ANS-Online

In deze rubriek staat iedere maand een ander Issue centraal, waarover de meningen sterk zijn verdeeld. Deze maand: verhitte discussie over klimaatverandering.

Infernoachtige rookwolken, in zee donderende ijsschotsen, oerbossen vervangen door wouden van wolkenkrabbers: Al Gore gebruikt vooral beelden om zijn publiek ervan te overtuigen dat onze planeet afsterft. Hij schetst de onheilstijding in zijn boek An Inconvenient Truth en de gelijknamige film. Niet zonder succes: zijn boodschap over klimaatverandering slaat aan. Borrelgesprekken gaan over de winter die zijn intrede maar niet doet en er worden grootscheepse klimaatconferenties georganiseerd.
Er is ook een ander geluid te horen. Prof. dr. Salomon Kroonenberg, geotechnoloog aan de Technische Universiteit Delft, beweert dat de warme en natte extremen van het afgelopen jaar niet meer zijn dan het resultaat van natuurlijke klimaatschommelingen. Maar er is meer dan de discussie over de cijfers. Aan klimaatverandering worden belangrijke ecologische gevolgen en een scala aan rampen voor de mensheid toegeschreven. Moeten westerse landen in actie komen om klimaatverandering een halt toe te roepen?

Tekst: Maartje Bakker en Koos ten Bras
Illustratie: Marjolein de Reus

Erwin Kroll
Weerman bij het NOS-journaal
‘Nederland staat over vijftig jaar heus niet voor de helft onder water. Wij kunnen dat water wel aan. We zijn de laatste dertig jaar een beetje vergeten dat al eeuwen leven met fluctuerende waterniveaus.
‘Het klimaat verandert. De laatste vijftig jaar zijn deze veranderingen sneller gegaan dan ooit. Met alle kennis die de wetenschap op dit moment van het klimaat heeft, blijkt dat de invloed van de mens, door de uitstoot van broeikasgassen, erg groot is geweest. In Nederland is een trend te ontwaren van droge zomers, natte winters en een stijgende zeespiegel. Deze trend past in het plaatje van die klimaatverandering.
‘Voor Nederland is de grootste consequentie van een stijgende zeespiegel de druk van het zeewater op de kust. Hierdoor verzilt het grondwater. In het Westland veroorzaakt dit problemen voor de drinkwatervoorziening en de landbouw. Een ander knelpunt is dat rivieren in de winter meer water aanvoeren vanuit het achterland, waar gletsjers smelten en meer neerslag valt. In de zomer stroomt er juist minder water door de rivieren. Zeewater kan zo de riviermondingen instromen, zodat ook daar verzilting zal optreden. We zullen iets moeten doen met dat tekort en teveel aan water.
‘Afspraken over klimaat komen altijd te laat. Het Kyoto-protocol is een stap in de goede richting. Als symbool heeft het grote waarde. Mensen worden zich bewust van hun energiegebruik. Door zichzelf een beperking op te leggen, worden mensen gedwongen op zoek te gaan naar innovatieve alternatieven.’

Theo Richel
Woordvoerder Groene Rekenkamer
‘Wetenschappers zijn vaak bevooroordeeld. Ze hebben een sterke politieke en maatschappelijke agenda. Daardoor zijn de conclusies die zij trekken over klimaatverandering niet zuiver. Het is de vraag of de huidige opwarmingstrend doorzet. Enkele Russische onderzoekers zeggen dat deze opwarming sterk verband houdt met de activiteit van de zon. Die Russen stellen dat de zonneactiviteit in de komende vijf tot tien jaar zal afnemen, met een periode van relatieve koelte als gevolg.
‘Stel dat de opwarming wél doorzet, dan is dat helemaal niet zo erg. Een warmer klimaat gaat samen met ontwikkeling. De grote culturen, zoals de Griekse en Egyptische, zijn niet in Groenland ontstaan, maar daar waar het relatief warm was. De middeleeuwse warme periode valt samen met de bouw van kathedralen en met grote bloei.
‘Ik vind het Kyoto-protocol om twee redenen onzinnig. Ten eerste zijn we lang niet zeker van het verband tussen CO2 en temperatuur. Het klopt dat het massaal verbranden van fossiele brandstoffen meer CO2 in de lucht brengt. De vraag is of die stijging een groot gevolg zou moeten hebben voor de temperatuur. Het kan ook dat het verband precies omgekeerd is: dat temperatuurstijging een hogere concentratie CO2 als gevolg heeft. Daarnaast bewerkstelligen de afgesproken maatregelen tot 2050 slechts een temperatuursdaling van 0,07 graden Celcius en kosten miljarden. Ze zullen ons enorm verarmen.
‘Onder de leiding van de Deense onderzoeker Björn Lomborg is door wetenschappers een lijst opgesteld van de grootste wereldproblemen. Klimaatverandering staat daarin pas op de 27ste plaats, ver na ziekten als malaria en hiv en het tekort aan schoon drinkwater. Deze ranglijst, de Copenhagen Consensus, geeft aan dat we onze aandacht niet op het klimaat moeten richten. De Groene Rekenkamer onderschrijft dit volkomen.’

