ANS-Online

Studenten zijn hun leenangst voorbij. In januari 2008 was de gezamenlijke schuld bij de IB-groep 11,7 miljard euro en dit zal alleen maar oplopen. Lenen toekomstige academici zich arm?

Tekst: Koos ten Bras en Yolanda de Haan
Illustratie: Loes van Woezik

‘Neem nooit iets van iemand aan. Behalve geld natuurlijk.’ Zo luidt het advies van Beau van Erven Dorens in zijn boek Beau’s Handboek Voor Studenten. De derde week van de maand volgen studenten en masse zijn raad op. De grote geldschieter uit Groningen, kortweg IBG, keert dan een studietoelage voor iedere student uit. Niet zelden aangevuld met de noodzakelijke lening.
Oud-staatssecretaris Mark Rutte van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap wilde twee jaar geleden dat studenten meer gingen lenen. De redenering van Rutte was als volgt: als studenten lenen en daardoor niet werken, blijft er meer tijd over om te studeren. Naast de bestaande leenmogelijkheden bestaat sinds 1 september 2007 de mogelijkheid om een collegegeldkrediet aan te vragen. Een extra lening om het collegegeld mee te voldoen. Zullen toekomstige afgestudeerden jarenlang moeten kromliggen, door de honderden euro’s die ze naar Groningen moeten storten?

Een muisklik voor een MacBook
Het consumentenprogramma Radar besteedde onlangs een uitzending aan de uitwassen van de lenende student. In reactie op dit programma heeft de SP, onder leiding van Tweede Kamerlid Renske Leijten, het rapport Meldpunt studiefinanciering, leningen en IB-Groep geschreven om de problemen in kaart te brengen. De SP is bezorgd over de situatie en vindt dat lenen voor studenten te laagdrempelig is.
Met een paar muisklikken op de site van de IBG kan de basisbeurs met een lening worden aangevuld tot een bedrag van rond de duizend euro. In de studentenvolksmond bejubeld met de term ‘superstufi’. Een te rooskleurige bewoording. Ter illustratie een kleine rekensom. Een vierjarige studie met een maximale lening en een beroep op het collegegeldkrediet levert een studieschuld van 33.000 euro op. Per jaar studievertraging komt daar ongeveer zesduizend euro bij. Ondanks de lage rente van de IBG van 4,2 procent betekent dit dat in het eerste jaar na afstuderen naast aflossing ook 1320 euro aan rente moet worden betaald. Een additionele kostenpost van meer dan honderd euro per maand.
Leijten schrijft in haar rapport: ‘De keuze om te lenen is de verantwoordelijkheid van de student, maar de voorwaarden en de gevolgen moeten duidelijker worden aangegeven.’ Eén van Leijten’s voorstellen is dat studenten die willen lenen een brief krijgen toegestuurd waarin alle regels helder op een rij staan. Deze brief moet ondertekend worden teruggestuurd naar de IBG. Hiermee kan worden voorkomen dat studenten impulsief leningen aangaan voor een kekke MacBook of een week wintersport.

Roodomrande brief
Rinke (24), zesdejaars Geneeskunde, bevestigt de bevindingen van Leijten. ‘Ik leen het maximale bedrag bij de IBG. Dat was in twee minuten geregeld.’ Over het aflossen van de schuld maakt hij zich geen zorgen. ‘Ik zou met minder geld kunnen rondkomen dan dat ik nu leen en daarmee mijn uiteindelijke schuld met zo’n 5.000 euro kunnen beperken. Maar ik neem aan dat ik na mijn studie genoeg verdien om alles terug te betalen. Ik schat dat ik zo rond de 25.000 euro schuld heb na het behalen van mijn bul.’
Voor een Geneeskundestudent is dat gemakkelijk gezegd. Zij hebben sowieso een status aparte. Naast de zekerheid van een goed betaalde baan kunnen zij bijvoorbeeld bij de Rabobank in Nijmegen alleen met hun propedeuse een doorlopend krediet met een maximum van dertigduizend euro krijgen. Bij andere studies is dat slechts mogelijk met een afgeronde Bachelor op zak. Studenten staan er echter zelden bij stil hoe ze deze eenmaal vergaarde schuld moeten vereffenen.
‘Ik heb geen idee wat ik straks maandelijks moet betalen,’ vertelt Rinke laconiek. Hij is niet de enige die luchtig met zijn oplopende studieschuld omgaat. Leijten stelt in haar rapport dat de algemene gedachte bij lenende studenten is dat ‘de gevolgen voor later zijn’.
Tea Jonkman, persvoorlichter van de IBG, is van mening dat alle bezorgdheid overtrokken is. ‘Solveren van de studieschuld gaat naar draagkracht. Gemiddeld wordt er acht jaar gedaan over de terugbetaling. Na vijftien jaar wordt de nog uitstaande schuld kwijtgescholden. Minder dan één procent van de debiteuren heeft zijn studieschuld niet binnen die vijftien jaar afgelost.’
Strengere eisen verbinden aan het aanvragen van een lening ziet Jonkman niet zitten. ‘De IBG heeft een uitgebreide site met uitleg over de procedures. Het is betuttelend om bij elke wijziging een roodomrande brief te sturen.’

Studiefinanciering 2.0
Lisa Westerveld, voorzitter van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) bekritiseert de aanmoediging tot lenen van de overheid. ‘Het is kwalijk dat de mogelijkheid tot lenen wordt gebruikt om de toegankelijkheid van het onderwijs aan te prijzen.’ De LSVb, GroenLinks en de PvdA pleiten voor een heel ander stelsel, namelijk de studietax, waarbij het collegegeld en de prestatiebeurs worden afgeschaft. Lenen is hierdoor niet meer nodig, ook niet voor studenten met minder financiële middelen. Afhankelijk van het inkomen van de afgestudeerde wordt met extra belastingtoeslagen de schuld vereffend.
Voor wie zijn studiefinanciering op andere wijze wil aanvullen, is er op de RU een extra cashcow te melken. Het Noodfonds van het College van Bestuur (CvB) voorziet noodlijdende studenten van een rentevrije incidentele lening of een structureel collegekrediet. Het fonds wordt gefinancierd door het CvB en is in beheer van SNUF. Inez Uerz, directeur van SNUF, tempert direct het enthousiasme over rentevrij lenen. ‘In het verleden kon aan de balie van Dienst Studentenzaken middels een formulier een lening van 350 euro worden opgehaald. Na onderzoek bleek dat hiermee ook wintersportvakanties en lustra van disputen werden bekostigd.’ Daarom is tegenwoordig een gesprek met een studentendecaan verplicht voordat een lening wordt verstrekt.

Met cashflow meer cachet
Twee jaar na het staatssecretarisschap van Mark Rutte blijken zijn inspanningen om lenen onder studenten te promoten niet zonder succes. Meer studenten lenen en als zij lenen gaat het om grotere bedragen. Studenten die hun tijd op de universiteit iets meer cachet willen geven met wat extra geleende euro’s zitten de rest van hun leven niet per definitie op zwart zaad. Rekening houden met een toekomstige studieschuld is verstandig. Genieten van je studententijd ook.