ANS-Online

Opgepakt, in elkaar geslagen, ondergedoken en gevlucht naar Nederland. Promise Mkwananzi leidde
studentenopstanden in Zimbabwe. ‘President Mugabe noemde mijn naam op de nationale televisie: Hij wilde me “dead or alive”.

Tekst: Marieke Haafkes en Loes Perrée
Foto’s: Valentijn Brandt

De campus van het prestigieuze University College is gevestigd in een oude militaire kazerne in de Utrechtse woonwijk Galgenwaard. We ontmoeten Promise Mwkananzi (25), eerstejaars Political Science and International Relations, gekleed in een dikke wollen trui en op comfortabele slippers. Tijdens een wandeling over de campus vertelt Promise over zijn leven in Nederland. Af en toe wordt het gesprek onderbroken wanneer hij een medestudent tegenkomt waarmee hij lachend en grappend iets bespreekt. Een ganggenoot roept hem na met de belofte een geleend boek terug te komen brengen. Wijzend naar de nieuwe gebouwen zegt Promise: ‘De facaliteiten hier zijn geweldig.’ Hij geniet zichtbaar van het ontspannen bestaan op de campus. ‘De studenten hier hebben geen serieuze zorgen, al zijn ze zich wel bewust van de problemen in de wereld.’

Slecht leiderschap
Krap een maand geleden zat Mwkananzi nog ondergedoken op de Nederlandse ambassade in Harare, de hoofdstad van Zimbabwe. Het beeld dat Promise van zijn land schetst is schrijnend. ‘De situatie in wat ooit één van de rijkste landen van Afrika was, is sinds de hervormingen in het beleid van de Wereldbank in de jaren tachtig tot een dieptepunt gedaald.’ vertelt Promise.
President Mugabe haakte in op de economische problemen door het rijke Westen de schuld te geven van de armoede in zijn land. Hij beloofde grondgebied in handen van blanke boeren terug te geven aan de oorspronkelijke, zwarte bevolking. De boeren kregen geen geld in ruil voor hun land, omdat het er simpelweg niet was. De onteigende boerderijen kwamen in handen van Mugabes vrienden. Hen ontbrak het echter aan de middelen om deze boerderijen draaiende te houden. Het instorten van de landbouwindustrie, tot die tijd de belangrijkste industrie van Zimbabwe, had grote gevolgen voor de economie. Door de torenhoge inflatie, meer dan zevenduizend procent, was de Zimbabwaanse dollar niets meer waard.
In juli 2007 droeg president Mugabe winkeliers en bedrijfsleiders op de prijzen van alle producten te halveren. Wie weigerde, werd opgepakt en verloor zijn bedrijf. Winkeliers die wel meewerkten kregen te weinig geld binnen om hun producten aan te vullen, hetgeen leidde tot paniekinkopen, rellen en lege schappen. Voedsel is vandaag de dag alleen nog op de zwarte markt te verkrijgen. Volgens Promise zijn de problemen in Zimbabwe grotendeels te wijten aan het wanbeleid van president Mugabe: ‘Het is ironisch dat Mugabe de hoogst opgeleide president is die Zimbabwe ooit heeft gehad. Hij heeft zeven studies afgerond, waaronder economie’.

Uitzettingen
Vier jaar geleden begon Promise aan de studie Rechten aan de Universiteit van Harare. In een land waar maar een enkeling de kans krijgt om te gaan studeren zijn studies zoals Rechten, Geneeskunde en Politicologie populair. ‘Daarmee kun je de wereld veranderen.’ De situatie op de universiteiten is niet veel beter dan die in de rest van het land, vertelt Promise. ‘De gemiddelde student eet maar één keer per dag. Onder studenten wordt dit de zero-one-zero genoemd. Eén maaltijd tussen de middag, verder niets.’ Er is niet alleen een groot gebrek aan voedsel, ook de faciliteiten op de universiteit zijn erbarmelijk. Toiletten werken niet meer, de helft van de tijd is er geen water. Colleges vallen geregeld uit; ook professoren leiden aan honger en armoede. Het is een situatie die veel protest oproept: studentenopstanden zijn aan de orde van de dag.
Vorig jaar sloot de regering de woningen op de campus en werden alle studenten zonder pardon op straat gezet. De reden zou zijn dat studenten universitaire eigendommen hadden beschadigd en vernield. Promise denkt er het zijne van: ‘Eerder die maand was er een vreedzaam studentenprotest. De regering wilde een signaal afgeven. Om half drie ’s middags stond er een zwaar bewapend politiecorps op het campusterrein. Massaal werden studenten hardhandig en gewelddadig naar buiten gedreven. Ze sloegen ruiten in om te ontsnappen aan de agressieve agenten en de rookbommen. Velen werden geslagen, sommigen kwamen zelfs met ernstige verwondingen en in kritieke toestand in het ziekenhuis terecht. Met het sluiten van de campuswoningen werden plotseling vijfduizend studenten dakloos. Vanaf die dag sliepen ze op straat.’

