ANS-Online

In deze rubriek staat iedere maand een ander Issue centraal, waarover de meningen sterk zijn verdeeld. Deze maand: Iran in de ban

Tekst: Marieke Haafkes en Martine Peters van Ton
Illustratie: Marieke Meijer

Sinds vorige maand worden Iraanse studenten geweigerd op de Universiteit Twente (UT). Dit besluit werd genomen naar aanleiding van een brief die de ministers Verhagen en Plasterk stuurden naar alle Nederlandse universiteiten en hogescholen. In deze brief vroegen ze om de garantie dat Iraanse studenten geen toegang zouden krijgen tot de inhoud van gevoelige onderzoeken naar atoomwapens. Iran toont geen openheid over de aard van het eigen atoomprogramma. Hierop hebben de Verenigde Naties een verbod op export van technologische kennis naar Iran van kracht laten gaan, uit angst dat Iran deze zou gebruiken voor het ontwikkelen van atoomwapens. De UT besloot dat ze de verantwoordelijkheid die het geven van een dergelijke garantie met zich meebrengt niet wilde dragen. De andere universiteiten reageerden wisselend. De Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) sloot zich aan bij het standpunt van de UT. Bij het Kernfysisch Versneller Instituut op de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) en op de Technische Universiteit Delft (TU Delft) zijn Iraanse studenten wel welkom.

Het issue van deze maand: ter bescherming van de internationale veiligheid moeten Nederlandse universiteiten studenten uit schurkenstaten weigeren.

Prof. dr. Nasser Kalantar-Nayestanaki
Iraans adjunct-hoogleraar Experimentele Kernfysica op het Kernfysisch Versneller Instituut (KVI) aan de Rijksuniversiteit Groningen
‘Universiteiten moeten zich enkel bezighouden met de wetenschappelijke kwaliteiten van een student. Het is belachelijk dat ze de verantwoordelijkheid voor internationale veiligheid in de schoenen krijgen geschoven door de overheid. Dat beleid roept schrikreacties op bij de universiteiten: ze gooien uit angst de poorten dicht. Bij de UT wordt elke aanvraag van een Iraanse student zonder meer in de prullenbak gegooid. Dat is waanzinnig; pure discriminatie.
‘Écht vertrouwelijk onderzoek hoort niet op universiteiten plaats te vinden. Gespecialiseerde instellingen, zoals de kerncentrale in Petten, zijn veel beter in staat de geheimhouding van onderzoek te garanderen. Zo kunnen universiteiten waardevrij blijven. Zelfs als een instelling geheimhouding garandeert geldt dat iedere student naar Petten kan reizen en foto’s kan maken van de kerncentrale. Iedere willekeurige voorbijganger op straat is een potentieel gevaar voor de staatsveiligheid. Boeken over kernfysica zijn vrij beschikbaar. Ministers Plasterk en Verhagen vragen garanties die universiteiten onmogelijk kunnen geven.
‘Op mijn universiteit voel ik me nog steeds welkom: de RUG bekijkt de aanvraag van ieder Iraanse studenten objectief en zorgvuldig. Soms voel ik het wantrouwen van mensen die vragen of ik bij Iraans kernonderzoek ben betrokken. De Iraanse promovendi ervaren de sfeer als onprettig; er worden misschien alleen flauwe grappen gemaakt, gekoppeld aan de stigmatisering van onze nationaliteit creëert dit voor hen een onwelkome werkomgeving. Een van de speerpunten van de Nederlandse universiteiten is internationalisering en het uitsluiten van bevolkingsgroepen werkt daarop averechts.’
Dr. Leo van IJzendoorn
Hoogleraar Technische Natuurkunde, Technische Universiteit Eindhoven
‘Het besluit van de universiteiten om studenten uit bepaalde landen te weigeren, in dit geval Iraniërs, is vooral een politieke boodschap die de regering via de universiteiten wil uitdragen. Wat betreft mijn vakgebied is het duidelijk dat misbruik van nucleaire technologie moet worden voorkomen. Hoewel Iran het non-proliferatieverdrag heeft ondertekend, zijn de onverzoenlijke en dreigende uitspraken in haar buitenlandse politiek zorgelijk. Vanuit dat oogpunt is een pragmatische terughoudendheid niet meer dan logisch. Men kan wel vraagtekens zetten bij de effectiviteit van de genomen maatregel. Onderwijsmateriaal voor colleges in de kernfysica is openbaar en kan dus door iedereen worden geraadpleegd.’

Menno van Duuren, woordvoerder College van Bestuur, Universiteit Twente
‘Na ieder verzoek tot toelating van een Iraanse student krijgen wij een brief van de Immigratie en Naturalisatie Dienst. Deze vraagt ons of de “vreemdeling in gevolge VN-resolutie 1737” kan worden toegelaten op onze universiteit. We moeten een verklaring afgeven waarin we de verantwoordelijkheid nemen voor de toelating van studenten. Wij kunnen het risico dat een Iraanse student in aanraking komt met kernfysica niet uitsluiten, daarom kunnen we hem of haar niet toelaten. De reden is praktisch: we kunnen niet iedere Iraanse student continu bewaken. Als iemand wordt toegelaten op onze universiteit, moet deze persoon toegang hebben tot alle faciliteiten en willen we hem op geen enkele manier in zijn academische ontwikkeling beperken. Natuurlijk betreuren we het dat goedwillende Iraanse studenten de dupe worden van deze maatregel. Sommige universiteiten hebben de brief van Verhagen en Plasterk anders geïnterpreteerd en besloten Iraanse studenten wel toe te laten. Dat is aan hen. Iedereen is gebaat bij meer duidelijkheid in de richtlijnen.’

Karin Temmink, woordvoerder Immigratie en Naturalisatie Dienst
‘Wij vragen de technische universiteiten niet om Iraniërs te weigeren. Bij twijfel over de inhoud van de studie sturen wij de betreffende universiteit een brief waarin we vragen of de student in kwestie in aanraking zou kunnen komen met kernfysica. Dit is niet dwingend, het is slechts een waarschuwing.’

Aicha Lubbinge, woordvoerder minister Plasterk, Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap
‘De minister is in overleg met de betrokken instanties – Justitie, Buitenlandse Zaken en de Immigratie en Naturalisatie Dienst – over dit onderwerp. Hij kan hier nu nog niet op reageren.’

Drs. Leon Wecke
Senior docent Centrum voor Internationaal Conflictanalyse & Management
‘Ik ben het absoluut niet met de stelling eens; universiteiten mogen nooit een bevolkingsgroep uitsluiten. Het is goed om studenten zorgvuldig te screenen bij gevoelige onderzoeken, maar om bij voorbaat Iraanse studenten uit te sluiten is idioot.
‘Plasterk en Verhagen dragen een volstrekt verkeerd beeld uit naar de Nederlandse burger in een tijd waarin angsten ten opzichte van mensen uit het Midden-Oosten steeds vaker de kop op steken. Voor een land dat pretendeert een traditie op het gebied van tolerantie te hebben is dit ongehoord. Deze maatregelen zijn het gevolg van het schoothondjesgedrag dat onze regering ten opzichte van de regering Bush laat zien en van de persoonlijke voorkeuren van een mallootminister als Verhagen. De maffe Nederlandse regering voelt de druk om als het beste jongetje van de klas achter de VS aan te rennen. Ook als het gevolg discriminatie van Iraanse studenten is.’