ANS-Online

Lurch van The Addams Family, Mr. Homn uit Star Trek, de reus in Twin Peaks: slechts een kleine greep uit het cv van Carel Struycken. Met zijn onconventionele filmsteruiterlijk heeft hij een carrière waar Antonie Kamerling slechts van kan dromen. ‘Ik vind het leuk om te acteren, maar mijn echte interesse ligt in media in het algemeen.’

Tekst: Ruud Vos
Foto’s: www.fp-fotografie.nl

‘Oempf, u bent lang zeg!’, merkt een wel bijzonder snuggere bezoeker van het Nederlands Film Festival (NFF) op. Hij staat oog in oog met Carel Struycken (58), een van de meest succesvolle filmsterren van de Lage Landen. De bekendheid van zijn naam valt in het niet bij die van zijn uiterlijke gestalte. De 2,13 meter lange Nederlandse acteur is gedurende korte tijd in Nederland ter gelegenheid van de festivalpremière van Sl8n8. Daarnaast geeft hij bij de vertoning van The Addams Family – een film uit 1991 – een speciale presentatie. ‘Doordat het een oude film is, komt er niet veel publiek op af. De mensen die komen, zijn echte fans. Daar moet ik dus zeker naartoe’, vertelt Struycken in een Utrechts café pal naast het hoofdkantoor van het NFF.
Acteren is waarmee de gigant zijn geld verdient, maar zodra hij een gaatje vrij heeft in zijn agenda, steekt hij zijn energie in Paleolithical Revival: zijn eigen filmproject met een curieuze kijk op menselijke evolutie als thema. Veel tijd kan Struycken er niet voor vrijmaken, daar hij het te druk heeft met het creëren van spherical panoramas. Dat is een vorm van fotografie waarbij de afbeelding wordt geprojecteerd aan de binnenkant van een virtuele bol op het computerscherm. Het voordeel daarvan is dat de gebruiker niet slechts 360 graden in de rondte, maar letterlijk alle kanten op kan kijken. Ook naar boven en naar beneden dus. Daardoor lijkt het alsof je echt binnen de gefotografeerde omgeving staat.

Lurch
Carel Struycken woont sinds midden jaren zeventig in Los Angeles, het mekka van de westerse film. Hij emigreerde oorspronkelijk naar deze stad om films te regisseren, maar al gauw nam zijn carrière een andere wending. Toen hij in 1978 over de fameuze Hollywood Boulevard liep, sprong een vrouw hem voor de voeten met de mededeling: ‘Jou hebben we morgen nodig voor een film!’ Nieuwsgierig als hij was, kwam de reus opdagen voor de opnames van de B-film Sergeant Pepper’s Lonely Hearts Club Band, en de rest is typecastinggeschiedenis. ‘Typecasting vind ik geen punt. Maar onlangs is me gevraagd een soort slashermovie te doen waarin ik iemand moet spelen die met een knuppel, omwikkeld met prikkeldraad, mensen afranselt. Daarin kan ik me maar moeilijk verplaatsen, dus ik denk niet dat ik het ga doen’, vertelt de goedaardige Struycken gebogen over zijn bak koffie. ‘Verder heb ik nooit “nee” gezegd tegen een filmaanbod.’
Al sinds zijn aankomst in L.A. wordt de eigenaardige verschijning aangesproken over rollen die hij nooit heeft gespeeld. Hij werd met name aangezien voor de Lurch uit de oude tv-serie The Addams Family. ‘Jarenlang heb ik moeten zeggen dat ik het niet was.’ Toen regisseur Barry Sonnenfeld hem vroeg in de filmversie Lurch te spelen, antwoordde hij meteen positief. ‘Toen kon ik eindelijk “Ja, dat ben ik” zeggen tegen mensen op straat’, lacht Struycken droogjes.
Het was geen droomrol om de horrorbutler te spelen. ‘Ik hoefde eigenlijk niet zo veel te doen, behalve aanwezig zijn.’ Liever speelt hij rollen met de uitdaging van wat meer dialoog, zoals in Journey to the Centre of the Earth een verfilming van Jules Vernes boek. ‘Daarin was ik een soort onderaards wezen dat voor gids speelt en moest ik een niet-bestaande taal spreken. Ik verwachtte dat ze wel een taalkundige hadden ingehuurd om een taal voor me te construeren. Eerder, bij de opnames van Battle for Endor – een spin-off van Star Wars – had de productiemaatschappij ook een linguïst erbij gehaald. Bij Journey was dat helemaal niet zo. Toen heb ik het maar in het Hollands gedaan.’