Free Promise
In 2005 werd Promise verkozen tot voorzitter van de Zimbabwe National Students Union (Zinasu), de nationale studentenvakbond. Vanwege protesten tegen het bewind van Mugabe, die door Zinasu werden georganiseerd, werd Promise nauwlettend in de gaten gehouden door de geheime dienst. Vorig jaar werd hij uit het niets opgepakt, in de cel gegooid en gemolesteerd. ‘Ik werd geslagen en ze riepen dat ik een verrader was.’ Studenten uit Groot-Brittannië zetten massaal een internationale actie op touw: Free Promise. Door deze actie en een internationale lobby werd hij al na enkele dagen vrijgelaten.
Ondanks dat hij de dood al meermaals in de ogen had gekeken, bleef Promise acties organiseren voor de rechten van studenten. ‘Studenten zijn het waard om te worden gehoord. Zij hebben de toekomst. De regering moet ze serieus nemen.’ Afgelopen maart liepen de acties totaal uit de hand. Tijdens een vreedzame demonstratie trad het leger hard op tegen de actievoerders. ‘Mensen werden doodgeschoten. Sommigen werden neergeslagen en voor dood achtergelaten, anderen “verdwenen”.’
Vanaf die dag was Promise het doelwit van president Mugabe. Dat het gevaarlijk is om te protesteren, bleek uit eerdere liquidaties van tegenstanders. Mugabe liet op de nationale televisie weten geen enkel middel te schuwen om de studentenprotesten te onderdrukken. ‘If I need to be a Hitler, let me be a Hitler tenfold.’ Doordat Promise aan de Zimbabwaanse landsgrenzen en op luchthavens werd gezocht, leek het bijna onmogelijk het land ongedeerd te verlaten. ‘Ik vluchtte naar de Nederlandse ambassade. Zij hielpen me de grens met Zambia over te steken’. In Nederland lijkt hij voorlopig veilig. Is hij ooit bang geweest? ‘Niet sinds ik hier ben. In Zimbabwe was ik wel bang. Ik heb mezelf meerdere keren de vraag gesteld: “Waar doe ik het in godsnaam allemaal voor?”

Promise for president
In Nederland voert Promise onverminderd actie tegen het bewind van Mugabe. Samen met de organisatie Zimbabwe Watch, die zich inzet voor de toekomst van Zimbabwe, probeert hij mensen bewust te maken van de situatie in zijn thuisland. Het Westen kan iets doen aan deze situatie. Volgens Promise is het vooral de taak van regeringen en internationale organisaties om druk uit oefenen op het regime van Mugabe. ‘Het is de plicht van alle landen ervoor te zorgen dat mensen over de hele wereld in vrijheid kunnen leven. Geen enkel mens is vrij, totdat alle mensen vrij zijn.’
Hoe ziet Promise zijn eigen toekomst? ‘Als Mugabe aftreedt, wil ik terug naar Zimbabwe. Dat is nog steeds mijn land en dat zal altijd zo blijven’, zegt hij met een glimlach. Promise is een jongen die zijn hart heeft verloren aan zijn land en zijn geloof in datzelfde land weigert te verliezen. Zo positief als hij zelf oogt, zo ziet hij ook de toekomst van zijn land. ‘De internationale lobby tegen het bewind van Mugabe groeit in sneltreinvaart en er worden steeds meer concessies gedaan ten gunste van de oppositie.’ Promise wil zich blijven inzetten voor de toekomst van Zimbabwe: ‘In mijn rol als studentenleider heb ik altijd geprobeerd te doen wat het beste is voor de mensen. Een president zou dat ook moeten doen. Wanneer ik terugga naar Zimbabwe wil ik in dienst blijven staan van het volk.’