ANS-Online

Ze zouden handelen onder ‘valse voorwendselen’ en gebruik maken van ‘oneigenlijke middelen’: de Anti Fascistische Actie ligt onder AIVD-vuur. Hoe ondemocratisch is de werkwijze van de ‘extreemlinkse’ beweging? ‘AIVD probeert ons onterecht te criminaliseren.’

‘Tegen casinokapitalisme!’ en ‘Stop de multiculturele terreur!’, met deze leuzen demonstreerde de neonazistische partij Nederlandse Volks-Unie (NVU) eind januari in Arnhem, naar eigen zegge voor ‘doodstraffen voor kinderverkrachters’. Als beren op honing trekken dergelijke demonstraties tegenacties, vaak van de Anti Fascistische Actie (AFA). Deze profileert zich altijd als ‘geweldloos, doch weerbaar’.
Begin februari stuurde de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) een notitie naar alle burgermeesters in Nederland om te waarschuwen voor de werkwijze van AFA in aanloop op de gemeenteraadsverkiezingen. ‘In 2009 is binnen AFA een werkgroep opgericht die het doel heeft om de plannen van de Partij voor de Vrijheid (PVV) in kaart te brengen met het oog op de gemeenteraadsverkiezingen’, stelt de notitie. Vervolgens wordt melding gemaakt van manifestaties van antifascisten, waaronder een lawaaidemonstratie in Waddinxveen en een fakkeltocht door Arnhem in november 2009. De notitie besluit: ‘Op zich is een en ander geoorloofd. AFA beschikt echter over een harde kern die geweld niet schuwt en het valt niet uit te sluiten dat één of meer van de bijeenkomsten van deze partijen zal ontaarden in verstoringen van de openbare orde.’ Hoe gevaarlijk is de Anti Fascistische Partij echt?

Ludieke lawaaidemonstraties
‘Hallo, wat leuk dat jullie er zijn!’ groet een vriendelijk ogende kraker bij binnenkomst in politiek café De Klinker, waar een infoavond van AFA plaatsvindt. Ook de andere activisten hebben een hoog knuffelgehalte en lijken in niets op het beeld dat AIVD schetst: een meisje in groen AFA-shirt glimlacht verlegen naar de bezoekers en Tim, een jongen met tunnels in zijn oren, deelt gratis stickers uit waarop een grote vuist prijkt met de tekst ‘tegen Nazi’s’. Een al wat oudere man die zich voorstelt als ‘Jeroen uit Utrecht’ geeft een lezing, die wat rommelig verloopt. De groep aanwezige activisten noemt zich eerder ‘bezorgde burgers’ dan ‘linksextremisten’.
Waarom AIVD spreekt van een gewelddadige harde kern, begrijpt Tim (24) niet. De aan de RU afgestudeerde socioloog wil zijn achternaam liever niet prijsgeven. ‘Ik wil verhinderen dat er opeens een stel neonazi’s op de stoep staat.’ Hij beaamt dat AFA de lawaaidemonstratie en fakkeltocht organiseerde. ‘Maar dat zijn niet meer dan ludieke acties. Wij zullen alleen geweld gebruiken tegen agressoren, zelf zullen we nooit beginnen.’
Ook bij demonstraties tegen NVU gaat het er volgens Tim redelijk rustig aan toe. Later nuanceert hij dat: ‘Tsja, tijdens een actie in Venlo werden wel een paar autoruiten van fascisten ingeslagen, maar dat zie ik niet als geweld, het is immers niet tegen personen gericht. Dat is misschien niet netjes, maar dat zijn nazi’s ook niet.’

Linksextremistische lobby
Was het tegendemonstreren voorheen het speerpunt van AFA, tegenwoordig focust de organisatie zich steeds meer op het lobbyen tegen extreemrechtse bijeenkomsten. Tim: ‘We nemen veelvuldig contact op met zaaleigenaren die ruimte ter beschikking stellen aan extreemrechts. We noemen onze eigen naam en stellen AFA voor: we zijn een antidiscriminatiebeweging en daarmee tegen racisme, seksisme, homofobie, antisemitisme en fascisme.’
Vaak wordt een zaal gehuurd onder het mom van een ‘bruiloft’ of ‘feestje’, volgens Tim zijn zaaleigenaren vaak zelf niet op de hoogte van de geplande extreemrechtse activiteit. ‘Hoe wij daar wél achter komen, kan ik helaas niet prijsgeven.’ Hij vervolgt: ‘Wij bieden juridische hulp de activiteit te annuleren. Wanneer een eigenaar niet alle essentiële informatie krijgt, mag hij het contract namelijk ontbinden. Daar zijn een paar hele mooie dingen uit gekomen.’ Zo vertelt Tim over een Adolf Hitler Memorial Night in Aalten zo’n twee jaar geleden, waar neonazi’s akoestische liedjes zouden spelen voor de Führer. De zaaleigenaar, die door AFA werd getipt, ging op de bewuste avond voor de ingang staan en zei tegen de eerste vier nazi’s: ‘Jullie komen er niet in. De zaal blijft dicht.’
‘De werkwijze van AFA wordt steeds geraffineerder’, analyseert Sander van Dam, woordvoerder van AIVD. ‘De linksextremisten omzeilen de democratische spelregels door zich voor te doen als antidiscriminatiebureau en vanuit die hoedanigheid contact op te nemen met zaaleigenaren. AFA ís geen antidiscriminatiebureau, maar een actiegroep die op oneigenlijke wijze zaaleigenaren en lokale bestuurders benadert.’

Smerigheid en nazisympathisanten
AFA tracht zeer vroegtijdig in het bezit te komen van kandidatenlijsten en persoonsgegevens van kandidaten voor de gemeenteraadsverkiezingen, stelt AIVD in haar notitie. Deze data zouden worden gebruikt in onderzoek naar ‘deels vermeende’ rechtsextremisten. ‘Daarbij is het gebeurd dat individuen ten onrechte werden neergezet als rechtsextremist en als zodanig werden geschaad’, aldus AIVD.
Tim zegt gewoon op het gemeentehuis aan die kieslijsten te komen. ‘Vanaf een dag na inlevering zijn deze lijsten in te zien. Dat is wat wij doen. Hoe zouden we er anders aan moeten komen?’ Hij erkent dat dat niet altijd zonder gevolgen was: op lokale lijsten van Trots Op Nederland (TON) bleken onder meer oud CP’86-politici te staan, een partij die aanzette tot vreemdelingenhaat. Toen deze ’smerigheden’ uitkwamen, werden de bewuste politici uit hun functie gezet. ‘Ik betwijfel of TON ervan op de hoogte was, maar dat maakt niet uit. Het feit dat sympathisanten van zulke achterhaalde, achterlijke denkbeelden zich kunnen vinden in partijprogramma’s van TON en PVV zegt toch wat over de partij. Het is verontrustend dat er bij bijeenkomsten van PVV diehardfascisten aanwezig zijn.’
‘En al wordt er een regeltje overtreden, wat dan nog?’, concludeert Tim. ‘We blijven altijd binnen de normen en waarden en doen het voor een hoger doel.’

Tekst: Timo Pisart
Illustratie: Martijn Wehrens

Klik hier voor alle artikelen van ANS maart 2010.