ANS-Online

Wordt 2007 een jubeljaar of wacht ons een inktzwarte toekomst? Historicus Maarten van Rossem kijkt voor een keer niet naar het verleden, maar naar wat komen gaat. ‘Er kunnen de gekste dingen gebeuren.’

Tekst: Pepijn Reeser
Foto: Igo Nijenhuis

Het jaar van prof. dr. Maarten van Rossem (63), historicus en Amerika-deskundige, wordt het niet. ‘Idols ga ik niet winnen en ik ben te oud om nieuwslezer van de NOS te worden. Ik zou een bejaardenpartij kunnen oprichten, en vervolgens roepen dat het eens afgelopen moet zijn met de invloed van jongeren als Katja Schuurman en haar generatiegenoten. Maar ik heb geen enkele politieke ambitie’, grapt Van Rossem. Zijn eigen toekomst is nog een zwart gat, maar over de toekomst van de wereld heeft de historicus wel duidelijke ideeën. Wat gaat er gebeuren na de jaarwisseling? De in het zwart geklede Amerika-expert kijkt rond in zijn Utrechtse woonkamer, laat zijn blik rusten op een van de aanwezige schilderijen en strijkt door zijn baard. ‘We kunnen best eens rationeel speculeren over wat er in het komend jaar gaat gebeuren.’

Wordt 2007 het jaar van een grote terroristische aanslag?
‘Dat verwacht ik niet. Enkele potentiële Nederlandse terroristen hebben voor de rechter gestaan en als ik ergens niet van onder de indruk was, dan was het wel van hen. Ze leken mij eerder een groepje boze, verwarde adolescenten. Neem nou die Samir A. Hij kocht de verkeerde kunstmest en stuurde een van zijn kornuiten eropuit om te onderzoeken of er in Duitsland wellicht ergens explosieven te koop waren. De Hofstadgroep vond ik getuigen van enorme klunzigheid en de ophef die deze club heeft teweeggebracht, is buiten alle proporties. In de VS verwacht ik ook geen grote aanslag want 11 september 2001 is nauwelijks te overtreffen. Sindsdien zijn er geen aanslagen meer geweest; ik zie niet in waarom er nu wel een ramp zou komen.’

Misschien om te zorgen dat de Verenigde Staten zich in 2007 militair terugtrekt uit Irak?
‘Als er al sprake zal zijn van terugtrekking, dan gebeurt dat in het jaar daarna, want dat is een verkiezingsjaar. Zijn partijgenoten zullen in 2008 enorme druk uitoefenen op George W. Bush om in godsnaam op te houden met die malle onzin in Irak. Ik acht het echter helemaal niet uitgesloten dat Bush geen enkele soldaat terugtrekt en de zaak doorgeeft aan een Democratische opvolger. Die zal een eind maken aan de Amerikaanse aanwezigheid in Irak, wat met allerlei narigheid gepaard zal gaan. Dan kunnen de Republikeinen zeggen dat zij bijna de overwinning hadden behaald, tot de Democraten de boel kwamen verpesten.’

Per 1 januari 2007 heeft de Verenigde Naties een nieuwe secretaris-generaal, de Zuid-Koreaan Ban Ki Moon. Gaat hij conflicten als in Irak en Darfur beslechten?
‘Het laatste dat Ban Ki Moon zich kan veroorloven, is het belangrijkste en tegelijkertijd meest problematische lid van de organisatie voor de kop te stoten. De kans dat Ban Ki Moon in de komende twaalf maanden zal zeggen: “Wat zijn die Amerikanen toch lastposten”, is nul. Ook de kwestie Darfur wordt komend jaar niet op een sympathieke en daadkrachtige manier opgelost, omdat de VN niets anders is dan ruim honderdtachtig soevereine staten die allen handelen uit eigenbelang. De grote landen hebben geen zin in ingrijpende vredeshandhavende operaties of vinden de risico’s te groot, waardoor er niets gebeurt.’