Marianne Thieme
Fractievoorzitter Partij voor de Dieren
‘Ik denk dat de Groene Rekenkamer ten onrechte beweert dat andere problemen urgenter zijn. Bovendien: als je altijd naar andere problemen wijst die eerst moeten worden aangepakt, zullen er nooit problemen worden opgelost.
‘De regering heeft de afgelopen jaren de verkeerde prioriteiten gesteld. De gevestigde partijen houden zich vooral bezig met menselijke kortetermijnbelangen. De Partij voor de Dieren wil zich richten op wat er echt toe doet. Niemand heeft iets aan hypotheekrenteaftrek als zijn huis onder water staat. Het beleid is eenzijdig gericht geweest op economische groei. Investeren in het milieu wordt altijd achtergesteld op meer geld verdienen. Maar wat heb je aan geld als de poolkap smelt?
‘Natuurlijk is klimaatverandering een internationaal probleem. Wij dienen als overconsumerende, westerse samenleving een voortrekkersrol te vervullen. We moeten het goede voorbeeld geven en in ons eigen land een omslag veroorzaken. Een betere wereld begint nog steeds bij jezelf.
‘De natuur is nog nooit zo snel achteruitgegaan als nu. Jaarlijks sterven tientallen diersoorten uit. Dat gaat steeds sneller. Technologische ontwikkeling heeft een enorme impact op plant en dier. Menselijk ingrijpen is noodzakelijk om in het milieu te redden wat er te redden valt.
‘We hebben de morele plicht om actie te ondernemen, om de menselijke invloed op wereldwijde ecosystemen te beperken. Vanuit mededogen en verantwoordelijkheidsgevoel moeten we ervoor zorgen dat de aarde niet volkomen wordt vernietigd. Het is egocentrisch om niet verder te kijken dan het menselijk oogpunt. Wij hebben niet het alleenrecht op deze aarde. Planten en dieren verdienen ook een plaats.
‘Men ziet niet dat we op een Titanic zitten. De Partij voor de Dieren wil investeren in groene energiebronnen, in plaats van teruggrijpen op kernenergie of palmboomplantages voor olieproductie. Dat zijn geen milieuvriendelijke oplossingen. Ook zou het goed zijn als de mens minder vlees at. Door een fiscale vrijstellingsregeling moeten producenten en consumenten worden gestimuleerd te kiezen voor plantaardige voeding.’

Donald Pols
Campagneleider Klimaat en Energie, Milieudefensie
‘De discussie of de mens invloed op het klimaat heeft, is voorbij. In Nederland gaan we niet veel van klimaatverandering merken. Alleen in extreem onwaarschijnlijke scenario’s zou er sprake kunnen zijn van een nieuwe ijstijd, doordat de golfstromen van richting veranderen. Of van een gigantische zeespiegelstijging als zoetwatermeren op Antarctica in zee stromen doordat het ijs eromheen smelt.
‘Inwoners van Afrika en Azië dragen het minst bij aan de klimaatverandering, maar de gevolgen treffen hen het hardst. Neem Bangladesh: aan zee, vlak boven de zeespiegel. Daar is geen geld om stevige dijken te bouwen. In de armste landen gaan de klappen vallen. Niets nieuws onder de zon: het mondiale verdelingsvraagstuk steekt ook hier de kop op. We moeten in actie komen, uit solidariteit met de Derde Wereld.
‘Milieudefensie probeert verschillende groepen mensen aan te sporen. Burgers moeten allereerst hun eigen gedrag veranderen. Ze moeten bewust omgaan met energie. Kies je groene of vieze stroom, zet je elektrische apparaten aan of uit als je ze niet gebruikt?
‘Elektriciteitscentrales en zelfs autofabrikanten erkennen hun verantwoordelijkheid voor klimaatverandering. Het is opmerkelijk dat het bankwezen ontkent er ook maar iets mee te maken te hebben. Toch heeft een extern onderzoeksbureau ontdekt dat de Nederlandse banken door middel van hun investeringen indirect een bijdrage leveren aan een enorme CO2-uitstoot. Daar probeert Milieudefensie iets aan te doen, vooral door te lobbyen.
‘Ook de politiek zou actie moeten ondernemen. Het kabinet hoort een klimaatwet op te stellen, waarin het zichzelf verplicht ieder jaar de CO2-uitstoot met 2,5 procent te verminderen. Zo kunnen politieke partijen – de echt rechtse partijen zoals de VVD, SGP en de Partij voor de Vrijheid uitgezonderd – de doelstelling halen die ze zichzelf hebben gesteld: 30 procent minder CO2-uitstoot in 2020.
‘Het grootste probleem is dat Nederlandse politici niet uitmunten in daadkracht en visie. Er is een cultuuromslag nodig in de politiek, zodat er meer wordt gelet op de lange termijn. Burgers zouden deze ontwikkeling in gang kunnen zetten. Of er zou een Pim Fortuijn voor het milieu moeten opstaan: iemand die de mening van burgers op een aansprekende manier kan verwoorden.’