ANS-Online

Dit jaar belooft Emile Ratelband een comeback. De motivatiedoctrine gaat deels overboord. ‘Mijn nieuwe project wordt een megasucces worldwide.’

Tekst: Timo Pisart en Koos ten Bras
Foto’s: Sjors Overman

‘Wat een walgelijke voicemail. Ik moet ervan kotsen. Het is dat ik mijn afspraken nakom, maar ik heb eigenlijk nu al geen zin meer in dat interview.’ Emile Ratelbands (58) reactie op een doodnormale voicemail bevestigt al voor het daadwerkelijke gesprek zijn recent verworven titel van meest irritante Nederlander. Bij aankomst in zijn riante villa blijkt de positiviteitsgoeroe, zoals verwacht, vooral vol van zichzelf en zijn ideeën. ‘Vandaag heb ik gesproken met een stel Duitsers. Zij kregen allemaal een dikke lul van mijn persoonlijkheidsleer. Ze gaan mijn boek meteen op de Duitse markt uitbrengen.’ Ratelband neemt plaats achter zijn pompeuze bureau. De rest van zijn woonkamer wordt gesierd met door de jaren heen verzamelde pronkstukken: muren vol ingelijste afbeeldingen van zichzelf en in het midden van de kamer een midlifecrisiswaardige Ferrari.

De nieuwe leer
Somatologie is het nieuwe geloof van Ratelband. Het verbindt karaktereigenschappen met fysieke kenmerken. Volgens Ratelband kun je aan het gezicht van een persoon zien of iemand daadkrachtig, wilskrachtig of intellectueel is. ‘Een intellectueel blokkeert het naleven van zijn droom omdat hij allerlei voorbeelden verzint waarom hij deze niet zou kunnen naleven. Iemand die wilskrachtig is, zoals ik, gaat er gewoon voor. In zijn boek Somatology analyseert Ratelband de gezichten van politieke kopstukken, bekende acteurs en succesvolle zakenlieden. Evenwichtige personen hebben volgens Ratelband de meest symmetrische en gelijkmatige gelaatskenmerken.
Op het kaft is een naakte Ratelband te zien als wereldberoemde Man van Vitrivius, de schets die Da Vinci maakte om de ideale menselijke maten aan te geven. ‘Daarmee geef ik aan niet bang te zijn mezelf bloot te geven. Bovendien laat ik zien dat niemand perfect is. De verhoudingen van mijn lichaam zijn ook niet ideaal. Zoals je ziet heb ik een buikje.’ Ter illustratie van zijn theorie is hij bereid om ook zelf in de spiegel te kijken: ‘Aan mijn voorhoofd kun je zien dat mijn intellectuele vermogen niet zo sterk is, maar dit compenseer ik met mijn wilskracht. Het midden van mijn gezicht is namelijk het meest aanwezig. Verder zijn mijn wenkbrauwen zwaar en groot, oftewel, ik ben emotioneel weerbarstig.’
Somatologie is een pseudo-wetenschap en heeft een sinister verleden gelieerd aan de pogingen tot eugenetica in Duitsland ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Toen werd het absurde doel gesteld via genetische selectie de Übermensch te creëren. Ratelband voorziet dit van een luchtig commentaar: ‘Ach, wat nou gevaarlijk? Een auto kan ook gevaarlijk zijn, ik kan er zomaar een moeder met kind mee doodrijden.’
Op elke mogelijke manier sleept Ratelband klassieke teksten erbij om de zwaktes in zijn eigen betoog te verbloemen. Achteloos wordt een dik boek van Aristoteles op de tafel gesmeten. ‘Hierin staat alles wat ik vertel. Zou je eens uit de bibliotheek moeten halen’, adviseert Ratelband. ‘Het is mijn inspiratie.’

Gat in de markt
Dat Ratelband meer ondernemer is dan amateur-filosoof wordt in de loop van het gesprek snel duidelijk: ‘Ik ben met deze doctrine in aanraking gekomen toen mensen even geen behoefte meer hadden om over hete kolen te lopen. Mensen hoefden niet te worden meer gemotiveerd. Er was werk zat. Sinds een half jaar zijn mijn trainingen weer in trek. Bedrijven willen mensen weer op hun donder geven, ze willen weer tsjakka!’
Ratelband is van mening dat hij door de beheersing van de somatologie mensen beter kan prikkelen. ‘Bij mijn motivatietrainingen waren altijd mensen die het helemaal niet begrepen of slechts een klein deel oppikten. Ik snapte nooit hoe dat kwam. Totdat ik een Duitse vrouw ontmoette die zei dat de gelaatstrekken aanwijzingen geven over hoe iemand in elkaar steekt. En dus ook hoe iemand kan worden gemotiveerd.’ Met somatologie beweert Ratelband bijna alles te kunnen verhelderen. Op een zeer bedenkelijke wijze verklaart hij de oorzaak van een groot deel van het wereldleed. Als voorbeeld schetst hij de situatie in Congo: ‘Het is daar nu een rotzooi. De macht moet aan een kleine groep mensen worden gegeven die niet aan zichzelf, maar aan het geheel denkt. De mensen die deel uitmaken van inheemse stammen hebben gewoon een te klein voorhoofd. Daar kúnnen ze niet eens een visie mee ontwikkelen, waarmee je een land kan besturen.’

Placebo-effect
De nieuwe visie van Ratelband is moeilijk te rijmen met zijn eerdere werk. Waar iedereen eerst alles kon bereiken, zijn ze nu beperkt door een eigen aangeboren kader. ‘Je kunt er gewoon niets aan doen. Word je geboren als klootzak, dan ga je dood als klootzak. Mocht je toch proberen een goede vent te worden, dan word je waarschijnlijk een megaklootzak’, stelt mensenkenner Ratelband. Later: ‘Eenieder moet wel worden gestimuleerd, om zo te excelleren binnen de eigen potenties.’ Het geheel wordt gestaafd met voorbeelden: ‘Als Wibi Soerjadi nooit met zijn vader naar een concert was geweest, zou hij geen pianovirtuoos zijn geworden. En Kluivert werd als kind in Suriname door colablikjes getriggerd. Waar andere kinderen ze wegbrachten voor het statiegeld, besloot Patrick ze hoog te houden en weg te trappen.’ Dat Kluivert is geboren en getogen in de Bijlmer lijkt Ratelband te zijn ontgaan.
Ratelband lijkt sowieso minder prioriteit te geven aan de exacte inhoud van zijn betoog. De manier waarop het wordt gebracht is voor hem veel belangrijker. ‘C’est le ton qui fait la musique. Ik verkondig geen wetenschap. Homeopathie is ook geen wetenschap, maar mijn ervaring is dat het wel helpt.’ Ratelbands werkzaamheden leunen sterk op dit placebo-effect. ‘Het zijn niet de placebo’s zelf die het verschil maken, maar de persoon die ze geeft,’ concludeert Ratelband. Één ding lijkt zeker: Ratelband heeft zijn titel als lulkoek-entrepeneur niet bij een pakje boter gekregen.