ANS-Online

De Boat Race is het oudste officiële sportevenement ter wereld. Jaarlijks zitten de beste roeiers van Oxford en Cambridge in hetzelfde schuitje om de eer van hun universiteit hoog te houden. ‘Roeien op de Theems is de ultieme uitdaging.’

Tekst en foto’s: Ruud Vos
Kader: Roel Neijts

‘Death row’ kopt de paginagrote advertentie in The Times. De boodschap is duidelijk: de heren van de University of Oxford en de University of Cambridge staat 7 april een bikkelharde strijd op het water te wachten. Tussen de twee oudste universiteiten van Groot-Brittannië heerst een eeuwenoude vete. De ‘Oxbridge-rivaliteit’ dateert van de afsplitsing van enkele professoren van Oxford in 1209 om Cambridge te stichten. Toen deze – na het verlies van afgelopen jaar – haar aartsrivaal uitdaagde voor een revanche, kondigde dit de 153ste roeiwedstrijd aan.
Anno 2007 is de University Boat Race uitgegroeid tot een commercieel mediaspektakel. De Blue Boats worden op de voet gevolgd door helikopters; de Engelse zender ITV zendt live uit aan een miljoenenpubliek. Alleen al aan de kade van de Theems staan een kwart miljoen toeschouwers om de academische strijd in levenden lijve te aanschouwen.

Blikken en cowgirls
Zo tegen het middaguur is het nog rustig rondom de startplek bij Putney Pier. De eerste roeifans wandelen naar een stek waar de twee races goed zijn te zien. Wat opvalt is hoe weinig sponsoren hun vaandels op de startplek hebben uitgehangen. Het is niets vergeleken met de uitbundige aankleding van pak ‘m beet een Tour de France of Wimbledon. De straat langs de oever, waaraan legio boothuizen zijn gevestigd, wordt echter in een mum van tijd volgebouwd met commercie. Grote opblaasbare ‘blikken’ Heineken, banners van Budweiser en sexy cowgirls van Corona nemen de promotie van de drankverkoop op zich. Allemaal om het publiek te voorzien in een middagje gezellig zuipen in de Britse zon.
In gestaag tempo stroomt de kade vol met mensen. Van jonge arbeidersgezinnetjes tot oude rotten in geruite pakken: alle lagen van de samenleving komen bijeen om te kijken naar de intellectuele wedijver. Van partijdigheid is amper sprake. Slechts enkelen dragen een supportersdas met de teamkleur van hun favoriet. Alom krioelt het van de sportfotografen die een goed overzicht trachten te krijgen. Allemaal zijn ze uitgerust met cameralenzen van het formaat megafoon.
Ook groepen Nederlandse studenten vertonen zich onder het publiek. Eerder op het vliegveld liepen we al een delegatie van de Tilburgse studentenroeivereniging Vidar tegen het lijf, hier aan de kade stuiten we op Antoine Ackermans (24) van Heerengenootschap Sunergos uit Maastricht. De roeiers uit het uiterste zuiden komen ieder jaar met een selecte groep naar het grootste evenement uit hun tak van universitaire sport. ‘De Boat Race is het echte werk’, zwijmelt Antoine. ‘Dit jaar zijn we met veertien verenigingsleden aanwezig. We betalen het allemaal uit eigen zak.’ Van Nijmeegs eigen Phocas is dit jaar niemand te bekennen, misschien worden we volgend jaar weer vertegenwoordigd.

