dat we onszelf nu de vraag moeten stellen of de kwaliteit van het onderwijs, en daarmee het niveau van de studenten, en daarmee het al dan niet slagen van de kenniseconomie, daarbij gebaat zijn. Omdat ik in de fraaie plannen van het kabinet nergens maar dan ook nergens hoor hoe ze de kwaliteit van het onderwijs willen garanderen wanneer ze zo’n immense stijging aan studentenaantallen beogen, heb ik hier mijn twijfels bij.
Goed stuk. Echter wel een paar opmerkingen. De laatste regels suggereren namelijk dat het de zoveelste bezuinigingsmaatregel is, terwijl dat hier niet de bedoeling is aangezien het bekostigingsmodel een verdeelmodel is. Het totale bedrag blijft dus gelijk. Dit maakt de regeling en het idee erachter echter nog onbegrijpelijker.
Verder is het wel interessant om te melden dat LSVb, ISO, HBO-raad en VSNU een paar jaar geleden afspraken hebben gemaakt die als input voor de wet dienden. Bij het maken van de wet zijn deze uitgangspunten overgenomen, behalve een belangrijke bepaling voor studenten. Deze is dat de tweede studie voor instellingscollegegeld gevolgd kan worden, maar dit collegegeld de hoogte heeft van het wettelijk vastgestelde bedrag. Omdat deze bepaling nu niet wordt overgenomen in de wet, vinden de instellingen echter dat ze zich niet aan deze afspraak hoeven te houden. Eigenlijk zijn we er dus keihard in geluisd door Plasterk.
@ Chino en Martijn:
Inhoudelijk ben ik het helemaal met jullie eens. Ik bestreed alleen de opvatting “kenniseconomie = excellentie”.
@Lisa
Natuurlijk voeren de bedenkers van dit plan het op als een herverdeling: bezuinigingen liggen immers altijd moeilijker. Het is echter totaal niet onderzocht hoeveel dertigplussers daadwerkelijk gaan studeren door deze regeling, waardoor men niet kan zeggen dat er evenveel geld zal worden uitgegeven. Als het aantal dertigplussers dat studeert immers lager ligt dan het aantal studenten dat nu instellingsgeld moet gaan betalen verdient het kabinet er gewoon aan.
Dat laatste klopt inderdaad, de bonden zijn er mooi ingeluisd aangezien er van het akkoord geen enkele (juridische) binding uitgaat en dit soort regelingen gewoon mogelijk blijken te zijn.
@Henk, volgens mij dus niet aangezien de inhoud van het potje dat naar instellingen gaat, gelijk blijft. Het is niet zo dat er geteld wordt hoe veel studenten er zijn en dan wordt dat keer een x bedrag gedaan, maar de verdeling wordt alleen anders. Maar ik vraag het nog even na voor de zekerheid.
Dat het kabinet probeert om dertigplussers aan het studeren te krijgen ligt aan afspraken in het kader van “leven lang leren”, een begrip dat ongeveer net zo betekenisloos is als “excellentie” en “kenniseconomie”.