ANS-Online

Iedere maand loopt ANS een dag mee in de schaduw van een zonderling. Deze maand: heilig hallucineren in de Santo Daime kerk

Tekst: Eline Huisman en Simone Vermeeren
Illustratie: Laurens de Vos

In de Santo Daime kerk vindt men het goddelijke niet met hosties en psalmen, maar met hallucinerende harddrugs en Portugese muziek. Een heftige trip in een gemeenschap waar overgeven normaal is en stoned worden spiritueel verantwoord.

Door de zware deuren schuifelen in wit geklede mensen binnen voor een nachtelijk ritueel in de kerk te Venhuizen. Oudgedienden begroeten elkaar met een innige omhelzing. Nieuwkomers melden zich enigszins nerveus bij de inschrijftafel, waar ze een verklaring moeten ondertekenen waarin staat dat ze de bijeenkomst uit vrije wil bijwonen en niet onder invloed zijn van alcohol. Op de driedaagse seksuele onthouding die werd aanbevolen, wordt niet gecontroleerd.
In het schip van de kerk wacht ervaringsdeskundige Liesbeth de beginnelingen op om hen gerust te stellen en de activiteiten van vanavond in te leiden: ‘De cura kan een heftige spirituele ervaring zijn. Er staan genoeg medewerkers en emmertjes klaar om je te helpen als je niet goed wordt.’ De cura is een genezingsritueel waarin het drinken van ayahuasca centraal staat. Deze bittere thee wordt volgens traditioneel recept van regenwoudbewoners in het Amazonegebied gemaakt van lianen en andere planten. De bijeenkomst vanavond is allesbehalve een gemoedelijk theekransje bij kaarslicht. De Santo Daime, zoals de drank eerbiedig en liefkozend wordt genoemd, heeft een sterk hallucinerend effect. Het brengt de gebruikers mentaal in hogere sferen, terwijl overgeven en diarree veelvoorkomende lichamelijke reacties zijn.
De kerkgangers vormen een gemêleerd gezelschap, variërend van grijze dames tot hippe jongemannen. Na de introductie worden mannen en vrouwen van elkaar gescheiden en krijgen alle aanwezigen zorgvuldig een zitplaats toebedeeld. De meer dan 120 deelnemers worden opgesteld in een grote cirkel rondom een stervormige tafel vol kruisjes en kaarsjes. Voor degenen die het ritueel niet in een stoel kunnen uitzitten, liggen achterin de kerk matjes en dekens klaar. Wanneer een aantal mannen hymnes in het Portugees inzetten, kan de vijf uur durende trip beginnen.

Dealen in de kerkdienst
Santo Daime is een religie die begin twintigste eeuw opkwam in Brazilië en zich vanuit daar verspreidde over de rest van de wereld. De kerkgemeenschap dankt zijn naam aan de heilige drank Santo Daime die tevens de kern van de religie vormt. Inheemse tradities worden gecombineerd met elementen uit het katholicisme, zoals het gebruik van sacramenten en het bidden van het Onzevader. Anders dan in de meeste kerkgemeenschappen, waarin saamhorigheid wordt nagestreefd, staat bij Santo Daime het individu centraal. ‘Het gaat tussen mij en mij, en niets daarbuiten,’ vertelt een jonge vrouw die verklaart op zoek te zijn naar spirituele zelfinzichten. Hoewel iedereen tegelijkertijd onder invloed is, zijn de diensten dus niet bedoeld om gezellig collectief te trippen of degene naast je te bekijken. Op de vraag of het mogelijk is de dienst bij te wonen zonder thee te drinken, reageren de kerkleiders fel: ‘Het is absoluut niet de bedoeling dat je hier anderen komt begluren. Concentreer je op je eigen ervaring. Wie niet drinkt, kan niet meedoen.’
De geestverruimende ayahuasca zorgt ervoor dat de kerkgangers buiten zichzelf treden. Het drinken van de thee is dan ook niet onomstreden. In 2000 spande de Nederlandse staat een proces aan tegen de Santo Daime kerk. De Amsterdamse politie viel tijdens een ceremonie binnen en nam de thee mee voor een nadere analyse, waarna de gemeenschap werd aangeklaagd voor het dealen in harddrugs. Uiteindelijk verloor de staat de zaak op basis van de vrijheid van godsdienst waardoor de aanhangers nog steeds vrijuit kunnen trippen binnen de muren van de kerk.