Heads or tails
Omstreeks half drie is het leeuwendeel van bezoekers en pers gearriveerd. Tussen de twee boothuizen die de strijdende teams vandaag betrekken vindt de toss plaats. Die zal bepalen in welke positie – de linker- of rechterbaan – de boten zullen starten. Eerst is het de beurt aan de reserves. Cambridge wint de toss. De bemanning van hun Goldie-boot mag links starten en heeft daardoor een psychologisch voordeel ten opzichte van de Isis-crew.
In de tussentijd doet de aanwezige commentator uitgebreid verslag. Over de luidsprekers aan de kade is zijn optimistische quatsch in de wijde omtrek te horen: ‘Het is een perfecte dag voor een Boat Race: zonnig, niet te warm en het water is uitstekend. Eerlijk gezegd had ik graag even wat gezwommen vandaag.’ Vervolgens gaat hij in op het belang van de race van de reserves. ‘Het beste is beide races te winnen, dat laat zien dat de universiteit in staat is om twee winnende teams voort te brengen.’
Bij de aanvang van de toss voor de Blue Boats is alle aandacht op het hoofdpodium gevestigd, ook die van de mensen die het thuis op de buis volgen. ‘Nu al hebben meer dan 250 miljoen mensen hun tv op de Race afgestemd’, beweert de commentator. Allen zien hoe deze keer de roeiers van Oxford het geluk aan hun zijde hebben. Dat kan geen kwaad, want de favoriet zijn ze dit jaar niet. De sportpresentator illustreert: ‘Cambridge heeft veel ervarenere roeiers. Daarbij is voor de lichtblauwen de druk hoger dit jaar: van de afgelopen vijf races hebben ze er maar één gewonnen, de laatste keer was in 2004. Als Cambridge verliest, is dat een zware domper op de carrière van team manager Duncan Holland.’ Prestatie weegt zwaar in hoogacademische kringen.

Isis versus Goldie
Het is een hele happening om de vier roeiboten te zien passeren. Willen we de wedstrijd kunnen volgen, dan moeten we ons verplaatsen naar het boothuis van de Mortlake Anglican and Alpha Boat Club, achter de Chiswick Bridge waar de finish is. Hier is een massale bijeenkomst van sportjournalisten, bijgestaan door fotografen en cameracrews die straks de huldiging van de winnaar zullen vastleggen. Buiten staat een tent opgesteld voor de sponsors en vrienden en familie van de roeiers.
Tijdens de eerste wedstrijd, die aanvangt om vier uur, is het nog rustig in de perskeet. Bijna niemand in het boothuis lijkt aandacht te hebben voor de tweede teams, de verslaggeving van ITV evenmin. Op tv is te volgen hoe de verslaggevers het gebeuren links laten liggen en slechts in gesprek zijn met enkele roeideskundigen over de hoofdrace. Alleen zodra de Isis en de Goldie op de achtergrond in zicht komen, zegt de anchorman terloops: ‘O kijk, daar zijn ze.’
Ook de binnenkomst van het winnende Goldie-team wordt maar lauwtjes ontvangen. Uit het publiek bij de huldigingplaats komt slechts van een enkeling een korte kreet: ‘Yeah!’ Het is duidelijk de grote traditionele race die telt vandaag. Dat maakt de sfeer onder de verliezers er niet minder bitter op. De heren van Oxford zijn erg in zichzelf gekeerd bij het aanmeren. Geen woord wordt gewisseld.

De Blue Boats
Voor het main event is des te meer aandacht. In de aanloop naar de start verslaat ITV uitgebreid de voorbereidingen en de samenstelling van beide teams. Opvallend is dat Cambridge dit jaar de zwaarste roeier van de Boat Race ooit in haar gelederen heeft: de Duitser Thorsten Engelmann weegt welgeteld 110,8 kilogram. Bovendien heeft het team een vrouwelijke cox, ofwel stuurman, om de boot aan te voeren. Coach Holland licht op tv toe: ‘Rebecca Dowbiggin is gekozen vanwege haar kalmte als ze op het water is: daardoor weet zij de roeiers goed onder controle te houden en te motiveren.’
De lichtblauwen hebben hiermee een succesformule gevonden: na een goede start neemt underdog Oxford bijna de halve race het voortouw, maar moet het na acht minuten toch afleggen tegen de rivaal. ‘Cambridge houdt na tien minuten een tempo vol van 36 á  37 slagen per minuut, wat erg hoog is. De roeiers zien er beheerst uit, maar geloof mij: ze lopen echt op hun laatste benen’, becommentarieert een Boat Race-veteraan die verslag doet voor tv. Met iets meer dan een bootlengte verschil wint Cambridge – eindtijd 17.49 minuten – en onder luid gejuich wordt de boot binnengehaald.
Al meteen ontstaat er flink wat feestgedruis: Dowbiggin wordt door haar teamgenoten opgetild en in de Theems gegooid. De tussenstand na 153 races is 73-79 ten gunste van Cambridge. Nadat de donkerblauwe ploeg de handen van de organisatoren heeft geschud en is afgedropen, wordt het winnende team gehuldigd. De champagne vloeit rijkelijk en de grote bokaal wordt hooggehouden. De roeiers krijgen geen moment rust: onmiddellijk worden ze bestormd door hordes journalisten.

