ANS-Online

In de oudste stad van Nederland is het niet verbazingwekkend dat sommige studentenhuizen behalve stapels afwas en lege kratten bier ook een bijzondere geschiedenis bezitten. ANS bezocht huizen met een verhaal.

Hoerenkast
De studenten boven café Camelot, nota bene het thuishonk van Geschiedenis studievereniging Excalibur, bewonen een huis met een rijke historie. Vanaf het jaar 1615 is bekend wat er in het pand gehuisvest is geweest. Na de aanwezigheid van een reeks weinig opmerkelijke winkels werd het pand in de Tweede Wereldoorlog – destijds in gebruik door een joodse bakker – geconfisqueerd en getransformeerd tot een taveerne en bordeel voor de Duitse bezetters. ‘Het was hier vroeger één grote hoerenkast’, lacht Arjen Gesterkamp (30), mede-eigenaar van Camelot.
In 1965 kreeg het pand opnieuw een obscure bestemming: Chinees restaurant Nanking, dat als dekmantel diende voor een illegale gokkeet. ‘De achterruimte werd ’s avonds omgetoverd tot een gokpaleis’, verklaart Arjen. Wie vanaf de Moordkuil de achterkant van het café beziet, kan op een muurtje in grote witte letters ‘China’ lezen. ‘Dat is er geschilderd om de geheime ingang te markeren. Daar kwamen de gokkers na sluitingstijd van het restaurant binnen.’ Ook bood Nanking onderdak aan vele, al dan niet illegale Chinezen. In 1998 maakte de Chinees plaats voor de huidige kroeg.
Arjen heeft zich meerdere malen verwonderd over de opzienbarende geschiedenis van het pand. ‘Ik ben als student bij Camelot komen werken en heb een tijdje hierboven gewoond. Toen verbaasde ik me wel eens over wat hier allemaal is gebeurd. Prostituees hebben op deze kamer Duitse officiers bevredigd en waarschijnlijk hebben er ook nog een stuk of zestig Chinezen gewoond.’ Huidige bewoner Mark de Kreij (24), masterstudent Griekse en Latijnse Taal en Cultuur, heeft er geen moeite mee in een voormalige peeskamer te wonen. Hij houdt zich zelfs graag bezig met de historie van het huis: ‘Ik ben de gemeentearchieven nog in gedoken, daar was helaas weinig informatie te vinden. Wel heb ik een paar mooie foto’s op mijn kamer hangen van hoe het pand er vroeger uit zag.’

Bijeenkomst van nationaalsocialisten op de Grote Markt, 1941

Verzetsbolwerk
Ook het pand aan de Molenstraat 99 heeft spannender tijden gekend. Tegenwoordig huist hier pizzeria Pinoccio, waarboven Csaba Helt (24), voormalig HAN-scholier, samen met enkele studenten woont. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hier Hotel De Bonte Os gevestigd, van waaruit het Nijmeegse verzet opereerde. Het hotel werd geleid door Mevrouw Witteveen-Van Galen, een uiterst oranjegezinde vrouw die haar liefde voor het koningshuis niet onder stoelen of banken stak. ‘Zelfs tijdens de bezetting werd op Koninginnedag trouw een portret van Wilhelmina buitengezet, versierd met oranje bloemetjes’, vertelt dr. Joost Rosendaal, universitair docent Geschiedenis en gespecialiseerd in de Nijmeegse stadshistorie. ‘De bezetter sloeg dit soort uitingen van loyaliteit aan de koningin geïrriteerd neer, maar had geen benul van wat er zich in het pand afspeelde. Bovenin had het verzet haar hoofdkwartier, compleet met wapenarsenaal.’ En dat slechts enkele tientallen meters verwijderd van de Sicherheitspolizei, die zich op de plaats van de huidige Molenpoortpassage bevond.
Mevrouw Witteveen-Van Galen, ook wel ‘oranje Marie’ genoemd, werd de heldin van Nijmegen. Na de oorlog werd ze door koningin Juliana officieel bedankt voor haar inzet en De Bonte Os werd omgedoopt tot het Oranjehuis. Kunstenaars uit Nijmegen en omgeving werkten mee aan een nieuwe inrichting en er werd een plakkaat onthuld ter ere van de eigenaresse. Vandaag de dag doet niets in het pand nog herinneren aan die bijzondere inrichting. ‘In het restaurant hangt alleen nog een foto van het voormalige hotel’, vertelt Csaba. ‘Ik heb het gipsplatenplafond op mijn kamer stiekem weggehaald, daaronder bleek het oude, prachtig gedecoreerde plafond schuil te gaan.’