Kotsen in de kerk
Na anderhalf uur luidkeels zingen worden tientallen kannen van het beruchte bruine brouwsel op een lange tafel uitgestald. Een voor een komen de deelnemers naar voren om een shotje te nemen. De heilige drank is scherper dan tabasco en de geur doet denken aan rottende bladeren. Twintig minuten later worden de eerste effecten zichtbaar: een aantal vrouwen begint met een moeilijke gezichtsuitdrukking over hun buik te wrijven en steeds meer mensen begeven zich richting het toilet. Ineengedoken deelnemers worden onmiddellijk gecorrigeerd door een van de rondlopende medewerkers: ‘Over elkaar geslagen armen en benen bemoeilijken een optimale zuivering van lichaam en geest.’
Nog een uur later is die zuivering in alle hevigheid begonnen. Uit een grote plastic voorraadzak is een tweede ronde Santo Daime thee uitgedeeld. Voor wie op zoek is naar de ultieme ontmoeting met het goddelijke gaat bovendien de Santa Maria rond. Anders dan de lieflijke naam doet vermoeden is dit een gigantische joint. De rokers slaan eerbiedig een kruis met het stickie in hun handen, voordat ze een flinke hijs nemen. Het losgebarsten gekuch wordt al snel opgevolgd door aanhoudende braakgeluiden. Alle aanwezigen schrikken op wanneer een man met stoel en al achterover slaat. Voor het eerst sinds de start van de ceremonie schalt het gezang niet meer door de kerk, maar wordt er op gedempte toon verder gezongen. Steeds meer deelnemers grijpen naar de emmertjes. Het en masse kotsen wordt niet gezien als het logische gevolg van de flinke dosis drugs, maar als een trauma dat zich letterlijk een weg naar buiten baant. Men wordt daarom geadviseerd bij het gapen een hand voor de mond te houden om te voorkomen dat andermans trauma’s worden ingeslikt.
Achterin de kerk ligt een aantal mensen onder zeil, anderen ondergaan het ritueel rondtollend op hun stoel en na de eerste klap kijkt niemand meer op van een tweede en derde persoon die out gaat. Een vijftiger die voor het eerst meedoet barst na haar tweede portie Santo Daime uit in een hartstochtelijke huilbui, om de komende uren niet meer te stoppen.

Een goede trip
Rond middernacht hebben de meeste mensen hun zitplaats weer teruggevonden en zingen ze uit volle borst mee met het Onzevader. Het afsluitende gebed gaat in een moeite door in een ‘lang zal hij leven’ voor een inmiddels jarige man. De spanning van eerder op de avond heeft plaatsgemaakt voor opluchting en een uitgelaten sfeer. De zojuist nog zo geëmotioneerde vrouw bekent tien jaar te hebben toegewerkt naar haar deelname van vanavond. Glunderend vertelt ze: ‘Ik heb zo’n overweldigende reis gehad dat een tweede keer volgens mij niet eens nodig is.’ Gezamenlijk trippen en vomeren heeft alle schaamte weggenomen en onbekenden vallen elkaar in de armen. ‘Het was een intense zuivering,’ evalueren de kerkgangers de viering. De geleegde magen worden gevuld met een afsluitende maaltijd van borrelnootjes en dadels.
De ervaringen die onderling worden uitgewisseld verschillen sterk. ‘Ik ben hier toch te nuchter voor. Dit is één keer, nooit meer,’ zegt een beginnelinge. Een van de vaste medewerkers vertelt al sinds 1994 regelmatig een dienst bij te wonen. ‘De beleving is inmiddels minder heftig, maar Santo Daime is een way of life geworden.’ Hoewel ze de details graag voor zichzelf houden vertellen de meeste deelnemers grote zelfinzichten en intense spirituele ervaringen te hebben gehad. Alleen zelfbenoemd hippie Iris heeft minder diepgang ervaren: ‘Ik kwam hier alleen voor een goede trip. Het ritueel is te heilig voor me, maar ik ben wel hard gegaan.’

Kijk hier voor de andere artikelen uit de december-ANS