Oxbridge-rivaliteit
De elementen sport en traditie vormen twee zijden van dezelfde medaille. De regels die bij de race worden gehanteerd dateren nog uit 1829, maar de vorm waarin de Boat Race is gegoten is geheel met de tijd meegegaan. Beide ploegen zijn volledig geprofessionaliseerd en werken zeven maanden lang naar de race toe. Daarin is nog de echte traditionele teamspirit te vinden. Rebecca Downbiggin geeft antwoord op de vraag in welk opzicht de zege het belangrijkst is: het sportgedeelte of dat van de Oxbridge-rivaliteit. ‘Wat betreft de competitie focust Cambridge echt op zichzelf, niet op hoe zeer we Oxford haten. We kijken vooral naar wat we doen en hoe we willen roeien. Dat vergroot de sportiviteit.’

The University Boat Race in a nutshell
De Boat Race, de roeiwedstrijd tussen de Oxford University Boat Club en de Cambridge University Boat Club, start bij Putney Pier – ongeveer twaalf kilometer stroomopwaarts vanaf de Tower Bridge. Wanneer de roeiers de finish bij Chiswick bereiken, hebben ze een afstand van 4 mijl en 374 yards – een kleine 7 kilometer – op de Theems afgelegd. Al sinds 1845 wordt dit parcours jaarlijks gebruikt als strijdtoneel, uitzonderingen zoals de twee wereldoorlogen daargelaten.
De geschiedenis van de interuniversitaire race begint zestien jaar eerder, in 1829. Charles Wordsworth en Charles Merivale, studenten van achtereenvolgens de University of Oxford en de University of Cambridge, waren twee vrienden die elkaar hadden leren kennen op de prestigieuze Harrow School. Toen Wordsworth bij Merivale op bezoek kwam, ontstond bij de rivier de Cam het idee een roeiwedstrijd te organiseren tussen hun almae matres. Die eerste wedstrijd vond plaats op Henley-on-Thames, zo’n zestig kilometer ten westen van Londen. Oxford won deze eerste editie. Achttien decennia en 151 races later staat Cambridge aan kop met 78 overwinningen tegenover 73 Oxford-zeges. Volgens de traditie daagt de verliezer de winnaar uit voor een rematch. Slechts één keer, in 1877, is er geen winnaar uit de bus gekomen. Volgens de mythe lag de scheidsrechter toen onder een struik te slapen.
De roeiers van de twee ploegen worden aangeduid als Blues, de boten als Blue Boats. Oxfords ‘zware acht’ roeien in Dark Blue, de Cambridge-sporters roeien in Light Blue. Beide tinten kennen hun oorsprong in de roeiclub van Eton College, een elitaire jongensschool bij Windsor Castle. Alumni van deze school hebben de clubs van Cambridge en Oxford opgericht.
Sinds 1965 kent de Boat Race een opwarmer. Voorafgaand aan de strijd der giganten, roeien eerst Goldie en Isis tegen elkaar, de reserveboten van respectievelijk Cambridge en Oxford. Ook bij deze race is Cambridge het meest succesvol. De tussenstand: 15-27 voor de Goldies.
In de historie van de Race heeft slechts één Nederlander in een Blue Boat geroeid: Gerritjan Eggenkamp, afkomstig van Delftse Studenten Roeivereniging Proteus-Eretes. In 2002 zat hij in de Dark Blue, en droeg hij bij aan de overwinning op Cambridge. Dit jaar nemen twee Nederlanders deel aan de Goldie: Olivier de Groot en Wanne Kromdijk. Helaas voor de Nijmeegse studentenroeivereniging heeft nog nooit een Phocaan zijn eer kunnen bewijzen op de Theems.