Virtuele realiteit
Sinds begin jaren negentig houdt de kolos zich bezig met programmatuur voor virtual reality. ‘Ik heb bijvoorbeeld een interactieve dansvloer gemaakt waarop je al dansend je eigen muziek maakt.’ Zijn activiteiten met spherical panoramas sluiten naadloos aan op zijn werkzaamheden met computergestuurde omgevingen: de kijker kan zich namelijk op de plek wanen waar de driedimensionale foto is gemaakt. Doordat iedere gebruiker overal om zich heen kan kijken, zouden de panorama’s een handig gereedschap kunnen zijn voor makelaars. ‘Daarin probeer ik een bedrijfje op te zetten’, zegt Struycken.
De acteur is sterk van mening dat virtualiteit een steeds belangrijkere factor wordt in onze leefomgeving: ‘De hele wereld wordt alsmaar virtueler, wat misschien maar goed is, want de werkelijke wereld wordt steeds verder naar de knoppen geholpen. Tegenwoordig brengen we hoe langer, hoe meer tijd door in denkbeeldige werelden, bijvoorbeeld in videogames.’ Computerspelletjes worden tegenwoordig zelfs populairder dan films. ‘Ik denk dat mensen zich liever bezighouden met het interactieve element dan dat ze in een stoel gaan zitten en alles maar op zich laten afkomen.’
De gemaakte werkelijkheid die volgens Struycken steeds omvangrijker wordt, heeft echter zijn beperkingen. ‘Nu de mensheid op het virtuele vlak bezig is de wereld opnieuw te maken, wordt alleen dat deel erin verwerkt waarvan wij mensen ons bewust zijn.’ Hiermee doelt de acteur op wat we zien en horen. ‘Het vormt slechts 1 procent van alle informatie die onze hersenen binnenstroomt. Eten en lopen zijn bijvoorbeeld ervaringen die we onbewust hebben.’ Het gevoel van een ommetje maken of een bord spaghetti eten is daardoor moeilijk na te bootsen. ‘Veel informatie raakt verloren, doordat het totaal wordt gedestilleerd tot een vorm die mensen het gemakkelijkst kunnen opnemen. Dat zie ik als een erg vreemd verschijnsel, mogelijk zelfs gevaarlijk of verarmend. Misschien is datgene wat ons echt bezighoudt wel onbewust. Eigenlijk zijn we op een erg nauwe bandbreedte onze toekomst aan het verzinnen’, orakelt de filmster.

De vloek der beschaving
Ondanks haar beperkingen heeft virtuele realiteit genoeg toekomst om als deelonderwerp te dienen in Struyckens eigen filmproject Paleolithical Revival. De acteur legt uit: ‘De film gaat over hoe de tijd de mensheid in staat stelt om de originele mindset, van toen we nog jagers en verzamelaars waren, zich weer eigen te maken.’ Tienduizend jaar geleden begon het neolithische tijdperk: de mensheid startte met landbouw en civilisatie. Volgens de acteur heeft dit ervoor gezorgd dat de mens zijn ervaringen en waarnemingen binnen nauwe kaders heeft geplaatst. ‘We zitten eigenlijk al tienduizend jaar in een soort van dwangbuis waaraan we ons evolutionair nooit hebben aangepast. Daarom is de mens ook zo ontvankelijk voor ontsnapping in de virtuele wereld door middel van techniek en elektronica.’
Voor Struycken is dit een ideaalproject, omdat hij er alles in kwijt kan wat hem bezighoudt, zowel wat betreft inhoud als uitwerking. ‘Toen ik begon, was het idee om alles in documentairevorm te doen. Al snel veranderde het plan in dat van een fake documentaire, en nu ga ik zelfs nog een stapje verder. Deels wordt het een lineair fictief verhaal, de rest bestaat uit reportages en documentaireachtige beelden. Het resultaat zal uiteindelijk op internet verschijnen, het wordt geen bioscoopfilm.’ Het realiseren van Paleolithical Revival gaat echter erg langzaam en stapsgewijs: ‘Een aantal scènes heb ik al opgenomen, maar doordat ik weinig tijd heb, zijn er vaak onderbrekingen van een jaar.’

Link met ‘Holland’
Voorlopig komt hij niet aan filmen toe. ‘Ik ga een project doen met mijn broer Peter’, vertelt hij enthousiast na een laatste slok koffie. Peter Struycken is een bekende Nederlandse kunstenaar, en bovendien ontwerper van de Beatrix-postzegel waarop de beeltenis van Hare Majesteit is opgebouwd uit puntjes. ‘We gaan langs alle plekken waar hij kunst heeft staan en maken er spherical panoramas van, naar aanleiding van zijn tentoonstelling in het Groninger Museum volgend jaar.’ Nijmegen zal ook op de routeplanner voorkomen: onder andere in het Universitair Centrum Informatievoorziening (UCI) valt een ruimtelijk werk van de kunstenaar te bezichtigen.
De komende week blijft Carel Struycken nog rondhangen op het filmfestival, zo’n beetje de enige plek waar hij in aanraking komt met Nederlandse films. ‘Er komen niet zoveel Nederlandse films naar de westkust van de VS.’ Dat Zwartboek is voorgedragen voor een Oscar, en binnenkort vast te bewonderen zal zijn in de bioscopen van Hollywood, doet hem niets. ‘Ik geloof niet dat ik nog één oorlogsfilm kan verteren.’

Update: Wilt u meer te weten komen over Carel Struycken en zijn spherical panoramas, kijk dan op een van onderstaande links.

- De officiële website van Carel Struycken
- Shperical panoramas
- Spherical VR-tours: de toepassing van de panorama’s voor makelaars