ANS-Online

Downloadsites als Mininova en The Pirate Bay zijn juridisch zwaar onder vuur genomen. De overheid bereidt ondertussen een wet voor die het downloaden van muziek en films definitief aan banden moet leggen. Is het einde van het gratis downloaden nabij?

‘Rechter verbiedt downloadsite The Pirate Bay’, ‘Franse illegale downloader verliest internet’ en ‘Kabinet gaat internetpiraterij aanpakken’. De strijd tegen het downloaden van muziek, films en software is veelvuldig in het nieuws. Het kabinet maakt inmiddels plannen voor een downloadverbod. Tegelijkertijd spant de Stichting Bescherming Rechten Entertainment Industrie Nederland, beter bekend als BREIN, de ene na de andere rechtszaak aan. Onlangs heeft het Nederlandse Mininova het onderspit moeten delven in de kruistocht van BREIN tegen downloadsites. De website, die nog steeds de slogan ‘The ultimate BitTorrent source’ voert,
heeft afgelopen november op last van de rechter alle illegale torrents – links naar auteursrechtelijk beschermde bestanden – moeten verwijderen. Na bijna vijf jaar lijkt daarmee een einde te komen aan een van de grootste torrentsites ter wereld. Sluit het net zich rond het downloaden of wordt er slechts gevochten tegen de bierkaai? Erik Dubbelboer, Informaticastudent en directeur van Mininova en Tim Kuik, directeur van BREIN en Neerlands beruchtste piratenjager schijnen ieder hun eigen licht op het uitwisselen van auteursrechtelijk beschermd materiaal, ofwel filesharing.

Van hobby tot hype
Erik Dubbelboer ontvangt ons op het ruime en minimalistisch ingerichte Mininovakantoor. Wat begon als een hobbyproject van vijf Informaticastudenten uit Utrecht, groeide uit tot een bedrijf met miljoenenomzetten. ‘Toen we begonnen met Mininova kwam het BitTorrent-systeem net op. Om te kijken hoe die techniek precies werkte, besloten we een kleine site op te zetten. We hadden helemaal niet gedacht dat Mininova bezoekers zou trekken’, vertelt de jeugdige directeur. Ook de juridische problemen die met de site waren gemoeid, hadden de oprichters niet voorzien. Toch was Mininova hen alle rechtszaken waard en gooiden ze de handdoek niet in de ring. ‘Mininova had 45 miljoen unieke bezoekers per maand, blijkbaar was er grote behoefte aan een platform om bestanden te delen.’ Nu downloaders geen bestanden meer kunnen toevoegen, gaat de site enkel door met Content Distribution: het gedeelte van de website waar artiesten zelf hun materiaal gratis kunnen aanbieden. Dubbelboer erkent dat het huidige aanbod niet veel bezoekers trekt. ‘We zijn bezig om hier meer interessante content voor te krijgen, zodat de site kan voortbestaan.’
De Mininova-directeur benadrukt dat de onwrikbaarheid van de entertainmentindustrie een cruciale rol speelt in het downloadvraagstuk. ‘Door internet gaan mensen anders om met muziek en films. Via internetdiensten als Last.fm en Pandora kom je met veel meer muziek in aanraking. Op een mp3-speler staan al snel duizenden nummers, terwijl de cd-prijzen nog even hoog zijn als tien jaar geleden. Zelfs via betaalde downloadmodellen zoals iTunes kost één nummer ongeveer een euro. Als je dat bedrag vermenigvuldigt met de hoeveelheid muziek die mensen tegenwoordig consumeren, is het niet verwonderlijk dat ze gratis gaan downloaden.’ Films en tv-series zijn überhaupt nauwelijks tegen betaling te downloaden, vertelt Dubbelboer. ‘Daar ligt een enorm gat in de markt en het wordt tijd dat de entertainmentindustrie dit gaat inzien. Internet heeft ervoor gezorgd dat men sneller op de hoogte is van wat er in de wereld gebeurt, ook op het gebied van media. Mensen willen niet wachten tot een Amerikaanse tv-serie in Nederland wordt uitgezonden of op dvd te koop is, zij willen meedoen aan de hype.’

