ANS-Online

Duffe opsomming of ultiem entertainment? Iedere maand verschanst ANS zich in de collegebanken om een genadeloos oordeel te vellen over het onderwijs aan de RU.

Tekst: Mark Levels
Foto: Jos Janssen, Overasselt

College:
Kwantummechanica 2. Woensdag 18 januari 2006, 15.45 tot 17.30 uur, N 1028.
Docent:
Dr. W.J.P. Beenhakker.
Uitstraling:
Vriendelijk, licht aristocratisch Duracell-konijntje op speed.
Inhoud:
Elektromagnetische velden, kwantummechanica, en nog zo wat onbegrijpelijkheden.
Publiek:
Een onsplijtbare kern goed voorbereide derdejaars Natuur- en Sterrenkunde die goed rekenen én snel denken.
Eindcijfer:
9

Diep in de krochten van het betonnen labyrint waarin de Bètafaculteit is gehuisvest, heeft een handvol studenten zich verzameld voor het college Kwantummechanica 2. Er hangt een opmerkelijk gelaten sfeer, wellicht veroorzaakt door het late tijdstip waarop het college wordt gegeven. De meeste studenten sijpelen vlak voor aanvang het nogal grauwe lokaaltje binnen, gaan bedeesd zitten en wachten op wat komen gaat. Stipt op tijd verschijnt dr. Beenhakker met een aanzienlijke stapel stencils onder zijn arm. Hij maakt een praatje, deelt zijn papieren uit en doet op zijn gemak een aantal huishoudelijke mededelingen. Dit is het laatste college van de cursus en er worden afspraken gemaakt voor een noodzakelijk vragenuurtje. Met de elegante doelgerichtheid van een Britse edelman loopt hij naar het bord en pakt een krijtje. Hij wacht een ogenblik, haalt diep adem en draait zich om. Een vage glimlach verschijnt op zijn gelaat. ‘Het eerste onderwerp van vandaag is het elektrische dipooleffect.’
Dan begint het. De ene na de andere gecompliceerde breuk vliegt in hoog tempo het lokaal in, proposities en conclusies volgen elkaar razendsnel op. Eenmaal op stoom blijkt Beenhakker niet meer te stuiten. Faster than a speeding bullet vuurt hij de meest ingewikkelde redeneringen op de studenten af. Spin zus, kwantum zo. Assumpties worden bekend verondersteld. Ondertussen verschijnt in het bekende maar onbegrijpelijke wiskundige spijkerschrift een formule op het bord, die meteen wordt ontleed en uitgewerkt. Voor een buitenstaander is het een schier onbegrijpelijk vertoog vol jargon, symbolen en impliciete aannames. ‘Toeters en bellen’ noemt Beenhakker het. ‘Nucleonen zijn, zoals u allen weet, composiete deeltjes die zijn opgebouwd uit quarks.’ Maar natuurlijk. Het wordt snel duidelijk dat je niet alleen een behoorlijk niveau, maar ook een gedegen inzicht in de materie nodig hebt om hiervan chocola te kunnen maken.
‘Jullie zien het al, de trukendoos gaat wijd open vandaag,’ houdt Beenhakker zijn toehoorders voor. Deze hangen ademloos aan zijn lippen. Af en toe probeert hij zijn betoog op te leuken met een flauw grapje – ‘Hoe herkennen we een verboden overgang? Aan het stopbord? Aan de handboeien? Neen, eenvoudigweg aan de zwakkere spectraallijn!’ – waar niemand om lacht. Het gros kijkt onbewogen voor zich uit, maar de passiviteit is slechts schijn. Op korte, gemene controlevragen wordt steevast achteloos het juiste antwoord gegeven, hetgeen op zijn minst verbazingwekkend is, gezien de onmiskenbare complexiteit van de materie. Ook het hoge tempo waarin wordt geredeneerd, is blijkbaar geen enkel probleem. De spreker en zijn studenten zitten zonder twijfel op dezelfde golflengte. Hier is een club ingewijden aan het werk.
Na de pauze volgt een werkcollege, waarbij de groep in zijn geheel werkt aan de oplossing van een door Beenhakker gesteld kwantummechanisch probleem. Het lijkt niemand echt te deren dat hier wordt gerekend met magnetische velden die op aarde niet kunnen voorkomen. ‘Op het oppervlak van een neutronenster zijn dergelijke veldwaarden heel normaal.’ Beenhakker belooft daar in Kwantummechanica 3 veel dieper op in te gaan. Geïnteresseerden kunnen zich aanmelden via TIS.

Het Laatste Oordeel der Studenten
‘Vloeiend als een rivier stort hij liters boeiende kwantummechanica over ons uit zonder zelf door de stroming te worden meegesleurd,’ zo glimlacht een poëtische bèta. De stroomsnelheid van die stortvloed zou volgens de meeste van zijn medestudenten wel iets lager mogen. Beenhakker verliest zich weliswaar niet in de kwantummechanica, maar laat zich wel volgaarne meeslepen door zijn enthousiasme. Hij zou iets rustiger mogen praten en zijn redeneringen iets gedetailleerder mogen uitwerken. Ondanks zijn tempo toont Beenhakker zich echter vooral een uitstekende meester. Hij is een gedreven en behulpzame man, met een enorme kennis van zijn vakgebied. Kwantummechanica is bijzonder ingewikkeld, maar hij weet de meest gecompliceerde materie op een interessante en heldere wijze te verduidelijken. Studenten prijzen zijn geestdrift, zijn motivatie en kundigheid. Een van zijn studenten verzucht: ‘Ach, deden ze het allemaal maar zo…’

Klik hier voor alle artikelen van ANS februari 2006.