Vooroorlogse prent van Hotel De Bonte Os, met fier wapperende Nederlandse vlag

Het Erikhuis
Het herenhuis aan de Pater Brugmanstraat 45 kent een geheel andere geschiedenis. Hier woonde vanaf 1939 één van de meest gelezen Nederlandse schrijvers van weleer: Godfried Bomans. Nadat Bomans plotsklaps stopte met zijn studie Rechten in Amsterdam om Wijsbegeerte te gaan studeren in Nijmegen, vond hij al snel een kamer in de zijstraat van de Berg en Dalseweg. Op een van de vele knipsels die in het huidige studentenhuis zijn opgehangen staan de lovende woorden van de schrijver over zijn nieuwe onderkomen: ‘Ik genoot. Uit dat angstige Amsterdam was ik in een lieve stad gekomen. Een tijdje later verhuisde ik naar de Pater Brugmanstraat 45. Een gelukkig kosthuis. De straat had al zo’n geruststellende naam.’
Bomans sloot zich aan bij literair dispuut De Gong van Carolus Magnus en begon op zijn pensionkamer aan wat zijn bekendste werk zou worden: Erik of het klein insectenboek. Het huis wordt door het Godfried Bomans Genootschap daarom ook wel het Erikhuis genoemd. De studenten die het pand tegenwoordig bewonen geven de voorkeur aan ‘Residentie Bomans’. Lida Derks (23) heeft de kamer die Bomans zeventig jaar geleden huurde. ‘Erg leuk natuurlijk, vooral omdat ik Nederlands studeer. Ik heb altijd gezegd dat ik hier ooit nog een boek ga schrijven. Dan begin ik met “Ik woonde op de Pater Brugmanstraat”, zoals Bomans in De man met de witte das schreef.’
Hoewel de bewoners graag met de literaire geschiedenis van hun huis pronken, bekent Gersom Smit (25), afgestudeerd in Bestuurskunde, dat ze er meer mee zouden moeten doen. ‘Toen een paar jaar geleden de verfilming van Erik of het klein insectenboek uitkwam, hadden we wel het idee om een persbericht de deur uit te doen en bioscopen aan te schrijven., om de aandacht erop te vestigen dat het verhaal hier is ontstaan. Helaas is dat nooit van de grond gekomen.’
Twee bewoners zijn lid van Ovum Novum. Op de vraag wat zij ervan vinden dat ze op het voormalig woonadres van een van de beroemdste Carolus alumni wonen, antwoordt Roel van der Heijden (20), derdejaars Medische Biologie: ‘Carolus mag zeker trots zijn op zo’n alumnus. Dat gezegd hebbende, denk ik dat Godfried bij het grotere verenigingsaanbod van vandaag de dag wellicht tot een andere keuze was gekomen.’

Tekst: Anne Elshof en Mart Waterval
Foto’s: Regionaal archief Nijmegen

Na het verschijnen van deze ANS is er op ANS-online.nl een rectificatie geplaatst met betrekking tot het Chinees restaurant Nanking. Dat het restaurant een dekmantel voor een illegaal gokpaleis zou zijn, bleken slechts geruchten.

Klik hier voor alle artikelen van ANS november 2008.