Het gaat niet goed met Fidel Castro. Wat staat Cuba in 2007 te wachten?
‘Fidel Castro is het type leider waaraan een min of meer onbeperkte medische zorg wordt besteed, waardoor het nog verdomd lang kan duren voor hij dood is. Denk aan Tito en Franco: doktoren hadden van hen ongeveer alles gedemonteerd wat mogelijk was en ze bleven maar leven. Ik denk dat Fidel het best nog een jaartje kan volhouden. Mocht hij toch sterven, dan wordt zijn broer Raúl de baas en die heeft te kennen gegeven met de Amerikanen te willen praten. Ook dat zal de Amerikaanse regering ongetwijfeld volkomen verkeerd aanpakken, ik heb er geen enkele hoop meer op dat deze regering ooit iets verstandigs zal doen. Een grotere groep klunzen hebben we in decennia niet meegemaakt. Als president Bush iets aanraakt stort het in, loopt het vast, houdt het op met functioneren of zorgt het op een andere manier voor ellende. We moeten hopen dat hij niet onder druk van Cubaanse emigranten in Florida besluit tot een interventie.’

Wat verwacht u van een nieuwe Nederlandse regering?
‘Het adagium in de politiek luidt: de kiezer heeft altijd gelijk. Mijn persoonlijke opvatting is overigens dat de meeste kiezers niet goed bij hun hoofd zijn, maar we moeten toch proberen het beste te maken van de verkiezingsuitslag. De kiezers zijn op drift en zoeken extremen aan linker- en rechterzijde. Nederland moet echter vanuit het politieke centrum worden bestuurd, door middel van compromissen, pappen en nathouden. Omdat een duurzame, stabiele coalitie nauwelijks mogelijk is, zijn nieuwe verkiezingen in 2007 zeker niet uitgesloten. Ik denk dat de politieke onrust nog wel een tijdje voortduurt, tot er weer iets anders in de mode komt.’

Hoe verklaart u deze onrust en welke gevolgen heeft ze?
‘Die onrust is een heel merkwaardig fenomeen; mensen zijn zeer tevreden over hun eigen leven, maar tegelijkertijd enorm ontevreden over de grote boze buitenwereld die ze kennen van de televisie. Er is een soort bangigheid gekomen over de Nederlanders. Ze zijn bang voor amerikanisering, voor de opkomst van de Chinezen, voor de Europese Unie, voor immigranten en voor het verlies van de zogenaamde eigen identiteit.
‘Die angst voor verlies van identiteit verklaart de behoefte aan een historische canon of aan de viering van 2007 als Michiel de Ruyterjaar, wat waarschijnlijk uitmondt in een simplistisch en glorieus beeld van ons verleden. Er komt vast een musical over Michiel de Ruyter, onze nationale zeeheld. Gelukkig hoeven we er niet heen, maar het zou mij niet verbazen als in een volgend jaar ook politieke druk wordt uitgeoefend om burgers te verplichten naar die producties van Joop van de Ende te gaan. Persoonlijk geloof ik helemaal niet dat we één Nederlandse identiteit hebben, dus ben ik ook totaal niet bang voor het verlies ervan.’

Gaat het klimaatprobleem serieus worden aangepakt in 2007?
‘Nee. De bestrijding van de milieuproblematiek loopt vast op nationale belangen. Het is opmerkelijk dat Bill Clinton en Al Gore er nu aandacht voor vragen, want toen ze zelf aan de macht waren, hebben ze niet bepaald geëxcelleerd in wereldomspannende ecologische initiatieven. Dat is iets dat ik met zekerheid kan voorspellen: ook in 2007 gaan ex-politici tonen dat ze, zodra ze geen macht meer hebben, stukken verstandiger worden.’

Hoe luidt u 2007 in?
‘Ik blijf gewoon thuis. Je zult toch met oud en nieuw naar een restaurant moeten, dat lijkt me gruwelijk. We eten hier ’s avonds een stukje paling op toast. Tegen de tijd dat het twaalf uur is, komen alle buurtbewoners even hun huizen uit en feliciteert iedereen elkaar. We kijken nog wat naar het vuurwerk en vervolgens gaan we weer tevreden naar huis. Ik vind de jaarwisseling niet zo bijzonder, de tijdsrekening is per slot van rekening een totaal arbitrair systeem.’