Raamwerk van rechtspraak
BREIN-directeur Tim Kuik erkent dat er goede, legale alternatieven moeten zijn. Hij is echter van mening dat tegelijkertijd het illegale aanbod moet worden bestreden. ‘Er kan geen goed werkend legaal model worden opgezet zolang er ook gratis illegaal kan worden gedownload.’ BREIN heeft een dagtaak aan het oprollen van torrentsites, die na elke succesvolle afsluiting weer als paddenstoelen uit de grond schieten. Kuik ziet echter licht aan het einde van de tunnel.
‘Met onze rechtszaken bouwen we een raamwerk van rechtspraak op, zodat duidelijker is wat wel en niet mag. Nieuwe illegale sites kunnen daarmee veel sneller worden afgesloten, waardoor het aanbod van illegale downloads beheersbaar blijft.’
Tegenstanders van het beleid van de anti-piraterijorganisatie wijzen vaak op de positieve effecten van downloaden. Zo zouden downloaders meer muziek leren kennen en daardoor ook meer muziek kopen. Kuik is niet van dit argument onder de indruk: ‘Uit wetenschappelijk onderzoek dat BREIN heeft laten uitvoeren is gebleken dat dit niet opweegt tegen het substitutie-effect. Dat wil zeggen dat downloaden van illegaal aanbod de verkoop schaadt, al is de verhouding niet 1 op 1.’ Hij vervolgt: ‘Zelfs al zou downloaden vooral positieve effecten hebben, dan nog vindt BREIN dat de keuze aan de rechthebbende is om zijn of haar materiaal gratis aan te bieden.’

l’Histoire se répète
Terwijl beide kampen – al dan niet voor de rechter – hun gelijk bevechten, is het de vraag of het downloadtij überhaupt nog te keren is. Tim Kuik denkt van wel: ‘Het is een uitdaging, maar ik denk dat het mogelijk is. De consument gaat voor het grootste gemak; wanneer illegaal aanbod moeilijker te vinden is of de pakkans wordt verhoogd, zal het illegaal downloaden afnemen en krijgt legaal aanbod een kans.’ Dubbelboer is ervan overtuigd dat het een kwestie van tijd is voordat de entertainmentindustrie inziet dat ze samen moet werken met fileshare-diensten. ‘Toen de boekdrukkunst werd uitgevonden, werd dat in eerste instantie bestempeld als het werk van de duivel. Telkens wanneer er een nieuwe techniek komt om materiaal te verspreiden wordt die bestreden. Op een gegeven moment gaat de contentindustrie er echter zelf gebruik van maken. Dit zal
ook met downloaden gebeuren, dat heeft de geschiedenis ons wel geleerd.’

‘Kan ik net als die student in de Verenigde Staten worden veroordeeld tot een boete van een half miljoen, voor het downloaden van dertig nummers?’
ICT-jurist Arnoud Engelfriet legt uit wat in Nederland wettelijk over downloaden is bepaald en hoe dit zich zal ontwikkelen:

‘Muziek en films downloaden voor eigen gebruik is toegestaan, ook als de bron illegaal is. Software downloaden is verboden. Van legaal verkregen software mag wel een reservekopie worden gemaakt.’

‘Uploaden is strafbaar. Een half miljoen euro boete is hierbij echter niet aan de orde. Het boetebedrag wordt vastgesteld door de rechter en bedraagt waarschijnlijk enkele malen de verkoopprijs.’

‘De overheid wil downloaden uit evident illegale bron gaan verbieden. Daarmee wil ze echter pas beginnen wanneer er voldoende legale alternatieven zijn. Die diensten zijn nu dermate slecht ontwikkeld dat een verbodsbepaling niet snel zal worden gerealiseerd’

Tekst: Anne Elshof en Pieter Hengst
Illustratie: Chris Berenbak

Klik hier voor alle artikelen van de ANS Januari 2010.