ANS-Online

In den beginne was er niets, en vervolgens ontstonden allerhande zaken waarvan we de wortels alweer uit het oog zijn verloren. Daarom gaat ANS elke maand op zoek naar de basis van de trends in deze kersverse en onzekere eeuw.

Tekst: Mathieu Janssen en Mark Levels
Foto: Valentijn Brandt

Als paddestoelen schoten ze de afgelopen jaren uit de virtuele grond: de weblogs, kortweg blogs genoemd. Het zijn sterk onderwerpgebonden, vaak strak vormgegeven websites waarop met grote regelmaat posts geplaatst worden. Lezers kunnen op deze berichten reageren, waardoor er vaak ferme discussies ontstaan over het nieuws.
In de achttiende eeuw gingen de welgestelde mensen wekelijks naar het koffiehuis, om daar de gezamelijk opiniebladen door te nemen; dit zou je kunnen beschouwen als een primitieve voorloper van de weblog. In 1997 begint het echte werk: het eerste blog, Camworld, wordt een feit. In hetzelfde jaar gebruikt John Barger voor het eerst de term ‘weblog’. Inmiddels zijn er naar schatting al meer dan honderd miljoen blogs. Ze zijn zó populair dat er opgewonden wordt gefluisterd over een heuse revolutie binnen de massacommunicatie.

Lage drempel
Vanwaar de populariteit van het blog? Het fenomeen dankt zijn opkomst in eerste instantie aan de beschikbaarheid van eenvoudige programmatuur. Webloggers maken echter gebruik van programma’s die hen het meeste technische werk uit handen nemen. Iedereen kán het en dus dóet iedereen het ook, blijkt uit het grote aantal blogs dat de laatste jaren is gelanceerd. Zo zijn er in Nederland in totaal al zo’n 600 duizend blogs. Het medium is zo laagdrempelig dat het wordt gebruikt voor het verspreiden van een onwaarschijnlijk breed scala aan informatie. Er zijn mensen die een dagboek bijhouden (‘Ik heb zojuist mijn hondje uitgelaten, hij heeft niet gepoept.’), maar veruit het meest bezocht zijn de gepeperde nieuwsblogs zoals Geenstijl.nl. Op deze zogenaamde shocklogs worden actuele nieuwsberichten op een schertsende manier becommentarieerd. Geenstijl is met zijn half miljoen unieke bezoekers per maand het grootste nieuwsweblog van Nederland. De invloed ervan werd duidelijk toen de website dreigde het kabinet te laten vallen vallen: Geenstijl regelde door het hele land bussen naar het D66-congres, om daar hun bezoekers als kersverse partijleden het nieuwe regeerakkoord te laten wegstemmen. In Den Haag onstond al lichte paniek, maar achteraf bleek het een 1 aprilgrap te zijn.
Ooit Nijmeegs grootste weblog, Berry en Berrie, begon ook omdat het gemakkelijk op te starten was: ‘Het idee dat je met een gratis, eenvoudig op te zetten, digitaal publicatiemiddel de hele wereld kunt bereiken, fascineerde me,’ vertelt oprichter Jaap Stronks (24), zevendejaars Communicatiewetenschap.

