ANS-Online

Charlie Kaufman, die eerder al de scenario’s schreef voor succesvolle films als Being John Malkovich en The Eternal Sunshine of the Spotless Mind, maakte onlangs zijn regiedebuut met Synecdoche, New York. De film is waar mogelijk vele malen zo bizar als het werk dat we van Kaufman gewend zijn.

Een synecdoche is een stijlfiguur waarbij een deel voor het geheel kan gelden als ook andersom, zoals in ‘zielen’ wanneer we ‘mensen’ bedoelen.

Het begindeel van de film is lineair van karakter en het meest geslaagd. Caden Cotard (Philip Seymour Hoffman) is een toneelschrijver en regisseur die alles heeft, maar er niet van kan genieten. De depressieve en hypochondrische theatermaker gaat als gevolg van een klein ongeluk in de badkamer naar de huisarts. Hij wordt doorgestuurd naar de neuroloog in verband met problemen met zijn pupillen. Of de daaropvolgende, vaak bizarre doktersbezoeken die als een rode draai door de film lopen zich in de werkelijkheid of in het hoofd van Caden afspelen, blijft een raadsel.

Cadens gezin gaat kapot aan zijn depressiviteit. Wanneer zijn vrouw Adèle (Catherine Keener) samen met hun dochter Olive naar Berlijn vertrekt voor een expositie van haar miniatuurschilderijen, keert ze nooit meer terug. Vanaf dat moment wordt de film steeds bevreemdender. Caden krijgt een affaire met het kassameisje van het theater, wiens huis chronisch in brand staat, en hij heeft een relatie met een van de actrices uit zijn toneelstukken, Claire (Michelle Williams), met wie hij dochter Ariel krijgt. Vaak vergist hij zich en noemt hij zijn tweede dochter Olive.

Caden Cotard is een kunstenaar die schept omdat hij het echte leven niet aan kan. Hij voert mensen uit zijn verleden op als personages in het toneelstuk wat zijn levenswerk zal worden, en gaat relaties aan met de actrices die zijn voormalige geliefden spelen. Soms lopen die liefdes zelf nog rond op de set, een nagebouwd New York in een enorm theater. Iedere keer wanneer een acteur uit zijn stuk een rol gaat spelen in het leven van Caden moet er weer een acteur worden aangenomen om dit personage te gaan vertolken. Dit tot het onmogelijke aan toe. Tot op het laatste moment wordt niet duidelijk of het nu een bizarre filmset betreft van een regisseur op leeftijd die zijn eigen leven verfilmt, of dat het een fantasiewereld is van een oude toneelschrijver die gek aan het worden is.

Decennia later, wanneer Caden te zwak is om zijn werk voort te zetten, neemt hij een acteur aan die zijn rol als regisseur zal gaan overnemen. De inmiddels bejaarde Caden eindigt als schoonmaakster Ellen in het huis van zijn ex-vrouw. Aan het eind van de film begrijpt de kijker evenals Caden dat iedereen een hoofdrol speelt in zijn eigen verhaal, maar slechts een nietszeggende bijrol heeft in het grotere geheel. In de vaak mooie scènes worden dergelijke boodschappen pakkend en onderhoudend verkondigd. Maar de kijker die probeert het plot in zijn geheel te begrijpen zal gedesillusioneerd achterblijven.

Deze film is binnenkort te zien in LUX

Tekst: Loes Perrée