ANS-Online

‘Politiek is stijl maal inhoud’, beweert Mark Rutte. ANS laat de inhoud even liggen en let op de fijne kneepjes van het politieke ambacht. Hoe gaat de politicus om met publiek en pers? Op campagne met Wilders, Rouvoet en Rutte.

Tekst: Maartje Bakker
Foto’s: Igo Nijenhuis en Sjors Overman

Het is te leeg om sfeer uit te stralen, dit café waarvan het interieur in vijftig jaar vermoedelijk niet is veranderd. De bezoekers zijn overwegend buikige, kettingrokende Limburgers. Ze zitten aan lange tafels met robuuste poten: bestand tegen de tand des tijds. Voor een gezellige aankleding zijn houten schuttingdelen neergezet, behangen met kunstklimop. Laat Geert Wilders maar komen. Knappe vent die op deze troosteloze bijeenkomst in een Limburgs gat politieke bezieling kan brengen.
Het land ingaan: het zijn gevleugelde woorden op het politieke strijdtoneel, vooral in campagnetijd. Pim Fortuijn stal de show met zijn ‘luisteren naar het volk’, inmiddels probeert iedere partij zijn voorbeeld te volgen. Zelden heeft de politiek zo geleurd met haar standpunten. Vroeger kwam de burger naar politieke bijeenkomsten, nu zoeken politici de kiezer op. Je kunt het betrokken noemen, opdringerig of Amerikaans. In ieder geval kenmerkt de huidige omgang van de politiek met pers en publiek zich door een heel eigen cultuur.
Drie lijsttrekkers dulden ons een dag aan hun zijde, zodat we campagnevoeren anno 2006 onder de loep kunnen nemen: Geert Wilders van de Partij voor de Vrijheid (PVV), André Rouvoet van de ChristenUnie (CU) en VVD’er Mark Rutte. Wilders treedt op in restaurant-partycentrum De Postkoets, gelegen in het Midden-Limburgse Horn. Rouvoets dag begint met een praatje voor leden van ouderenvakbond ANBO, gevolgd door een snel stemrondje in de Tweede Kamer en een optreden in Het Elfde Uur. Liberaal Rutte bezoekt een partijbijeenkomst in een Apeldoorns vergadercentrum en een Volkskrant-debat in de Rode Hoed in Amsterdam.

Gouden achterban
Tijdens hun rondgang komen de lijsttrekkers in contact met een scala aan boeren, burgers en buitenlui. Huub Blijlevens, een grijzende arbeider, is naar De Postkoets gekomen om Wilders in levenden lijve te ontmoeten. Hij verklaart dat hij een diep wantrouwen koestert tegen ‘het systeem’. Geduldig hoort de helblonde Venlonaar de klachten van zijn provinciegenoten aan. En niet zonder succes. ‘Wilders houdt de politiek wakker als een lastige horzel’, zegt Blijlevens. Hij is een van de sympathisanten die hun handtekening plaatsen om de PVV te verzekeren van een plek op het stembiljet in het Limburgse kiesdistrict. Als tegenprestatie komt hun held ze opzoeken. ‘De achterban is goud waard’, aldus het PVV-kopstuk.
Rouvoet ontmoet bij zijn bezoekje aan ouderenorganisatie ANBO bejaarden van het mobiele soort; zij gebruiken hun vrij-reizendagen om er ‘een gezellig dagje uit’ van te maken. Een van de aanwezigen die verhaal komt halen, is Maria Wilbrink. Zij is het er niet mee eens dat ze hondenbelasting moet betalen voor haar twee miniteckels, terwijl paardenbezitters vrijuit gaan. De stoep ligt namelijk zo ontzettend vol met paardenstront dat ze er met haar scootmobiel niet kan rijden. ‘U moet de gemeente aanspreken op haar beleid, mevrouw’, adviseert Rouvoet haar vriendelijk.

Tijdens het vergrijzingsdebat waaraan Mark Rutte deelneemt, mag het publiek vragen stellen aan de lijsttrekker. ‘Hoe komt het dat u zoveel hart heeft voor de politiek?’, vraagt een vrouw. Hoewel zo’n vraag natuurlijk helemaal niet terzake doet, besteedt Rutte er gewillig aandacht aan. Hoe bizar vragen of klachten ook zijn: de lijsttrekkers gaan er steevast serieus op in.