Opgeklopte meningmakerij
Iedereen kan dus zijn eigen nieuws brengen; ook niet-journalisten. De kwaliteit van het nieuwsmedium weblog zal daardoor niet altijd even hoog zijn. Daarom wordt beweerd dat het medium zich bij uitstek leent voor de verspreiding van onjuiste of onvolledige informatie, omdat de meeste bloggers maling hebben aan traditionele journalistieke normen als het plegen van hoor en wederhoor. Of deze kritiek gegrond is, valt nog te bezien. Omdat veel bloggers elkaars schrijfsels nauwlettend in de gaten houden, wordt het posten van onjuiste informatie meestal binnen afzienbare tijd genadeloos afgestraft. Een ander kritiekpunt is dat bloggers überhaupt geen integere en objectieve journalistiek bedrijven, maar doen aan opgeklopte meningmakerij. Mark Deuze, onderzoeker aan de Indiana University, vindt deze kritiek onterecht: ‘Als je als journalist daar niks anders over kunt zeggen dan “het is niet objectief”, heb je gewoon niet begrepen hoe de levens van mensen aan het veranderen zijn. Ik zie weblogs als een onderdeel van een bredere trend; een verandering in de omgang van mensen met media.’ Deuze denkt dat de meeste burgers steeds moeilijker grip kunnen krijgen op de wereld, die op het journaal wordt beschreven als één grote ellende. ‘Veel mensen trekken zich daarom terug in hun eigen omgeving. Door weblogs wordt het nieuws meer aangepast op de persoonlijke leefwereld van mensen.’ Wellicht is de verfrissende driestheid waarmee bloggers uitkomen voor hun persoonlijke mening juist de verklaring voor het succes ervan.

Het gesprek van de dag
De weblogdienst web-log.nl heeft onlangs haar miljardste pageview gerealiseerd. Niet alleen worden veel weblogs onderhouden, ze worden ook vaak bezocht. Wat is de meerwaarde van een blog ten opzichte van bijvoorbeeld de krant? ‘Het grootste deel van ons succes hadden we te danken aan onze vaste community,’ vertelt Jaap Stronks over zijn site Berry en Berrie. ‘Zeker in samenwerking met buurweblogs zoals frietwagdbankje.com en monlog.nl voerden we het gesprek van de dag.’ Weblogs lijken de leemte op te vullen tussen de traditionele nieuwsvoorziening en het gesprek aan de koffietafel. Mensen kunnen direct reageren op het aangeboden nieuws, en weblogs reageren op elkaar. Daardoor ontstaan vaak levendige fora: het volk wil blijkbaar zijn stem laten horen.
Is er nog behoefte aan de krant? Weblogs bieden hun lezers uitgebreide informatie die dagbladen niet kunnen bieden. Waar kranten binnen een beperkt aantal pagina’s een totaalbeeld van het nieuws proberen aan te bieden, kunnen weblogs zich juist specialiseren. Over elk onderwerp is een veelvoud aan weblogs te vinden. Wie niets wil missen, kan gebruik maken van speciale RSS-software, waarmee alle internet-nieuwsbronnen geordend kunnen worden in een soort mailbox. Zo kun je er voor kiezen om alleen nieuws over Nijmegen te ontvangen.

Naast de burger staan
Hoe ziet de toekomst er uit, worden de gedrukte pers opgedoekt? Mark Deuze denkt van niet: ‘Sommige kranten zullen dichter bij de leefwereld van de burger gaan staan, andere kranten zullen juist veel algemener worden. Ik denk dat er daarvan uiteindelijk maar één of twee over blijven.’ Dit sluit aan bij de algemenere trend dat de journalistiek hun houding ten opzichte van het volk verandert. Journalisten staan niet meer met de rug naar de samenleving toe. Op het achtuurjournaal worden bijvoorbeeld steeds vaker doorsnee burgers geïnterviewd.
De traditionele media moeten meer volgens een nieuwe horizontale structuur denken – één open netwerk waarin iedereen informatie deelt – in plaats van de verticale structuur van nieuwsaanbieder en consument. Weblogs linken naar elkaar; kranten zouden daarin een baken van vertrouwen kunnen worden. De kwaliteit van de degelijke journalisten bij traditionele media gaat verloren als ze zich niet openstellen voor nieuwe media – dus niet koppig blijven denken in termen van abonnees. De regels van de journalistiek worden nu bepaald door de consument; de burger zit niet meer te wachten op een stapel papier die door de brievenbus valt en zweert niet meer bij één krant en één omroep. Hij bezoekt liever weblogs, waar hij kan commenten. Wil de krant blijven bestaan, dan moet hij zich hieraan aanpassen: het internet is nog steeds een rommeltje, de traditionele media moeten daarin orde proberen te scheppen.