De Verdieping: Een historische stadswandeling
Gaat verdieping in het studentenleven verder dan de bodem van een bierglas? In deze rubriek een portie canonwaardige kennis, spirituele zelfreflectie óf toch een intellectuele kater. Deze maand: Een historische stadswandeling
Op 22 februari 1944 was het vliegverkeer druk boven Nijmegen. De wachters op de Sint Stevenskerk moeten enorm geschrokken zijn toen ze zagen dat de bommenluiken plotseling opengingen.’ Op de plaats waar zich 65 jaar geleden een catastrofe voltrok, start de stadswandeling. Veertig geïnteresseerden drommen samen rond het Marikenbeeld op de Grote Markt. Het publiek bestaat voornamelijk uit vijftigplussers op wandelschoenen. Wanneer de klokken van de Stevenskerk beginnen te luiden, arriveren twee docenten geschiedenis in paarse polo’s. Martijn Vermeulen en Sjel Jansen begeleiden de stadswandeling Het bombardement van 22 februari 1944. De gidsen vertellen vol vuur over de totstandkoming van de toer. Op basis van persoonlijk literatuuronderzoek en speurwerk in archieven is de ellende van 1944 gereconstrueerd en gelokaliseerd. ‘We willen laten zien wat de Nijmegenaren hebben meegemaakt.’
Militaire misser
Sjel begint, nog steeds staande op de Grote Markt, met een bijzondere verklaring van het bombardement. ‘Het is aannemelijk dat de geallieerden getracht hebben het rangeerterrein bij het station te raken. De bommen zijn echter in de binnenstad terechtgekomen. Waarschijnlijk heeft de bommenrichter een inschattingsfout gemaakt met de windsnelheid. Bij terugkomst meldden piloten verbouwereerd aan hun superieuren: “We hit Nijmegen.”’
De misser had 763 doden en minstens twee maal zoveel gewonden tot gevolg en is hiermee de derde grootste ramp in de Nederlandse geschiedenis van de 20e eeuw.
Interessant is dat door het inslaan van de bommen de aanblik van de stad is veranderd. ‘Het toenmalige centrum, vooral De Grote Markt en de Stikke Hezelstraat, waren totaal weggevaagd. Nijmegen was ooit heel mooi.’ Waar nu een spuuglelijke Hema is, bevond zich een V&D in een prachtig gebouw. Volgens Martijn is de Hema niet lelijk. ‘De buitenkant bestaat voor een groot deel uit glas. In de ruiten zie je de weerspiegeling van het vooroorlogse Nijmegen in een naoorlogs gebouw’, aldus de enthousiaste gids.
Schommelen
Indien de bluswerkzaamheden beter waren verlopen, was er meer overgebleven van het vooroorlogse Nijmegen. ‘Helaas was ook de watertoevoer door de bombardementen geraakt’, vertelt Sjel terwijl Martijn foto’s van platte brandweerslangen laat zien.
De volgende stop is de Stikke Hezelstraat. Martijn: ‘Hier hebben zich complete drama’s afgespeeld. Stel je voor dat de straten erg nauw waren en alles in de fik stond. De Nijmegenaren konden nergens heen.’ Dit beklemmende gevoel heeft de ontwerper van Plein ’44 proberen na te bootsen. Het patroon van het plein moet hoge bebouwing met smalle straatjes voorstellen. De wandeling gaat via het lelijkste plein van Nederland verder in de richting van de Marikenstraat naar het monument De Schommel. De afronding van de korte excursie vindt hier plaats. Er stond een kleuterschool die is gebombardeerd. Het publiek, dat anderhalf uur vol aandacht heeft geluisterd, trakteert de gidsen op een welverdiend applaus. Sjel draagt als afsluiting een ontroerend verhaal voor over de ervaringen van een non, die werkzaam was op de school. Toen ze ternauwernood onder het puin vandaan werd getrokken, riep ze verschrikt: ‘Ik heb geen kap op!’
De stadswandelingen, die worden verzorgd door Stadswandeling Nijmegen, hebben onder andere thema’s als De Waaloversteek en de Piersonrellen van 1981.
Tekst: Suzan van Kuppenveld
Illustratie: Loes van Woezik