Beveiliging
Alledrie de heren zijn keurig gekleed in colbert en stropdas. Pas als hij op de foto gaat voor ANS knoopt Rutte die laatste snel los. Hoopt hij zich een fris, studentikoos imago aan te meten? In dat geval slaagt hij niet in zijn opzet. De VVD maakt namelijk een zakelijke en degelijke indruk. Persvoorlichter Friso Fennema houdt gepeupel en pers op afstand en leidt de dag van Rutte in goede banen.
Wilders heeft zwaarder geschut nodig om ongewenste bezoekers te weren. Hij wordt omgeven door zeker zes beveiligers – hoeveel precies mag hij niet zeggen. ‘Natuurlijk zou ik liever frank en vrij het land ingaan’, zucht Wilders. ‘Het is geen leuke situatie, privé zeker niet.’ Hij raakt soms zo gefrustreerd van zijn gebrek aan privacy dat hij ‘een prullenbak tegen de muur wil schoppen’. Waar hij verschijnt, moeten belangstellenden door detectiepoortjes om in zijn nabijheid te komen. Wilders laat zich er niet door uit het veld slaan. ‘Ik laat me niet tegenhouden door mensen die ondemocratische middelen gebruiken.’
Rouvoet heeft het beter getroffen: hij kan zich verplaatsen zonder gevaar te lopen. De CU-voorman komt ontspannen binnenwandelen op de ANBO-bijeenkomst, waar geen beveiliger of voorlichter valt te bekennen. Hij kan zich zonder problemen op straat bewegen. ‘Tegenwoordig roepen ze me wel eens na: “Hé Rouvoet, ik ga op je stemmen!”‘

Ingestudeerde tekst
Campagnevoeren mondt vaak uit in fantasieloos een verhaal afdraaien. Wie precies in zijn hoofd heeft wat hij wil zeggen, vermijdt blunders. Neem bijvoorbeeld Rutte, tijdens de partijbijeenkomst. ‘Het is onzin dat het fiscaliseren van de AOW alleen de hoge inkomens treft, tenzij Wouter Bos vindt dat een leraar in het VMBO een hoog inkomen verdient. Nou, dan hebben we echt een probleem.’ Tijdens het Volkskrant-debat wordt de VMBO-leraar nogmaals ten tonele gevoerd, in exact dezelfde bewoordingen.
Iedere lijsttrekker toont zich een meester in het binnensluizen van zijn eigen punten. Helene Meijer, coördinator ouderenmishandeling in Den Haag, is in Het Elfde Uur in gesprek met Knevel. Rouvoet mengt zich handig in de discussie door een van zijn programmapunten in te brengen. ‘Wat zou jij denken van een consultatiebureau voor ouderen, Helene?’ Meijer kan natuurlijk niet anders dan dit idee prijzen. Puntje voor de ChristenUnie.
De lijsttrekkers zijn er weliswaar in getraind via slimme bruggetjes hun eigen statements te maken, toch zijn er verschillen in politieke stijl te ontwaren. Rouvoet stemt de ouderen welwillend. ‘Er is veel wrevel over de vergrijzingsproblematiek die we het hoofd moeten bieden. Ik noem het liever verzilvering. Ouderen kunnen vaak nog volop meedoen in de maatschappij.’ Wilders speelt juist in op gevoelens van verontwaardiging die in de zaal leven en wakkert ze zelfs aan.

Media: waakhond of schoothondje?
Politici profiteren van de media om bekendheid te krijgen, de media houden op hun beurt de politiek te vriend om kijkers te trekken. Het publiek is de dupe, doordat soms wordt verzwegen wat er nu eigenlijk aan de hand is in Den Haag. Hans Laroes, hoofdredacteur van het NOS-journaal, schrijft hierover in het boek Zelfkritiek en zelfreflectie in de media: ‘Ik ben niet zo op journalisten voor wie het ultieme doel is dat ze Jan Peter tegen de minister-president mogen zeggen. Ik wil distantie, eigenwijzigheid en onafhankelijk oordeel in plaats van pseudovriendschap en opportunistisch onderling vertrouwen.’ Zijn zorgen lijken niet ongegrond. ‘Zeg André‚’ zegt Andries Knevel als hij Rouvoet de hand drukt voordat de uitzending begint, ‘als we de PvdA hard kunnen pakken, doen we dat natuurlijk.’

Als de camera niet meer draait, lijkt ook de ‘pseudovriendschap’ tussen Rutte en een NOS-interviewer gestalte te krijgen. ‘Jullie journalisten willen alles altijd zo hard hebben’, ginnegapt Rutte met de NOS-man. Mooi niet dat de VVD-leider zegt dat hij onder geen beding met een derde partij wil regeren. In plaats van Rutte te vragen waarom hij geen duidelijke taal spreekt, lacht de journalist hartelijk.
Op Wilders’ avond is geen pers te bekennen. Of ja, toch: Volkskrant-columnist Martin Bril staat in een donkere hoek op zijn hoofd te krabben, een aantekenboekje binnen handbereik. De volgende dag verschijnt een stuk in de krant waarin Wilders wordt afgeschilderd als een loser die geen publiek weet te trekken. Een laffe streek: de bijeenkomst was besloten en het publiek bestond uit een select aantal genodigden. De media werken de Limburger eerder tegen dan dat ze vriendschap met hem willen sluiten.
Of de politieke strijd nu wordt uitgevochten ten overstaan van de burger of via de media – de degens worden met plezier gekruist. Rutte licht toe: ‘Het is heel bijzonder om mijn eigen visie terug te horen als ik de boer opga.’ Op de vraag wat hun speciale strategie deze campagnetijd zal zijn, antwoorden de lijsttrekkers stuk voor stuk: ‘Het verduidelijken van de inhoud van ons programma.’ Of het nu met rolletjes VVD-pepermunt is of met stickers met een zwevende PVV-meeuw: en garde, garçons!