ANS-Online

In deze rubriek staat iedere maand een ander Issue centraal, waarover de meningen sterk zijn verdeeld. Deze maand: zijn vrouwen op het podium een lachertje?

‘Ik ben niet verbaasd dat mensen mij goed vinden, dat ze vinden dat ik er mag staan. Dat vind ik zelf ook. Je kunt het niet leuk vinden, maar dat is een kwestie van smaak. Maar het is wél goed’, zei Sanne Wallis de Vries zes jaar geleden in Vrij Nederland. In haar citaat bevestigt ze de consensus die bestaat onder het cabaretpubliek, althans het mannelijke deel: vrouwen zijn niet grappig, vrouwelijke cabaretiers al helemaal niet. Zelfs in de wetenschap zijn de sekseverhoudingen in de professionele grappenmakerij onder de aandacht gekomen: recentelijk werd een heel nummer van het linguïstische Journal of Pragmatics gewijd aan het thema Gender and humor. Het wordt eens tijd om te kijken wie thuis de lolbroek aanheeft. Het Issue van deze maand: zijn vrouwelijke cabaretiers wel grappig?

Tekst en illustratie: Ruud Vos

Claudia de Breij
Cabaretier, radio-dj en tv-presentator
‘waaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaah.’

Alexander Nijeboer
Cabaretrecensent voor de Volkskrant
‘Ik vind vrouwelijke cabaretiers buitengewoon grappig. Maar ik denk dat ze op de keper genomen op een andere manier humoristisch zijn dan mannen. Het blijft altijd lastig met dit soort generalisaties, want ik vind ook dat er veel slechte vrouwelijke cabaretiers zijn; die noem ik tuthola-groepjes. De top binnen het vrouwencabaret is in ieder geval gegroeid en de vrouwelijke cabaretiers zijn grappiger geworden. De cabaretprijs Neerlands Hoop bijvoorbeeld is dit jaar gewonnen door Sara Kroos, en Claudia de Breij was een genomineerde. Dat zijn twee fenomenale talenten. Naar mijn mening zijn vrouwen inmiddels een beetje de mannen in het cabaret geworden.
‘De mannen zijn tegenwoordig, op Theo Maassen en André Manuel na, een beetje de sukkeltjes van het cabaret. Zij zijn met name bezig het Hans Teeuwentje te spelen of leunen nog zwaar op de traditie van Freek de Jonge. Niet bepaald vernieuwend en taboedoorbrekend dus; ze brengen wat ik noem het IKEA-cabaret. Neem een Howard Komproe die vader is geworden en een heel programma door staat te ratelen over hoe leuk dat wel niet is. Het is allemaal trukendooscabaret dat verder nergens over gaat. De goede vrouwelijke cabaretiers zijn dat stadium allang voorbij. Aan hun shows kleeft meer maatschappelijke relevantie die uit de traditie van het cabaret voortkomt.
‘In het verleden waren de vrouwen meer bedreven in de wat dommere vorm van cabaret. Kijk bijvoorbeeld naar Tineke Schouten, die ik overigens een grootmeesteres vind: veel om het lijf heeft het niet. De vrouwelijke iconen van het cabaret speelden al gauw het domme gansje en daar werd dan smakelijk om gelachen. Daarnaast was er een verschrikkelijk soort cabaret, van bijvoorbeeld Lenette van Dongen. En die was nog redelijk te pruimen. Er bestond een hele lichting van zulk feministisch geblaat dat voor cabaret door moest gaan. Alles wat vrouwen wilden roepen over de maatschappij, kreeg al snel iets heel geforceerds en verbetens. Wat ik erg goed vind aan de huidige vrouwelijke cabaretiers, is dat ze op het podium heel erg hun eigen wereld neerzetten.’

Eva Postema
Afdeling publiciteit impresariaat
Kik-productions
‘Wat Brigitte Kaandorp betreft moet ik je helaas teleurstellen. Zij geeft zeer zelden interviews omdat ze zich volledig wil concentreren op haar theatertournee en haar gezin. Ik hoop op je begrip hiervoor.’

Drs. Annelies van der Graaf
Afgestudeerd in Nederlandse Taalbeheersing en Genderstudies
‘Natuurlijk zijn vrouwelijke cabaretiers grappig. Ik denk wel dat de manier waarop ze grappig zijn verschilt van die van mannelijke cabaretiers, al zijn de verschillen wel wat kleiner aan het worden. Ten eerste maken mannen en vrouwen op een andere manier grappen over elkaar. In mijn doctoraalscriptie, Mannen en vrouwen gaan ook heel anders naar de wc. Gender in het hedendaagse Nederlands cabaret, viel het meest op dat mannelijke cabaretiers veel meer gebruik maken van beledigende humor of superioriteitshumor. Daarbij komt dat mannen niet zo snel hun seksegenoten als doelwit uitkiezen, maar vaker vrouwen.
‘Vrouwenpersonages kregen grof gezegd meer karakter toegeschreven door vrouwelijke cabaretiers. De stereotyperingen van vrouwen verliepen heel anders bij mannelijke cabaretiers. Die brachten vrouwen vooral in beeld omwille van seks en uiterlijk.
‘De voorstellingen van de vier onderzochte cabaretiers, Theo Maassen, Sanne Wallis de Vries, Sara Kroos en Javier Guzman, heb ik wel bezocht, maar ik ben puur uitgegaan van de teksten. Ik moest namelijk mijn aandachtsveld inkaderen, waardoor ik de voordracht zelf niet in beschouwing kon nemen.
‘Desondanks denk ik dat de vorm van vrouwencabaret verschilt van wat mannelijke cabaretiers neerzetten. Over het algemeen maken de vrouwen meer kleinkunst, en spelen de mannen vooral de grappenmaker. Wat opvalt, is dat zij minder liedjes zingen dan vrouwen. Voor zover ik kan bedenken, zijn er nu nauwelijks vrouwelijke cabaretiers die niet zingen en ook geen muziekinstrument spelen.
‘Ook het publiek en de ontvangst waren geen onderwerp van mijn scriptie. Het is wel erg interessant om hier beter naar te kijken en ik heb dergelijke vragen dan ook in mijn aanbevelingen voor verder onderzoek genoemd. Het is namelijk mijn indruk dat vrouwelijke cabaretiers meer vrouwelijke bezoekers trekken dan mannelijke, terwijl bij die tweede groep de verhoudingen veel meer gelijk zijn. Wanneer vrouwen grappen maken jegens mannen, worden ze al snel feministen genoemd, terwijl ze dat helemaal niet hoeven te zijn. Zulke humor trekt mannen blijkbaar niet echt aan.’

Sara Kroos
Cabaretier, ex-Lama
‘O, wat een kutvraag! Waarom wordt er nooit gevraagd: zijn mannelijke cabaretiers wel grappig? Het antwoord daarop is: ja, en vrouwelijke ook. We hebben uiteraard een ander soort humor, maar die is niet meer of minder.
‘Ik neem het niet heel erg serieus wat de meeste mannen vinden van vrouwencabaret. Natuurlijk oordelen ze vaak negatief. Maar ik hoop dat die tendens over honderd jaar wel over is. Je ziet ook wel in de geschiedenis: vrouwen mochten geen hoge functies bekleden, maar hoorden behaaglijk te zijn. Daardoor waren ze minder dominant en aanwezig. Grappige vrouwen zijn dominant en aanwezig: ze trekken de aandacht naar zich toe. Dat wordt door de mannen nog niet geaccepteerd.
‘Ik denk, in tegenstelling tot Nijeboer, liever: de vrouwen zijn de nieuwe vrouwen in het cabaret. Zij komen nu eindelijk op. Zo durven ze al meer en hoeven steeds minder behaaglijk te zijn en liedjes achter de piano te zingen. De komende honderd jaar wordt de machtweerga van het cabaret.’

Sanne van Hattem (21)
Oud-theaterprogrammeur van de Studenten Programmerings Commissie (SPC)
‘Vrouwelijke cabaretiers zijn wel degelijk grappig. Ik denk alleen dat ze soms verkeerd worden begrepen, doordat mannen simpelweg de overhand hebben in deze samenleving. Zij kunnen zich minder makkelijk in vrouwen inleven dan vice versa. Daardoor worden mannen over het algemeen grappiger bevonden dan vrouwen. Onder vrouwen leeft veel meer de behoefte om thuis te blijven als huisvrouw. Dat cabaretiers zulke late tijden erop nahouden, valt moeilijk te combineren met een gezin. Daardoor zijn er minder vrouwelijke cabaretiers, wat betekent dat er ook minder grappige vrouwen zijn.
‘Ik heb een literatuuronderzoek gedaan voor Algemene Cultuurwetenschappen, in het kader van het vak Gender en de Kunsten, waaruit blijkt dat er 94 mannelijke cabaretiers of cabaretgezelschappen zijn. Daartegenover zijn er maar 24 vrouwen die momenteel van theater naar theater toeren. Ik heb gezocht naar verklaringen daarvoor. Ook probeerde ik erachter te komen waarom mannen grappiger worden gevonden in de Nederlandse samenleving. Er zijn in wetenschappelijke bronnen amper onderzoeksresultaten te vinden over hoe het komt; hooguit over de optiek van mannen.
‘SPC zoekt nu naar mannelijke cabaretiers om het programma van StuKaFest aan te vullen, omdat die meer aanslaan dan vrouwelijke, waarvan wel al enkele zijn binnengehaald. Ik ben er sowieso voor om meer variatie in het programma te hebben, maar persoonlijk zou ik niet per se op zoek gaan naar mannen, alleen omdat die meer zouden aanspreken.